fonetika fanining turlari

DOCX 254 pages 753.0 KB Free download

254 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 753.0 KB

File type DOCX

Pages 254

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 254

h. jamolxonov hozirgi 0‘zbek adabiy tili o ‘zbekiston respublikasi 01 iy va o ‘rta maxsus la 'lim vazirligi oliy o ‘quv yurtlari uchun darslik sifatida nashrga tavsiya etgan toshkent — «talqin» — 2005 taqrizchilar: yormat tojiyev, hakimjon shainsidtlinov, mirzo ulug'bek nomidagi 0‘zbekiston milliy univei'siloii professorlari, filologiya fan lari doktorlari; ravshanxo‘ja rasulov, ni/.omiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti professorl, filologiya fanlari doktori. shartli qisqartmalar a. n. - a. navoiy a. rahm. - a. rahmat a. q. — a. qahhor a. qod. — a. qodiriy ar. — arabcha v. sa’d. — vosit sa`dulla dlt. - devonu lug‘otit turk j. a. — j. abdullaxonov j. sh. — jumaniyoz sharipov z. sh. — z. sharofiddinov m. ism. — m. ismoiliy m. os. — m. osim m. sh. — m. shayxzoda mirm. — mirmuhsin muq. - muqimiy molg`. — mo‘g‘ulcha o. — oybek. o. yo. — odil yoqubov ö. q. — olim qo`chqorbekov i*. t. …

2 / 254

shu o‘quv kursi dasturiga va hozirgi pedagogik texnologiyalar talabiga mos ravishda yozildi. uning yaratilishida i.a.boduen de kurtene, l.v.shcherba, n.s.trubetskoy, l.r.zinder, v.k.juravlyov, v.f.ivanova, t.a.amirova, e.pulgrem, a.makntosh, e.a.lorash kabi rus va jahon tilshunoslarining, shuningdek, a.k.borovkov, v.v.reshetov, gba.abdurahmonov, sh.shoabdurahmonov, f.k.kamolov, a.hojiyev, sh.u.rahmatullayev, a.rustamov, x.doniyorov, a.mahmudov, n.mahmudov, s.otamirzayeva, a.abduazizov, a.nurmonov, m.mirtojiyev, k.nazarov, h.ne’matov kabi o‘zbek tilshunoslarining asarlari va g‘oyalari ilmiy-nazariy hamda metodologik jihatdan asos bo‘ldi. darslikda tovush va fonema, fonemalarning sistemaga uyushish qonuniyatlari talqiniga, shuningdek, til birliklari bilan yozuv birliklari o‘rtasidagi aloqalar mexanizmini, leksema va frazemalarning lug‘aviy birlik, sememe va semalarning esa semantik birlik sifatidagi tabiati va mohiyatini yoritishga, talabalarni o‘zbek lug'atchiligï tarixi, lug‘at tiplari va turlari, lug‘at maqolalari sxemalari bilan tanishtirishga alohida e’tibor berildi; mavzular bayonining tushunarli bo‘lishini ta’minlash maqsadida tayanch tushuncha nomlari bo‘rttirib ko‘rsatildi (qora rang, kursiv, razryadka va h.k.), tasvir, jadval va chizmalar, tegishli manbalarga havolalar (snoskalar) berildi. har bir bolim bolyicha qo‘shimcha ma’lumotlar olish imkoniyatini yaratish maqsadida adabiyotlar ro‘yxatiga darslik …

3 / 254

tiga oid nazariy bilimlar bilan qurollantirish, shu bilimlarga tayangan holda ularga hozirgi o'zbek adabiy tilining strukturaviy, mazmuniy va vazifaviy xususiyatlari, og'zaki va yozma shakllari haqida ma’lumot berish. kursning vazifalari: a) sohaga oid adabiyotlar ustida ishlash, asosiy tushunchalar, terminlar va nazariy timumlashmalar bilan tanishish; b) til ierarxiyasidagi fonetik-fonologik, leksik, semantik va grammatik sathlarga mansub birliklarning adabiy til uchun me’yor (norma) bo'lgan va me’yor bo'lmagan belgi-xususiyatlarini qiyosan o'rganish, tahlil qilish, bu sohadagi munozarali nuqtalarni aniqlash; d) hozirgi o'zbek adabiy tilining tarixiy ildizlari va dialektal asoslari, adabiy til taraqqiyotini belgilovchi ichki (lingvistik) va tashqi (ekstralingvistik) omillar haqida talabalarga ma’lumot berish, ularda,hozirgi o'zbek adabiy tilining sistemaviy va strukturaviy xususiyatlarini mustaqil tahlil qila olish ko'nikmalarini shakllantirish. 2- §. hozirgi o‘zbek adabiy tili hozirgi o'zbek adabiy tili o'zbek milliy tilining oliy formasi - ishlov berilgan, me’yorlashtirilgan, millat vakillarining barchasi uchun umumiy bo'lgan barqaror shaklidir. demak, u milliy tilga zid qo'yilmaydi, undan boshqa tizim ham ernas, balki …

4 / 254

uv sistemasiga asoslanadi. dialekt va shevalar uchun alohida adabiy-orfografik yozuv yo‘q; d) adabiy tilning qo‘llanishi hududiy (territorial) jihatdan chegaralanmaydi, dialekt va shevalarning qo’llanishi esa bu jihatdan chegaralangandir; e) adabiy tilda davlat ishlari - xalq ta’limi, matbuot, radio-televideniya, ilm-fan, ma’muriy-idoraviy hujjatlashtirish ishlari olib boriladi; qonun, farmon va qarorlar shu tilda e’lon qilinadi. dialekt va shevalar bu funksiyada qo‘llanmaydi. jargon va argolar — ma’lum ijtimoiy guruhlarga, masalan, o‘g‘rilarga, sportchilarga yoki talabalarga xizmat qiladigan yasama til. bunday «til» elementlari (jargonizm va argotizmlar) adabiy tilda ishlatilmaydi. funksional stillar — tilning vazifaviy uslublari. bunday uslublar inson faoliyatining u yoki bu sohasiga xoslangan nutqni qoliplaydi. chunonchi: 1) rasmiy ish uslubi. bu uslub ma’muriy-idoraviy hujjatlar tilini qoliplaydi; 2) ilmiy uslub — ilmiy asarlar tilini va ilmiy nutqni qoliplaydi; 3) publitsistik uslub — ommabop asarlar, ma’ruzalar tilini qoliplaydi; 4) so ‘zlashuv uslubi. bu uslubning ikki xil ko!rinishi mavjud: a) adabiy so ‘zlashuv uslubi; b) oddiy qonli) so‘zlashuv uslubi; …

5 / 254

zarurati shuni taqozo qiladi. quyidagi misollarga e’tiborberaylik: 1. asadbek molodes! visshiy klass! — dedi u. — aniq topibdi. endi a bilan hazitlashib bo‘imaydi. (t.m.) 2. u qizig'ar mashinasini qoraqamishga qarab uchirdi ... (t.m.) 3. akamullo, akamullo, sizni yo ‘qloshopti, idoraga yo ‘qloshopti. · nima gap ? · hojar ayani bachasi sahroda borkan ekan ... bo‘ronda qolgan ekan ... qaytib kelmopti ... so`g`in xojanazar akoning duxtori bo ‘ronga qolip o`lipti ... hoshim yugurganicha chiqib ketdi. mahmuda bilan mohidil bir-biriga hayron qarab qolishdi! (j.a.) birinchi misoldagi nutqiy parchada grammatik-sintaktik varvarizm («asadbek molodes!», «visshiy klass»), ikkinchi gapda vulgarizm («qiz.ig`ar»), uchinchi misoldagi dialogda esa o‘zbek-tojik ikki tilliligi ta’sirida bomgan o'zbek shevalarining so'zlari («akamullo» «bacha», «duxtor», so‘g‘in» kabi leksik dialektizmlar), shu shevaga xos grammatik formalar («yo ‘qloshopti», «kelmopti» kabi grammatik dialektizmlar), aka so‘zining ako shaklidagi dialektal ko‘rinishi (leksik-fonetik dialektizm) qo‘llangan. bunday qo'llanishlar adabiy til uchun me’yor ernas albatta, ammo tilar badiiy uslub talabiga ko‘ra ishlatilgan, …

Want to read more?

Download all 254 pages for free via Telegram.

Download full file

About "fonetika fanining turlari"

h. jamolxonov hozirgi 0‘zbek adabiy tili o ‘zbekiston respublikasi 01 iy va o ‘rta maxsus la 'lim vazirligi oliy o ‘quv yurtlari uchun darslik sifatida nashrga tavsiya etgan toshkent — «talqin» — 2005 taqrizchilar: yormat tojiyev, hakimjon shainsidtlinov, mirzo ulug'bek nomidagi 0‘zbekiston milliy univei'siloii professorlari, filologiya fan lari doktorlari; ravshanxo‘ja rasulov, ni/.omiy nomidagi toshkent davlat pedagogika universiteti professorl, filologiya fanlari doktori. shartli qisqartmalar a. n. - a. navoiy a. rahm. - a. rahmat a. q. — a. qahhor a. qod. — a. qodiriy ar. — arabcha v. sa’d. — vosit sa`dulla dlt. - devonu lug‘otit turk j. a. — j. abdullaxonov j. sh. — jumaniyoz sharipov z. sh. — z. sharofiddinov m. ism. — m. ismoiliy m. os. — m. …

This file contains 254 pages in DOCX format (753.0 KB). To download "fonetika fanining turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: fonetika fanining turlari DOCX 254 pages Free download Telegram