nutq tovushlarining tasnifi

DOC 172,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1503125417_69025.doc i y y e e e o o a a nutq tovushlarining tasnifi reja: 1. undosh tovushlarning tasnifi. 2. unli tovushlarning tasnifi. odam nutqi har xil tovushlarga juda boydir. biroq barcha tovushlarni ularning artikulyatsion-akustik xususiyatlarga ko'ra har xil turlarga bo'linadi. birinchi navbatda, tovushlarni unli va undoshlarga bo'linadi. artikulyatsion, akustik va eshitib his etilishi va tildagi funksional xizmati jihatdan unli va undosh tovushlar o'rtasida katta farq bor. artikulyatsion jihatdan unli tovushlar o'pkadan chiqib kelayotgan havoning hech qanday to'siqqa uchramasdan o'tishi, aksincha, undoshlar talaffuzida havo oqimining biror to'siqqa duch kelishi bilan izohlanadi. akustik xususiyatlariga ko'ra unlilar talaffuzida havo oqimi kuchsiz tebranishga, aksincha, undoshlar esa, unlilarga qaraganda kuchli tebranish va shovqin yordamida hosil bo'ladi. eshitib his etilishi jihatdan undoshlar kuchli shovqin bilan unlilardan farq qiladi. unlilar esa, musiqa ohangiga jo'r bo'la oluvchi mayin ohangga egadir. ko'pincha jahon tillarida undosh tovushlar unlilardan ko'proq uchraydi va shu tufayli ularning funksional xizmati ham ko'proqdir. odatda …

h o'rniga ko'ra: bunday artikulatsiya belgilari bo'yicha undoshlar lab va til undoshlariga bo'linadi. o'z navbatida lab undoshlari lab-lab (p, b, m) va lab-tish (f, v) tovushlariga bo'linadi. til undoshlari til oldi (to'siqning o'rniga ko'ra: dorsal, alveolyar, apikal, kakuminal), til o'rta, til orqa, uvulyar (chuqur til orqa), faringal va bo'g'iz tovushlariga bo'linadi. to'siqning hosil bo'lish o'rniga ko'ra til oldi undoshlari dental yoki dorsal (o'zbek tilidagi /t, d, s, z, l/ kabi), tish o'rta (ingliz va turkman tillaridagi /θ, ð/ kabi), alveolyar (inglizcha /t, d, l/ kabi), palata-alveolyar (ruscha /t, d, l/ kabi) va chuqur alveolyar (inglizcha /r/ kabi) bo'ladi. til o'rta undoshlari to'siqning hosil bo'lish o'rniga ko'ra palatal bo'ladi. 2. shovqin hosil bo'lish usuliga yoki to'siqning qanday hosil bo'lish turiga ko'ra quyidagi undosh tovushlar farqlanadi: a) portlovchilar – ularning talaffuzida havo oqimi kuchli to'siqqa uchraydi: /p, b, t, d, k, g/ kabi; b) sirg'aluvchilar yoki frikativ undoshlar – ular hova oqimining …

hosil bo'lishiga ko'ra sonorlar bir yo'la unli va undoshlik xususiyatga ega. sonorlar tonningishtirokiga ko'ra unlilariga yaqin turadi. sonorlarning hosil bo'lishida havo oqimining to'siqqa uchrashi jihatdan ular undoshlarga yaqin talaffuz etiladi. o'zbek, rus, ingliz tillaridagi /l/, /l/, /y/, /j/, /r/, /r/ sonor tovushlardir. bu sonorlar og'iz bo'shlig'ida hosil bo'ladi. ba'zi sonor tovushlarning talaffuzida yumshoq tanglay pastga tushib, havo burun bo'shlig'i orqali o'tadi (m, n, ng). bunday tovushlar burun sonorlari deb ataladi. sonor tovushlar bo'g'in hosil qilishda katta xizmat qiladi. /l/ sonor tovushining talaffuzida havo oqimi tilning yonidan sirg'alib o'tadi va shu tufayli /l/ yon sonori deb ataladi. /r/ tovushining talaffuzida havo oqimi til uchini titratadi va shu tufayli u titroq sonor tovushi deyiladi. 3. undosh tovushlarning talaffuzida tovush paychalari titrasa, ular jarangli deyiladi. artikulatsiya davomida tovush paychalari yaxshi titramasa, jarangsiz undoshlar hosil bo'ladi. odatda, jarangli va jarangsiz undoshlar o'z juftlariga ega:. /p – b/, /f – v/, /t – d/, /s …

vushini eslatadi. aspiratsiyalashgan undosh tovushlar odatda unli tovushlardan oldin keladi. masalan, ingliz tilida pool /phu:l/ basseyn, take /theik/ olmoq, coat /khout/ palto kabi. o'pkadan chiqqan havoning bo'g'iz bo'shlig'idan sirg'alib o'tishi natijasida hosil bo'lgan (h), (h) undoshi bo'g'iz tovushi deyiladi. til orqa undoshlari ikki xil hosil bo'lishi mumkin. sayoz til orqa undoshlari: (k, g, ng) va chuqur til orqa: (q, g', x) tovushlari. sayoz til orqa undoshlari til orqa qismining yumshoq tanglayga tegishi natijasida hosil bo'ladi. chuqur til orqa undoshlari (q, g', x) esa, yumshoq tanglayning pastga tushishi bilan kichik til va til orqa qismlarining birg- biriga tegishi natijasida hosil bo'ladi. bunday tovushlarni uvulyar (lotincha uvular – kichik til) undoshlar deb ham ataladi. uvulyar undoshlar g'arbiy yevropa va rus tillarida uchramaydi. ular ko'proq sharqiy osiyo, kavkaz va turkiy tillarida uchraydi. jahon tillarida boshqa xil undosh tovushlar ham mavjud bo'lib, ular yuqorida berilgan tasnifdan chetga chiqishi mumkin. biroq keltirilgan tasnif o'zbek, rus …

(lotincha nasalus – burun bo'shlig'i) unlilar hosil bo'ladi. bunday nazalizatsiyalashgan unlilar fransuz tilida uchraydi. til eng faol nutq a'zosi bo'lib, og'iz bo'shlig'ining shakli va katta kichikligi, tilning holatiga bog'liq. til gorizontal va vertikal harakat qiladi va shunga ko'ra unlilar qator va tilning ko'tarilish darajasiga ko'ra tasnif qilinadi. 1) tilning gorizontal harakatiga ko'ra unlilar til oldi, til o'rta yoki aralash va til orqa qator tovushlarga bo'linadi. til oldi unlilarining talaffuzida til oldinga harakat qiladi: uning uchi pastki tishlarga taqaladi va tilning o'rta qismi qattiq tanglayga tomon yo'naladi. ba'zi til oldi unlilarining talaffuzida til sal orqaga yo'naladi va shu tufayli bunday unlilarni orqa yo'nalishdagi til oldi unlisi deb ataladi. bunday unliga ingliz tilidagi /ι/ unlisi misol bo'la oladi (uning rentgenogrammasi 3-rasmda berilgan. o'zbek tilidagi til oldi (i) unlisi ham o'sha rasmda berilgan). o'zbek tilidagi /i/, /e/, a/ rus tilidagi /i/, /e/, ingliz tilidagi /i/, /e/, /æ/ va fransuz tilidagi /i/, /e/, /ε/, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutq tovushlarining tasnifi"

1503125417_69025.doc i y y e e e o o a a nutq tovushlarining tasnifi reja: 1. undosh tovushlarning tasnifi. 2. unli tovushlarning tasnifi. odam nutqi har xil tovushlarga juda boydir. biroq barcha tovushlarni ularning artikulyatsion-akustik xususiyatlarga ko'ra har xil turlarga bo'linadi. birinchi navbatda, tovushlarni unli va undoshlarga bo'linadi. artikulyatsion, akustik va eshitib his etilishi va tildagi funksional xizmati jihatdan unli va undosh tovushlar o'rtasida katta farq bor. artikulyatsion jihatdan unli tovushlar o'pkadan chiqib kelayotgan havoning hech qanday to'siqqa uchramasdan o'tishi, aksincha, undoshlar talaffuzida havo oqimining biror to'siqqa duch kelishi bilan izohlanadi. akustik xususiyatlariga ko'ra unlilar talaffuzida havo oqimi kuchsiz tebranishga, aksincha, undoshla...

Формат DOC, 172,5 КБ. Чтобы скачать "nutq tovushlarining tasnifi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutq tovushlarining tasnifi DOC Бесплатная загрузка Telegram