she`riy san`atlar haqida ayrim mulohazalar

DOC 85,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1662838189.doc αζαρ she`riy san`atlar haqida ayrim mulohazalar режа: 1. she`riy san`atlar haqida tushuncha 2. a. hojiahmedovning “she`riy san`atlar va mumtoz qofiya” risolasida badiiy san’atlarning ifodalanishi 3. she`riy san`atlarni tasniflash malaka oshirish kurslarida ustozlardan biri: “biz maktabda adabiyotshunos tayyorlamaymiz. biz uchun maktab o`quvchisining “roman nima?” yoki “o`tgan kunlar” romani qachon yozilgan va qachon nashr etilgan?” kabi savollarga javob berishidan ko`ra, qodiriy yig`lab o`tirib yozgan satrlarni o`qiganda yig`lay olishi muhimroq”- degan edi. darhaqiqat, yangilanib borayotgan adabiy ta`limga qo`yilayotgan asosiy talablardan biri ham “maktab o`quvchisini adabiyotshunoslik materiallari silsilasi bilan emas, balki chinakam badiiy matn bilan tanishtirish, badiiy so`zning jozibasini his ettirish orqali ma`naviy jihatdan kamolotga yetkazish”1dir. ayniqsa she`riy asarlarni o`qitishda o`quvchiga “badiiy so`zning jozibasini his ettirish”ni uddalay olishning kishiga huzur bahsh etadigan mashg`ulotga aylanishida she`riy san`atlarning o`rni beqiyos. avvallari adabiyot darslarida amalga oshiriladigan badiiy matn tahlillarida asosiy e`tibor g`oyaviy xususiyatlarga qaratilgan bo`lsa, endilikda uni san`at hodisasi sifatida o`rganish va o`rgatish zarurati paydo bo`ldi. …

n “alisher navoiyning badiiy mo`jizasi” maqolalari bilan tanishib chiqqach, bizda ham mazkur masala yuzasidan ayrim mulohazalarimizni bildirish istagi paydo bo`ldi. ularni o`qib, ochig`i, xayolimizga birinchi bo`lib “asl maqsad mazkur baytlarning haqiqatan ham san`at asari ekanligini ko`rsatib berishmi yoki kim ko`p san`at topish musobaqasida g`olib chiqishmi?”- degan fikr keldi. chunki birinchi maqolada munisning o`n bittagina so`zdan iborat baytidan o`n beshta san`at keltirib chiqarilgan. avvalo, sanalayotgan she`riy san`atlarning qanday estetik vazifa bajarayotgani masalasi bir oz e`tibordan chetda qolgandek, zo`rma-zo`rakilik bilan asosan “son uchun” kurash ketgandek va natijada muallif oddiygina statist bo`lib qolgandek tuyuldi, nazarimizda. maqolada sanab o`tilgan san`atlarning ayrimlari haqida to`xtalib o`tmoqchimiz. unda sakkizinchi tartibda “ko`z” so`zining takroridan takrir san`ati hosil bo`layotganligi aytilgani holda o`n beshinchi tartibda yana “ko`z” so`zi bilan birga “qora” va “qon” so`zlarining takroridan takrir san`ati yuzaga kelayotgani ko`rsatiladi. avvalo, “ko`z” so`zi birinchi misraning sadrida va ikkinchi misraning ajz(yoki zarb)ida takrorlanayotgani “radd-ul-ajuz-al-as-sadr” san`atini yuzaga keltirmoqda, “qon” so`zining ham yuqoriroqda, …

at mana shu san`atni yuzaga keltirayotgan vosita, xolos. a. hojiahmedovning “she`riy san`atlar va mumtoz qofiya” risolasida amr va nahiy san`atiga “buyurish va man` qilish” ma`nosini ifodalab, she`rda lirik qahramonning kimgadir yoki nimagadir buyurish yoki biron narsadan qaytarish tarzida o`z ichki kechinmalarini bayon etishini nazarda tutadi” deb ta`rif beriladi va u bir san`at sifatida sanab o`tiladi.2 maqola muallifi esa nimagadir amrni alohida nahiyni alohida san`at sifatida keltirgan. aslida esa, bayt mazmunini “ғayr qoniga ko`z qaro qilmasdan qonib-qonib mening qonimni ich” tarzida tushunadigan bo`lsak, mantiqan a. hojiahmedovning ta`rifiga muvofiq bitta amr va nahiy san`atini sanab o`tish kifoya qilar edi. beshinchi tartibda “ey qaro ko`z!”ning birovga nisbatan murojaat va hitob ohangida aytilgani uchun nido san`ati qo`llanganligi va yana to`qqizinchi tartibda huddi shu undalma keltirilib, “o`zgacha, o`ta ko`tarinki ovozda yangraganligi va bu iltifot san`ati ko`rsatgichi” ekanligi e`tirof etilgan. atoulloh husayniy iltifot san`ati haqida o`zidan oldingi bir nechta asarlarda keltirilgan ta`riflarni qiyoslab chiqqan va ulardagi …

ifni ham so`zlovchi shaxsining ko`chishi ma`nosida tushunish imkonini beradi. adabiyotshunos a. hojiahmedovning ta`rifi ham shunga yaqin. unga ko`ra “iltifot “alanglamoq” ma`nosini bildirib, lirik va liro-epik she`riyatda so`zlovchi shaxsning ko`chishini ifodalaydi”.5 ko`rinib turibdiki, munisning baytidagi “ey qaro ko`z!” undalmasi o`ta ko`tarinki ovozda yangrayotganidan iltifot san`ati yuzaga kelyapti, degan fikr yuqoridagi ta`riflarning hech biriga mos kelmayapti. to`g`ri, v. rahmonovning o`zi hammuallifligida chop etilgan “badiiy san`at jozibasi” risolasida iltifot “she`rning ovoz maromini birdan keskin o`zgartirib yuborish usuli”6 deb ta`riflangan. biroq, risoladagi ushbu ta`rifning boshqa barcha ta`riflarga nima uchun muvofiq kelmayotgani asoslab berilgan emas. ikkinchi maqola-“alisher navoiyning badiiy mo`jizasi” ham o`quvchida mana shunday mushohadalarni tug`diradi. unda muallif “qaro ko`zim”ning matlasi haqida fikr yuritadi va adabiyotshunos n. komilov ko`rsatib o`tgan to`rtta san`atdan tashqari yana o`nta san`atni sanaydi. ulardan birinchisida “qilg`il so`zining bayt oxiridagi takrorida muraddaf san`ati bo`lmish radif qo`llangan”-deyiladi. lug`atlarda “ergashuvchi”, “radifli” degan ma`nolarni anglatuvchi “muraddif” so`ziga duch keldik.7 biroq na “muraddaf”, na “muraddif”ni biror …

rida sanash to`g`ri bo`larmikan? bundan tashqari “qaro ko`zim” va “ko`zim qarosida” jumlalarida ham tardu aks, ham takrir san`atini sanab o`tish, bizningcha, huddi birinchi maqoladagi kabi o`ylab ko`rish kerak bo`lgan masaladir. bu o`rinda yana bir masalani alohida qayd etish lozim. badiiy san`atlar, agar uni hozirgi adabiyotshunoslikdagi “ritorik figura”, “stilistik figura” qaralsa, u “muayyan badiiy-estetik maqsadni ko`zlagan holda normadan og`ish” sifatida ta`riflanadi. ya`ni, bunda atayinlik momenti mavjud bo`ladi. atoulloh husayniyda o`qiymiz: “bilgilkim, arabning fasohatu balog`at ahli nutq go`zalliklarin ikki nav` deb bilibturlar. birinchi nav`i zotiy go`zalliklardurkim, dilbarlarning tabiiy husni yanglig`dur va ikkinchi nav`i oriziy go`zalliklardurkim, alardag`i ko`rsatma bezaklar singaridur”.8 demak “zotiy go`zallik” deyilganda nutqning tabiiy go`zalligi, oriziy deyilganda esa, ataylab bezatilgan, ziynat berilgan nutq go`zalligi nazarda tutilar ekan. atayin ziynat berilgan oriziy go`zalliklarni esa “badi` ilmi” deb ataganlar. bundan ko`rinadiki, “ilmi badi`”, ya`ni badiiyat masalasida atayinlik momenti, normadan og`ish masalasi yetakchi mezonlardan biri hisoblanadi. har ikkala maqolada ham san`atlarni sanab o`tishda bu …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "she`riy san`atlar haqida ayrim mulohazalar"

1662838189.doc αζαρ she`riy san`atlar haqida ayrim mulohazalar режа: 1. she`riy san`atlar haqida tushuncha 2. a. hojiahmedovning “she`riy san`atlar va mumtoz qofiya” risolasida badiiy san’atlarning ifodalanishi 3. she`riy san`atlarni tasniflash malaka oshirish kurslarida ustozlardan biri: “biz maktabda adabiyotshunos tayyorlamaymiz. biz uchun maktab o`quvchisining “roman nima?” yoki “o`tgan kunlar” romani qachon yozilgan va qachon nashr etilgan?” kabi savollarga javob berishidan ko`ra, qodiriy yig`lab o`tirib yozgan satrlarni o`qiganda yig`lay olishi muhimroq”- degan edi. darhaqiqat, yangilanib borayotgan adabiy ta`limga qo`yilayotgan asosiy talablardan biri ham “maktab o`quvchisini adabiyotshunoslik materiallari silsilasi bilan emas, balki chinakam badiiy matn bilan tanishtirish, badiiy s...

Формат DOC, 85,5 КБ. Чтобы скачать "she`riy san`atlar haqida ayrim mulohazalar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: she`riy san`atlar haqida ayrim … DOC Бесплатная загрузка Telegram