nutq a'zolari va ularning vazifasi

DOC 174,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405684886_56264.doc nutq a'zolari va ularning vazifasi nutq a'zolari va ularning vazifasi reja: 1. nutq tovushlari va ularning tasnifi 2. unli fonemalar va ularning tasnifi 3. ayrim unlilar tavsifi 4. undosh fonemalar va ularning tasnifi 5. nutqning fonetik jihatdan bo’linishi 6. urg'u va uning turlari 7. nutq tovushlarining o'zgarishi nutq tovushlarini hosil qilishda ishtirok etuvchi a'zolar nutq a'zolar deyiladi. nutq a'zolarining jami nutq apparati deb ataladi. nutq apparati quyidagi qismlarga bo'linadi: 1. nafas yo'li ( bunga o'pka, bir juft bronxlar va nafas yo'liyoki traxeya kiradi ). nafas yo'li tovush hosil qilish uchun havomanbai sanaladi, ya'ni o'zidan yuqaridagi nutq a'zolariga havoyetkazib beradi. 2. bo'g'iz bo'shlig'i (bunga halqasimon, piramidasimon,qalqonsimon tog'aylar hanida ovoz (un) paychalari kiradi). liningvazifasi ovoz (un) manbaidir. chunki bo'g'izda ko'ndalangjoylashgan elastik, yupqa un paychalari mavjud bo'lib,so'zlashpaytida o'pkadan clliqayotgan havoning kuchi bilan titraydi va ovozhosil qiladi. unlilar, sonor va jarangli undoshlardagi ovoz ana shuun paychalarining bo'g'iz bo'shlig'i va tebranishi natijasidir. 3. og'iz …

osil qilishda nisbatan ko'proq ishtirok etadigan nutq a'zolari faol a'zolar deyiladi. til, lablar, yumshoq tanglay, kichik til, tovush paychalari faol a'zolar hisoblanadi. tovush hosil qilishda kam qatnashadigan nutq a'zolari nofaol a'zolar deyiladi. bunga tish, qattiq tanglay, burun bo'shlig'i kiradi. nutq tovushlari va ularning tasnifi nutq a'zolari ishtirokida hosil bo'ladigan tovushlar nutq tovushlari deyiladi. nutq tovushlari, birinchidan, bo'g'iz bo'shlig'ida tovush paychalarining tebranishidan hosil bo'ladigan ovozdan ikkinchidan, og'iz bo'shlig'ida nutq organlarida hosil bo'ladigan shovqindan iborat. demak, nutq a'zolarining ishtiroki hamda ovoz va shovqin o'rniga ko'ra nutq tovushlari ikki turga bo'linadi: 1) unli tovushlar, 2) undosh tovushlar. unli tovushlar talafruz etilganda o'pkadan chiqadigan havo oqimi to'siqqa uchramay chiqadi va ovozdan hosil bo'ladi. undosh tovushlar esa o'pkadan chiqayotgan havo oqimining og'iz bo'shlig'ida to'siqlarga uchrashi natijasida shovqinning qo'shilishidan hosil bo'ladi. undosh tovushlarni aytganda ovoz qatnashishi ham qatnashmasligi ham mumkin. bu esa o'pkadan chiqayotgan havo oqimining bo'g'iz bo'shlig'ida joylashgan ovoz paychalarini tebratish-tebratmasligi bilan bog'liqdir. unli fonemalar …

unlilar: a, o 3. lablaming ishtirokiga ko'ra: 1) lablangan unlilar: u, o', o; 2) lablanmagan unlilar: a, e, iunli fonemalar o'zining quyidagi muhim belgilari bilan undoshlardan farq qiladi. 1) unlilar faqat un(ovoz) dan hosil bo'ladi: 2) og'iz bo'shlig'ida to'siqlarga uchramaydi; 3) un paychalaro tebranadi; 4) og'iz ochilishi darajasi har xil bo'ladi; 5) ohangdor bo'ladi; 6) unlilarni cho'zib talaffuz qilish mumkin va boshqalar.har bir til o'ziga xos unlilar tizimiga ega. tildagi unlilar tizimi vokalizm (lat. vokalis - ovozi) deyiladi. unli va undosh tovushlar o'zaro niunosabatda bo'ladi, ammo ularning qaysi biri yetakchi hisoblanadi? bu savolga shunday javob qilish mumkin: aslida til uchun ularning har ikkalasi ham teng qimmatga ega, ular tilning asosiy birligi so'zlarni hosil qilishda bir xil xizmat qiladi. lekin nutq jarayonida unlilar undoshlarga nisbatan salmoqli o'rin tutadi. bu esa unlilarning ovozdorligi bilan belgilanadi. o'zbek tilidagi unli tovushlarni jadvalda quyidagicha tasvirlash mumkin: tilning to'g'ri (gori-zontal)harakatiga ko'ra tilning ko'tarilish (vertikal) harakatiga ko'ra …

masalan: direktor-direktir, elektr-iliktir, mehmon-mihmon, deyman-diyman kabi. o unlisi keng, til orqa, lablangan tovushdir. bu unli ham urg'usiz bo'g'inlarda, ko'pincha, ruscha so'zlar tarkibida i tovushiga aylanadi. masalan: traktor-traktir, sovet-sovit, rektor-rektir kabi. o' unlisi o'rta keng, til orqa, lablangan tovushdir. bu unli sodda so'zlarning birinchi bo'g'iniga keladi. o'g'ri, o'rin, o'g'il, o'qish kabi. u unlisi orqa qator, tor va lablangan tovushdir, bu unlini talaffuz qilganda, tilning to'g'ri vertikal harakati tanglay orqasiga qaratilgan bo'ladi, vertikal harakati esa tanglayga tomon ko'tariladi, lablar chuchchayadi. masalan: ulug', urug' kabi so'zlarda til orqa, ulkan, unsiz kabi so'zlarda til oldi tomon talaffuzga moyil bo'ladi. undosh fonemalar va ularning tasnifi ovoz va shovqindan hosil bo'lib,og'iz bo'shlig'ida to'siqlarga uchraydigan nutq tovushlari undosh tovushlar deyiladi. hozirgi o'zbek adabiy tilida undosh fonemalar 21 ta; b, v, g, d, z,y, k, 1, m, n, p, r, s, t, f, x ch, sh, q, h, ng bo'lib, quyidagi harflar orqali ifoda etiladi; b, v. g, …

o'siqqa uchrashishiga faqat shovqindan ustunligiga talaffuz usullariga ko'ra bir-birlaridan farqlanadi. 1. ovoz va shovqinning ishtirokiga ko'ra; 2. hosil bo'lish (artikulatsiya) o'rniga ko'ra; 3. hosil bo'lish (artikulatsiya ) usuliga ko'ra; i. undoshlar ovoz va shovqinning ishtirokiga ko'ra ikkiga bo'linadi: a) shovqinlilar; b) sonorlar . shovqinlilar tarkibida shovqinning miqdori ovozga nisbatan ko'proq bo'lgan yoki ovoz qatnashmagan tovushlar b, v, g, d, j, z, y, k, p, s, t, f, x, ch, sh, q, g', h kabi undoshlardir. shovqinli undoshlar ham o'z navbatida ikkiga bo'linadi: 1. jarangli undoshlar: b,v, z, d, j, g, g', y. 2. jarangsiz undoshlar: p, f, s, t, sh, ch, k, q, x, h.undoshlarni jarangli va jarangsizlarga ajratishda quyidagi sabablar nazarda tutiladi: a) jarangli undoshlarni talaffuz etganda, tovush paychalari qatnashib taranglashadi va ular orasidadan o'tayotgan havo oqimi, tovush paychalarini titratadi. jarangsizlami talaffuz qilganda esa ovozdorlik sezilmaydi, chunki, havo oqimi tovush paychalarini titratmaydi va taranglashmaydi; b) jarangli undoshlarni talaffuz qilganda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutq a'zolari va ularning vazifasi"

1405684886_56264.doc nutq a'zolari va ularning vazifasi nutq a'zolari va ularning vazifasi reja: 1. nutq tovushlari va ularning tasnifi 2. unli fonemalar va ularning tasnifi 3. ayrim unlilar tavsifi 4. undosh fonemalar va ularning tasnifi 5. nutqning fonetik jihatdan bo’linishi 6. urg'u va uning turlari 7. nutq tovushlarining o'zgarishi nutq tovushlarini hosil qilishda ishtirok etuvchi a'zolar nutq a'zolar deyiladi. nutq a'zolarining jami nutq apparati deb ataladi. nutq apparati quyidagi qismlarga bo'linadi: 1. nafas yo'li ( bunga o'pka, bir juft bronxlar va nafas yo'liyoki traxeya kiradi ). nafas yo'li tovush hosil qilish uchun havomanbai sanaladi, ya'ni o'zidan yuqaridagi nutq a'zolariga havoyetkazib beradi. 2. bo'g'iz bo'shlig'i (bunga halqasimon, piramidasimon,qalqonsimon tog'aylar han...

Формат DOC, 174,0 КБ. Чтобы скачать "nutq a'zolari va ularning vazifasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutq a'zolari va ularning vazif… DOC Бесплатная загрузка Telegram