гиламчилик санъати тарихи

DOC 75,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403361923_45588.doc гиламчилик санъати тарихи xx – асрнинг бошларида самарқанд вилояти худудларида 50 га яқин ўзбек қабилалари яшашган. бир қабила ахолиси бирлашиб, иккинчи қабила эса тарқоқ хаёт кечиришган, улар бир-бирлари билан доимо кўришиб туришган. гребенкиннинг маълумотларига қараганда, xix – асрнинг охирида гилам тўқиш санъати қуйидаги ўзбек қабилалари: наймон, минг, қутчи, бағрин, хитой, қипчоқ, митан, турк. ўзбек қабилаларига яна қорақалпоқлар ҳам кирган. улар пахмоқ гиламлар (пат гилам) ва бошқа гилам буюмлари тўқилган. ўзбек гилам маҳсулотларини тўлиқ таърифламай туриб, а.д.гербенкин митан гилам тўқувчиларининг ишларини қуйидагиларини ажратади: гиламлар, олача, гилам, кигиз, намат, хуржунлар ва бошқалар. у самарқанд атрофи ва эскихўжант чегараларида яшаган ярим кўчманчи ўзбек қабилалари турк ва юз ахолисининг гилам тўқувчилари хақида маълумот берган. а.а.семёнов а.д.гербенкиннинг маълумотларини тасадиқлаган ва кенгайтирган. самарқанд вилоятининг турк гилам усталари энг оддий техника билан рангли паласлар наматлар ва жуда оғир иш талаб қиладиган гаджари паласларини тўқишган, деб ёзади. м.ф.гаврилов. у бошқа ишида парчаюз ўзбек қабиласи хақида тўлиқ маълумот …

илаларнинг ўзига хос нақшлари ишлатилади, бу эса оиланинг бир бирига вафодор бўлишини бирдириб, кейинчалик хўжалик зарурияти учун ишлатилади. аста секин кириб келаётган дехқончилик ва зироатчилик ишлари гиламчиликнинг сезиларли даражада камайишига олиб келди. статистик ва архив маълумотларига қараганда, xix – асрнинг охири ва xix – асрнинг 70-йилларида самарқанд туманининг ўзбек гилам тўқувчи қабилалари бор йўғи 25 %ни ташкил қиларди. йил давомида бир неча қишлоқнинг гилам ишлари 10 чоғлик гилам ва паласларни ташкил этарди: бозорда эса бу гилам ишларининг аксариятини кўриш мумкин эди. гилам ишлаб чиқаришнинг қисқариш процеси xx – асрнинг бошларигача давом этди. текширилаётган овулларда пат – гилам махсулотларининг фақатгина қадимги намуналари мавжуд эди. экспедиция азолари бу пат-гиламларнинг тўқилишини ва унда қўлланилган нақшларнинг намуналарни биладиган гилам тўқувчи учратишмади. шунингдек бу пат гиламларда қўлланиладиган асбоб ускуналар хам сақланиб қолмаган. анча оғир техника билан ишланадиган паласлар ишлаб чиқармай қўйганди, аммо бу палос техникаси кўпгина аёлларга хали таниш эди. кўпчилик аёллар палос махсулотлари нақшларининг …

амда бўлган: жулхирс, жулварак. калта патли гиламлар эса етарлича хилма – хил бўлган. уларга тўшаладиган майда гиламлар , палослар ва бошқа майда хўжалик буюмлари кирган. калта патли гилам ишларининг бажарилиш техникаси ўзбек ахолиси ўртасида патли гиламга қараганда кенг тарқалган. тўшалувчи гиламлар хар доим катта ўлчамда тўқилган, узунлиги 2,0 – 2,5 м, энига 1,2 – 1,4 м. уларни асосан хўжалик эхтиёжи учун тўқишган. аввалига бу гилам ишларига фақатгина шахар ахолиси этибор берган, кейинчалик ўрта осиёнинг бошқа вилоятлари ва қўшни мамлакатлардан хам самарқанд гилам бозорига қизиқиш кучайган. махсус гиламлар тайёрланган – ибодат қилинадиган, эшиклар ички тарафига илинадиган, эшик тепасига илинадиган. ката хоналарнинг этагигача тўшаладиган, ўриндиқлар учун, ховли ёки боғ учун ишланган материаллар палослар, шолчалар ва кохмалар ва турли техникалар билан бажарилган. ўзбек қабилалари орасида майда гилам махсулотлари сезиларли даражада турли ишлаб чиқарилган. жихозлар ва асбоб ускуналарни бириктирилиб туриш учун юрт қабиласи турли хил гиламли тасмалар, гилам паёндозлар – курт, баскурт ва бошқа …

– 0,40 м. бу эса 20 – 30 йилларда ўзбекистон музейларида напрамакларининг катта колекциясининг йиғишга ёрдам берди. қадимий майда ишлар ичидан алохида ажралиб турадиган бой безатилган, отлар учун гилам ёпинчиқлар оддий палос техникаси орқали бажарилган. қадимий хуржунларнинг катта қисми палос техникаси орқали бажарилган. (расм 22). пахмоқлар эса ёрдамчи воситалар сифатида нақшларни тикиш учун ишлатилган. xx – асрнинг бошларида хуржунлар учун пахмоқлар тўлиқ ишлатила бошлади. тўрва ва хуржунлар хўжалик камчиликлари учун ишлаб чиқарилган, жудаям кам холларда бозорга чиқган. республика музейларида улар жуда оддий напрамачилар кўринишида тақдим этилган. пат – гиламли буюмлар газламалар ва техника 19 асрнинг ўрталаригача гилам тўқувчиларнинг фойдаланувчи иплари асосан туя ва қўй жунларидан тайёрланади, xx – асрга келиб эчки жунидан хам иплар олинган. 19- асрнинг иккинчи ярмидан бошлаб гилам махсулотлари учун пахтадан тайёрланган иплар ишлатила бошланди. лекин қоғоз иплардан фойдаланиш ўзбек пат гилам ишларида 19-аср боши ва xx – асрларда кам учраган. қоғоз ипларда тайёрланган махсулотлар 30 -35 …

калта патли калта ўрамли тўқиш станокларига бажаришган. узун ўрамли станоклар хам учратилган ва умумий қоидалардан чиқариб ташланган. бу ерда жульжерс машхур бўлган ва калта ўрамли станоклар ишлаб чиқарилган. калта ўрамли станокларга талаб катта бўлган. адабиётлар бу гиламлар тўғрисида жуда қисқа маълумот берилган. а.а.семёнов ва с.м.дудин бу гиламлар тўғрисида эслаб ўтган, лекин уларнинг на номини на ишланишини ва техник сифати хақида айтилмаган. дудин қимматли бир эслатма ёзган, бунда жульжерсларнинг 1910 – 1914 йилларда бухоро ва самарқанд бозорларида сотилгани айтилган. м.ф.гаврилов эса ўзининг “милябод ўзбек аёлларининг тўқувчилик санъати” ишида жульжерслар хақида тўлиқроқ маълумот берилган. лекин “пати зулварак” деб номланган ўлчами катта бўлмаган, пас сифатли пат гиламчаларни фақатгина ўзлари учун ишлаб чиқаришган” деб такидланган. в.г.мошковнинг жульжерсларига махсус мақоми хам ёритилган. самарқанд вилоятининг турли туманларида жульжерснинг бир хил ёки хар хил терминлари тарқалиб кетган. уларни ишлашга рухсат этилган, бу типдаги гиламлар ишлаб чиқариш қачонлардир етарлича кўп бўлган, аммо улар махаллий бозордан ташқарига чиқмаган. жульжерс …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "гиламчилик санъати тарихи"

1403361923_45588.doc гиламчилик санъати тарихи xx – асрнинг бошларида самарқанд вилояти худудларида 50 га яқин ўзбек қабилалари яшашган. бир қабила ахолиси бирлашиб, иккинчи қабила эса тарқоқ хаёт кечиришган, улар бир-бирлари билан доимо кўришиб туришган. гребенкиннинг маълумотларига қараганда, xix – асрнинг охирида гилам тўқиш санъати қуйидаги ўзбек қабилалари: наймон, минг, қутчи, бағрин, хитой, қипчоқ, митан, турк. ўзбек қабилаларига яна қорақалпоқлар ҳам кирган. улар пахмоқ гиламлар (пат гилам) ва бошқа гилам буюмлари тўқилган. ўзбек гилам маҳсулотларини тўлиқ таърифламай туриб, а.д.гербенкин митан гилам тўқувчиларининг ишларини қуйидагиларини ажратади: гиламлар, олача, гилам, кигиз, намат, хуржунлар ва бошқалар. у самарқанд атрофи ва эскихўжант чегараларида яшаган ярим кўчманчи ўзбек ...

Формат DOC, 75,0 КБ. Чтобы скачать "гиламчилик санъати тарихи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: гиламчилик санъати тарихи DOC Бесплатная загрузка Telegram