ўзбекларнинг моддий маданияти. уй-жойлари ва уларнинг жиҳозланиши. дўппининг тарихи

DOC 81,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1664053986.doc ўзбекларнинг моддий маданияти. уй-жойлари ва уларнинг жиҳозланиши. дўппининг тарихи. халқ театри ва миллий рақслар режа: 1. миллий меъморчилик. 2. уй-жой қурилишдаги ўзига хослик. 3. ўзбекларнинг замонавий уйсозлиги. 4. ўзбек миллий дўппиларига умумий таъриф. 5. дўппиларнинг тикилиши ва амалий безатилиши. 6. ўзбекистон ҳудудида рақс ва театр санъати илк намуналари. 7. ўзбек халқи мусиқа маданиятида созандалик ва ижрочилик анъаналари. 8. ўзбек театр ва рақс санъатининг ривожида қадимий мусиқа асбобларининг роли. ўзбекистоннинг турли табиий-географик шароити бу ерда ҳар хил халқ меъморчилик мактабларини юзага келтирган эди. ҳозиргача сақланиб келган, асосан қурилиш конструкцияси ва услубий, танировкаси ва безаклари билан ажралиб турган, мустақил ва ўзига хос фарғона, бухоро, хива ва шаҳрисабз меъморчилиги машҳур бўлиб келган. масалан,фарғона водийсида сиёсийлик зона бўлганлиги асосан икки қатор қўш синч уйлар қуриш, зилзила кам бўладиган хивада эса қатор синчдан иморат солиш одат бўлган. ёки фарғона водийсида ёғингарчилик кўп бўлганлиги учун том гуришда ломбознинг қалинлиги 40 см гача келса, ёғингарчилик кам …

н шаҳарларда меҳмонхона иккинчи қаватда болахонада жойлашган. масалан, бухорода икки ёки уч қаватли уйлар қуриш одат бўлган. тошкент ва бухорода айрим ҳовлиларнинг 80-90%, баъзан ҳатто 100 фоизи қурилиш билан банд бўлган ҳар бир метр жойдан унумли фойдаланган. уй-жойларни қуришда ишлатиладиган анъанавий асосий материал лой (пахса), ғишт, гувала ва ёғоч (асосан терак ва тол) бўлган. пишган ғиштдан илгари мадраса, ҳаммом ва катта бой ҳамда амалдорларнинг уйлари қурилган. кўпчилик уйларда деворлар асосан сомон аралаш лойдан сувоқ қилинган, бадавлат уйларнинг деворлари ганчдан нақш билан ишланган. асримиз бошларигача уй-жойлар пойдеворсиз оддий текисланган ерга қурилган, баъзан тош ёки бир-икки қатор пишган ғишт тўшалган ер таги сувлари яқин ва тузли шўр ерларда пахса деворига қамиш ёки чипта тўшаб девор кўтарилган. бухорода баъзан уй остига ярим ертўлага ўхшаш омборсимон хона қурилган. одатда пол оддий ер сатҳидан иборат бўлиб, уйлари сувоқли, бадавлат кишилар пишган ғиштдан полни тўшаганлар. томни гочустун ва болар билан васса ҳамда қамиш ёки бўйра тўшаб …

бий қисми сифатида айвонда ёки ҳовлида ғишт ёки лойдан супа қурилган. айвон ва супа баъзан бутун хоналар қаторига узунасига ёки бир қисмига баланд қилиб жойлашган. тошкент, бухоро ва хива ҳовлиларида иқлимга қараб ёзги хоналар шимолга қаратилган, баланд қилиб қурилган ва анча бой безатилган, олдида жануб томонга қаратилган қишқи уйлар жойлашган. хоразм ҳовлиларининг яна бир хусусияти шундаки, ички айвон шимол томондан баланд қилиб кўтарилиб, акси томон том сатҳида бўлиб, ёз пайтлари табиий вентиляция (шамол партиш) вазифасини бажарган. ҳозиргача кўпгина хоразм уйларида кенг ва баланд айвон (долон) қурилган, айрим жойларда қишлоқ ҳовлилари олдида тевараги ғужум (содда) дарахти экилган сиполи ҳовуз мавжуд. мазкур меъморчилик типи жазирама иссиқдан сақланадиган файзли жой ҳисобланган. маҳаллий уйларда турар жойларни чиройли қилиб безаш ва жиҳозлаш қадимдан одат бўлиб келган. жуда кенг тарқалган икки қаторли синч уйларнинг девори бўйлаб тўғри бурчакли ёки пешток (гумбаз) шаклида бир неча тахмон (такча)лар ўрнатилган бўлиб, уларда ҳар хил уй-рўзғор буюмлари, идиш товоқ ва …

оқ қурилган, уни тўрт бурчак ёки тухумсимон ясси шаклда кичкина майдончага учоқдан чўғ тортиб уйни иситганлар . ҳозирги ўзбек уйлари марказлашган иситиш ускуналари , водопровод ва газ билан таъминланган. шаҳар ва қишлоқ уйларининг кўпчилиги санузел ва канализацияга эга. хоналарнинг ички томонини зебу - зийнатлашга катта эътибор берилган. анъанавий усулда полга чита ёки бўйра тўшалиб унинг устига кигиз , палос ёки гилам ёйилган. кўп жойларда девор бўйлаб кўрпа тўшалган ва овқат вақтида ва меҳмон келган ( одатда меҳмон учун янги кўрпа тўшалган) ўртага дастурхон ёйилган. тошкент ва бухорода дастурхонни хонтахтага ёйганлар. кўрпачалар эшик рўпарасидаги махсус тахмонда ёки сандиқ устига тахланган. ёстиқ болишлар чиройли қилиб кашталанган ва қурама қилиб тикилган, кўрпа ёстиқлар баъзан нақшли сўзанлар билан ёпиб қўйилган. чойнак - пиёла ва бошқа: чинни , мис ва биллур идишлар махсус тахмон ёки токча, реза токча, косамон ва ҳоказолар дид билан жойлаштирилган. пастки катта токчаларда нафис сандиқ ва қутичалар, идиш-товоқлар, патнис, қумғон тунча …

а ажралиб туради. илгари кўчманчи ёки ярим кўчманчи ҳисобланган ўзбекларда қишлоқларга жойлашиб уй қуриш асосан ўтган асрлардан бошланган (карлик, барлос ва ҳоказо).яқин даврларгача қишқи майдон қуришга уйлардан ташқари ўтов ёки капан сақланиб келган. баъзилар, масалан, тоғли совуқ жойда яшаётган шу сабабли этник гуруҳлар илгаридан мустаҳкам қурилган уйлар бўлган. аммо улардаги ўтовлар ўзига хослиги билан ажралиб турган. масалан, ўзбекларнинг турк қабилаларида лочиг ёки капа деб номланган ўтов ярим шар шаклида бўлиб, ёйсимон синч қовурғалари билан кубба (гумбаз)си яхлит ҳолда ерга тикилган. дашти қипчоқ ўзбеклари ўтови (уй,қора) айрим панжарали девор (кераги)лар ўзаро боғланиб, юқори сферик шаклдаги томи узун ёғоч(ук) лар билан беркитилган. иккала ўтовни ҳам керагаилар боғланган қамишдан тўқилган бўйра ва кигиз билан ёпганлар, дашти қипчоқликларда махсус тўқилган камар (баъзан гилам шаклида бод бошкур) билан ўраб боғлаганлар. ўтов ўртасида гулхан ёқилиб иситилган, юқорига туйнук қўйилган. гулхан ёқиладиган жойга темир сополдан учоқ қилиб қозон осилган. қаттиқ совуқларда гулхан ёқилиб бўлгач, юқоридаги сўри кигиз …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ўзбекларнинг моддий маданияти. уй-жойлари ва уларнинг жиҳозланиши. дўппининг тарихи"

1664053986.doc ўзбекларнинг моддий маданияти. уй-жойлари ва уларнинг жиҳозланиши. дўппининг тарихи. халқ театри ва миллий рақслар режа: 1. миллий меъморчилик. 2. уй-жой қурилишдаги ўзига хослик. 3. ўзбекларнинг замонавий уйсозлиги. 4. ўзбек миллий дўппиларига умумий таъриф. 5. дўппиларнинг тикилиши ва амалий безатилиши. 6. ўзбекистон ҳудудида рақс ва театр санъати илк намуналари. 7. ўзбек халқи мусиқа маданиятида созандалик ва ижрочилик анъаналари. 8. ўзбек театр ва рақс санъатининг ривожида қадимий мусиқа асбобларининг роли. ўзбекистоннинг турли табиий-географик шароити бу ерда ҳар хил халқ меъморчилик мактабларини юзага келтирган эди. ҳозиргача сақланиб келган, асосан қурилиш конструкцияси ва услубий, танировкаси ва безаклари билан ажралиб турган, мустақил ва ўзига хос фарғона, бухоро, х...

Формат DOC, 81,0 КБ. Чтобы скачать "ўзбекларнинг моддий маданияти. уй-жойлари ва уларнинг жиҳозланиши. дўппининг тарихи", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ўзбекларнинг моддий маданияти. … DOC Бесплатная загрузка Telegram