leksika. leksikologiya va semasiologiya haqida umumiy tushuncha

DOC 120,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1503122131_69022.doc leksika. leksikologiya va semasiologiya haqida umumiy tushuncha reja: 1. til strukturasida so'zning o'rni 2. so'z va tushuncha 3. so'z ma'nolari o'rtasidagi munosabatlar 4. omonimlar, ularning turlari va manbalari 5. sinonimlar va antonimlar 6. tabu va evfemizmlar 7. terminologiya 8. frazeologiya so'z tilning eng asosiy va markaziy birligidir. tildagi barcha so'zlarning yig'indisi uning lug'at tarkibi yoki leksikasi (grekcha lexis – "so'z") deb ataladi. tilshunoslik fanining tilning leksikasini o'rganuvchi bo'limi leksikologiya (grekcha lexis – "so'z" va logoc – "ta'limot") deyiladi. tilning leksikasini o'rganish juda keng soha bo'lib, u so'zlarning hosil bo'lishi, lug'at sostavining boyishi va nutqda ishlatilishi, ma'nolarning o'zgarishi, torayishi va kengayishi, turli terminlarning qo'llanishi kabi bir qator masalalarni qamrab oladi. shu tufayli leksikaning turli tomonlarini o'rganuvchi alohida sohalar mavjud. masalan, leksikologiyaning ma'no tomonlarini o'rganuvchi soha mavjud bo'lib, bu semasiologiya (grekcha sema – "ma'no" yoki "belgi", logos – "ta'limot") deb ataladi. so'zda tilning ifoda (tovush jihati) va mazmun jihatlari (ma'no tomoni) …

ilistikasida qaraladi. so'zlarning kelib chiqishini o'rganuvchi soha etimologiya (grekcha etymon – haqiqat, logos – ta'limot) deb ataladi. turg'un so'z birikmalari va iboralarni frazeologiya ilmiy tadqiq qiladi. tilning lug'at sostavidagi kishi nomlarini onomastika (grekcha onomastive – nom qo'yish san'ati), geografik nomlarni toponimika (grekcha topos – joy va onyma – nom) o'rganadi. boshqa turli nomlarni o'rganuvchi sohalar ham mavjud. til strukturasida so'zning o'rni til strukturasida so'z alohida o'rin egallaydi. ko'pchilik tillar uchun so'z mustaqil til birligi hisoblanadi. ba'zi tillarda, xususan, polisintetik tillarda (eskimos, aleut tillarida) so'z alohida til birligi sifatida qaralmaydi. bunday tillarda ma'no va mazmun nutq birliklarini biriktirish orqali amalga oshiriladi. tilshunoslik fanida so'z faqat leksikologiya va semasiologiyada emas, balki boshqa sohalarda ham ilmiy tadqiq etiladi. biroq so'zni har tomonlama o'rganish uchun unga alohida ta'rif berish talab qilinadi. so'zga berilgan juda ko'p ta'riflar uning barcha jihatlarini qamrab olmagan. umuman, so'zning til strukturasida tutgan o'rni hech vaqt inkor qilinmaydi. biroq so'zning ta'rifiga …

ta'riflarda so'z o'zida fonetik, semantik va grammatik belgilarni mujassamlashtirishi, u borliqdagi elementlarni ifodalashi, uning mustaqil va bir butun nutq elementi ekanligi ko'rsatiladi. ko'rinadiki, tilshunoslik tarixida so'zga turlicha ta'rif berilgan. lekin bularning birortasi so'zning asosiy belgilarini o'zida mujassamlashtira olmagan. ta'rifda so'zning barcha muhim tomonlari o'z ifodasini topishi kerak. umuman, so'zni quyidagicha izohlash mumkin: so'z borliqdagi hodisa va narsalarning ma'nosini ifoda etuvchi, grammatik jihatdan shakllangan va jamiyat a'zolari tomonidan bir xil tushuniladigan, tovush formasida ifodalangan mustaqil va markaziy til birligidir. bu ta'rifda so'zning ikki tomonlama birlik ekanligi, ya'ni uning tovushlar orqali ifodalangan tomoni va ma'no jihati mujassamlashgan. til birliklari ichida so'z alohida o'rin egallaydi. uning bu xususiyati, ayniqsa, grammatik jihatdan qaralganda ko'rinadi. tilning eng kichik ma'noli birligi hisoblangan morfema oralig'ida so'zning ma'noli qismlari: o'zak, suffiks va hokazolar qaralsa, mustaqil so'z shaklidagi gaplar (masalan, nominativ gaplar: qish, sovuq, qorong'i kabi) sintaktik jihatdan alohida gap turlari sifatida izohlanadi. bu esa so'zning grammatik (morfologik va …

o'zbek, rus, ingliz, nemis, fransuz, ispan va boshqa ko'p tillarda so'z mustaqil birlik hisoblanadi. uning mustaqilligi alohida olinganda ham, turli ma'nolarni ifodalashida va ba'zan fikr ifodalovchi gap holida kelishida ko'rinadi. so'z butun birlik sifatida so'z birikmalaridan farq qiladi. so'z zanjirsimon ulanib ketgan qismlar – o'zak, suffiks va hokazolardan tashkil topadi. so'z birikmalari esa ayrim komponentlardan tashkil topib, umumiy ma'noga ega bo'lgan, ya'ni leksik va grammatik jihatdan shakllangan birliklardir. masalan, kinoga bormoq, dars tayyorlash, kitob o'qish, yoshlar klubi kabi. so'z birikmalarining biror komponentini almashtirish mumkin (qiyoslang: kinoga/ teatrga/ o'qishga/ magazinga/ bormoq kabi). qo'shma so'zlar ba'zan tuzilishi jihatdan so'z birikmalariga o'xshasa ham, ular yaxlit ma'nosi bilan ajralib turadi: temir yo'l, gultojixo'roz, chinni gul, qo'lyozma kabi. ba'zan so'zga fonetik jihatdan bir urg'u ostiga birlashgan bir qancha tovushlarning birikmasi deb ta'rif beriladi. bu tamoman noto'g'ridir. chunki ba'zi ko'p morfemali uzun so'zlar va qo'shma so'zlar bir necha urg'uga ega bo'lishi mumkin. masalan, gúltójixó'roz. so'z shakli …

olishiga olib keladi. shu tufayli ular bir-biri bilan uzviy bog'liq holda tekshirilishi zarur. demak, so'z til strukturasining barcha sohalari bilan bog'liqdir. so'zning tashqi, ya'ni shakl tomoni fonetika va fonologiya hamda grammatikada kengroq o'rganiladi. quyida so'zning ichki, ya'ni mazmun jihatidagi asosiy masalalari ko'rib o'tiladi. so'z va tushuncha so'zning leksik ma'nosi. so'zning leksik-semantik xususiyatlari uning leksik, grammatik va semantik jihatlarini o'zida mujassamlashtiradi. chunki so'zlar tilning lug'at tarkibini shundaygina tashkil etmay, umuman, tilning sistema va strukturasidagi barcha bog'lanishlarni taqozo etadi. ko'pincha so'zning ma'nosi haqida gapirganda, uning narsa va tushuncha bilan aloqasi va tilda qanday ifodalanishi ko'zda tutiladi. biroq qadimiy tilshunoslikda so'z va nom o'rtasida moslik bor deb qarash ham mavjud edi. ba'zi tilshunoslar so'zning faqat aytilish tomoniga e'tibor bergan edilar. so'zning aytilishi uning moddiy tomoni, ya'ni tovushlarning birikuvi yoki bir tovush ekanligini ko'rsatadi. tinglovchi va so'zlovchi uchun so'zning aytilishi obyektiv haqiqatdir. biroq so'zning faqat aytlishi uni izohlay olmaydi. so'z aytilishi bilan narsa yoki …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "leksika. leksikologiya va semasiologiya haqida umumiy tushuncha"

1503122131_69022.doc leksika. leksikologiya va semasiologiya haqida umumiy tushuncha reja: 1. til strukturasida so'zning o'rni 2. so'z va tushuncha 3. so'z ma'nolari o'rtasidagi munosabatlar 4. omonimlar, ularning turlari va manbalari 5. sinonimlar va antonimlar 6. tabu va evfemizmlar 7. terminologiya 8. frazeologiya so'z tilning eng asosiy va markaziy birligidir. tildagi barcha so'zlarning yig'indisi uning lug'at tarkibi yoki leksikasi (grekcha lexis – "so'z") deb ataladi. tilshunoslik fanining tilning leksikasini o'rganuvchi bo'limi leksikologiya (grekcha lexis – "so'z" va logoc – "ta'limot") deyiladi. tilning leksikasini o'rganish juda keng soha bo'lib, u so'zlarning hosil bo'lishi, lug'at sostavining boyishi va nutqda ishlatilishi, ma'nolarning o'zgarishi, torayishi va kengayishi, t...

Формат DOC, 120,5 КБ. Чтобы скачать "leksika. leksikologiya va semasiologiya haqida umumiy tushuncha", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: leksika. leksikologiya va semas… DOC Бесплатная загрузка Telegram