o`xshatish asosidagi she`riy san`atlar

DOC 69.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1662838406.doc αζαρ o`xshatish asosidagi she`riy san`atlar reja: 1. badiiy san’atlar haqida ma’lumot. 2. she`riy san`atlarning o`ziga xos qonuniyatlariva ularning tasniflanishi. 3. lafziy san`atlar. 4. o`xshatish asosidagi san`atlar: tashbeh, istiora, kinoya, epitet. mumtoz adabiyotshunoslikda asar badiiyatini belgilash uning tarkibiy qismlaridan biri bo`lgan “ilmi badi`”ning vazifasi hisoblanadi. uning o`rganish obyekti esa, asosan, she`riy san`atlardir. mumtoz adabiyotni o`rganishga qiziqishning ortib borishi, o`z-o`zidan, she`riy san`atlarni o`rganishga bo`lgan qiziqishning ham ortishiga sabab bo`lmoqda. bu esa she`riy san`atlarni maxsus o`rganish, bu sohada ham bugungi adabiyotshunoslik ilmining erishgan darajasidan kelib chiqib tadqiqotlar olib borish zaruratini yuzaga keltiradi. chunki bugungi adabiyotshunoslik mumtoz adabiyotimizga yangicha nazar bilan qarash, uning badiiy barkamolligiga xolis baho berish va shu orqali boy adabiy merosimizga to`g`ri yondashuvni shakllantirishga mas`uldir. she`riy san`atlarning o`ziga xos qonuniyatlari, tasniflanishi yuzasidan fors va arab adabiyotshunosligi bilan bir qatorda o`zbek adabiyotshunosligida ham shu kungacha bir qancha tadqiqot ishlari olib borilgan. ushbu tadqiqotlarning deyarli barchasida she`riy san`atlarni tasniflash masalasida deyarli bir …

san`atga aylanishi ham mumkin bo`lmagan hodisalardir. faqat ayni o`rinda ulardan biri boshqasiga nisbatan yetakchiroq mavqe`da bo`lishi mumkin, xolos. adabiyotshunos b. sarimsoqovning “badiiylik asoslari va mezonlari” risolasida “badiiy asarning mazmuni hamda shakli badiiylikning ikki qanotidir”1 degan fikrni o`qiymiz. demak, gap badiiy asar haqida ekan, uning 6adiiyatiga baho berishda shakl va mazmun munosabatlariga, ayniqsa, ularning ajralmas tushunchalar ekanligiga, birining ikkinchisisiz mavjud bo`la olmasligiga alohida e`tibor bermaslik mumkin emas. yuqorida nomi keltirilgan risolada yana shunday fikr mavjud: “adabiy asarning badiiylik darajasi ham mazmuniy, ham shakliy jihatdan teng baholangandagina samarali bo`ladi, aks holda xulosalar bir tomonlama bo`lib qolaveradi”2. bu fikr, albatta, she`riy asarlarga ham birday taalluqli. shunday ekan, garchi she`riy san`atlarni lafziy va ma`naviy san`atlar tarzida tasniflash bir necha asrlardan buyon an`ana bo`lib kelayotgan bo`lsa ham, adabiyotshunoslik ilmining bugungi darajasiga muvofiq kelmaydi, deb hisoblaymiz. bu esa she`riy san`atlarni tasniflash masalasiga boshqacharoq yondashish lozimligini taqozo etadi. keyingi paytlarda mazkur extiyojni hisobga olgan holda qator ilmiy …

eyish mumkin. unda “lisoniy takror tovush takrori, so`z takrori, so`z birikmasi takrori, gap takrori kabi ko`rinishlarga ega bo`lib, ular asosida adabiyotda bir qator she`riy san`atlar va she`r unsurlari vujudga keladi”4, degan fikr aytilgan va shu asosda bir nechta takror asosidagi she`riy san`atlar haqida bobur she`riyati misolida ma`lumotlar berilgan. bundan tashqari adabiyotshunos t. boboyev ham takror asosidagi ayrim san`atlarni “qaytarish san`ati” nomi bilan alohida guruhlagan.5 darhaqiqat, tavzi`, takrir, mukarrar, raddi matla`, raddul ajuz, ta`dil, tardi aks, ishtiqoq, tajnis, laff va nashr, tasbe`, tasdir kabi bir qancha she`riy san`atlar borki, ularning yuzaga kelishida yo tovush takrori, yo so`z takrori, yo jumla takrori, yo misra takrori, yo bayt takrori yoki ma`no takrori asosiy rol o`ynaydi. takrorlanayotgan tovush, so`z, jumla, misra, bayt yoki ma`no esa, tabiyki, she`rga o`ziga xos ohang baxsh etish bilan birga fikrni ta`kidlash, ma`noni kuchaytirish kabi bir qator vazifalarni bajaradi va shu tariqa san`at hodisasi yuzaga keladi. adabiyotshunos v.rahmonovning “she`r san`atlari”6 …

anda, ushbu san`atlarning yuzaga kelishida asos bo`layotgan narsa, bizningcha, o`xshatish hisoblanadi. shu bois bunday san`atlarni “o`xshatish asosidagi san`atlar” sifatida alohida guruhga ajratish mumkin, deb o`ylaymiz. aristotelning “poetika” asarida “poeziya o`xshatish san`ati”8 degan fikr mavjud. darhaqiqat, poeziya so`zini keng ma`noda “badiiy adabiyot” deb, tor ma`noda “she`riyat” deb tushunsak ham, uning asosi o`xshatish ekanligi haq gap. “ilmi badi`”dagi istiloh sifatida esa o`xshatish, ya`ni tashbehni nisbatan torroq ma`noda tushunish mumkin. sababi o`xshatilish jarayonini aynan tashbeh deb atash uchun ayni holatda o`xshatishni hosil qiluvchi juzvlarning ma`lum darajadagi ishtiroki talab etiladi. boburning mashhur: hazon yaprog`i yanglig` gul yuzing hajrida sarg`ardim. misrasida tashbehning ikki xil ko`rinishi ishlatilgan. birinchisi, “hazon yaprog`i yanglig` sarg`armoq”, ikkinchisi, “gul yuzing”. birinchi tashbehda tashbeh hosil qiluvchi unsurlar to`laligicha ishtirok etayotganligi uchun uni “tashbehi mufassal” deb ataladi. to`g`ri unda “mushabbih” ya`ni “men” zohiran qatnashayotgani yo`q, lekin gap shaxsi ma`lum gap shaklida ekanligini va bunday gaplarda kesimga so`roq berish orqali egasini topish mumkinligini hisobga …

hi yorning yuzini gulga o`xshatish mumtoz adabiyotda o`ziga xos bir an`analardan biri ekanligidan xabardor bo`lishi lozim. “la`li lab”, “sunbul soch”, “xat- rayhon” kabilar ham shu kabi tashbehlardir. y.ishoqovning yuqorida nomi tilga olingan maqolasida yana shunday fikrni o`qiymiz: “shuni ham ta`kidlash kerakki, tashbeh ko`pincha boshqa san`atlar bilan aralash holda keladi. bir qator she`riy san`atlar esa bevosita tashbeh zaminida vujudga keladi”10. biz yuqorida bunday san`atlarning bir nechtasini sanab o`tdik. ular orasida tashbehga juda yaqin turadigan va hatto tashbehning “tashbehi mo`kad” va “tashbehi kinoya” turlari bilan deyarli ajratib bo`lmaydigan san`at istioradir. istiorada tashbeh hosil qiluvchi unsurlardan faqat mushabbihun bih tilga olinadi va aslida mushabbih nazarda tutiladi. a.xusayniyning “badoyi`-us-sanoyi`” asarida o`qiymiz: “tashbehi kinoyat andin iboratturkim, so`zlaguvchi o`z ko`nglida bir nimani bir nimaga tashbeh qilur va kalomda tashbeh odatin keltirmas va mushabbihni mushabbah bih lafzi bila ta`bir etar”11. huddi shu kitobda istiora ta`rifidan so`ng yana shunday fikr ham aytilgan: “istiora bayonida aytilgan bu fikr shams …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`xshatish asosidagi she`riy san`atlar"

1662838406.doc αζαρ o`xshatish asosidagi she`riy san`atlar reja: 1. badiiy san’atlar haqida ma’lumot. 2. she`riy san`atlarning o`ziga xos qonuniyatlariva ularning tasniflanishi. 3. lafziy san`atlar. 4. o`xshatish asosidagi san`atlar: tashbeh, istiora, kinoya, epitet. mumtoz adabiyotshunoslikda asar badiiyatini belgilash uning tarkibiy qismlaridan biri bo`lgan “ilmi badi`”ning vazifasi hisoblanadi. uning o`rganish obyekti esa, asosan, she`riy san`atlardir. mumtoz adabiyotni o`rganishga qiziqishning ortib borishi, o`z-o`zidan, she`riy san`atlarni o`rganishga bo`lgan qiziqishning ham ortishiga sabab bo`lmoqda. bu esa she`riy san`atlarni maxsus o`rganish, bu sohada ham bugungi adabiyotshunoslik ilmining erishgan darajasidan kelib chiqib tadqiqotlar olib borish zaruratini yuzaga keltiradi. chun...

DOC format, 69.5 KB. To download "o`xshatish asosidagi she`riy san`atlar", click the Telegram button on the left.

Tags: o`xshatish asosidagi she`riy sa… DOC Free download Telegram