lisoniy qolip hosilalarida lisoniylashish

DOCX 18.9 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1484243226_67515.docx lisoniy qolip hosilalarida lisoniylashish hosila ma’nolar bir necha yo‘llar bilan vujudga keladi. ular metafora, metonimiya, sinekdoxa va vazifadoshlikdir. hosila ma’nolar to‘g‘ri, bosh ma’nolar asosida paydo bo‘ladi. metafora (gr. metaphora-ko‘chirish), avvalo, nutq mexanizmi bo‘lib, biror leksema denotatlarining shakliy, zohiriy o‘xshashligi asosida boshqa ma’noni ifodalash uchun ishlatilishidir. metaforik ma’no hosil bo‘lishi uchun quyidagilardan biri sabab bo‘ladi. 1. bir so‘z boshqa so‘zga nisbatan so‘zlovchining ifoda maqsadiga ko‘proq mos va muvofiq bo‘ladi va shuning uchun birinchisi o‘rnida ikkinchisi qo‘llaniladi. 2. biror denotatning ifodalovchisi bo‘lmaydi va ma’lum bir so‘z boshqa denotatni ifodalash uchun ham qo‘llanadi. demak, birinchi holda ko‘chirilayotgan so‘z denotatning ikkinchi atamasi bo‘lsa, ikkinchi holda birinchi atamasidir. masalan, quyi so‘zi anglatadigan ma’noni etak so‘zi qulayroq va to‘laroq ifodalaganligi bois tog‘ning quyi tomoniga nisbatan etak so‘zi ishlatilgan. o‘zbek tilida dengizdagi o‘ziga xos jo‘g‘rofiy o‘rinning nomi bo‘lmaganligi bois qo‘ltiq so‘zi unga nisbatan ham qo‘llanadi. metafora hodisasi asosan, ot turkumi doirasida, qisman fe’llarda uchraydi: qush uchdi. …

imik tabiatga ega bo‘lishi mumkin. masalan, adabiyotshunoslik termini sifatidagi fojea umumiste’mol qo‘llanishdagi fojea so‘zidan ma’noviy jihatdan uzilib, ularning nomemalari omonimik munosabatga ega bo‘lgan. shuningdek, jo‘g‘rofiy termin bo‘lgan qo‘ltiq umumiste’moldagi qo‘ltiq leksemasining omonimiga aylangan. sinekdoxa yo‘li bilan hosil qilingan ko‘chma ma’no deganda, biror narsaning nomi bilan uning biror qismini atash va aksincha, biror narsaning qismi bilan u mansub butunni atash tushuniladi. 1.besh qo‘lini og‘ziga tiqadi. 2.ochildiboy tirnoqqa zor edi. sinekdoxik yo‘l bilan hosil qilingan ma’nolarni ham lisoniy va nutqiy ma’nolarga bo‘lish mumkin. masalan, keltirilgan qo‘l, tirnoq leksemalarining sinekdoxik ma’nolari sememalashgandir. stol sindi, eshik buzildi gaplaridagi stol so‘zining oyoq (stolning oyog‘i), eshik so‘zining qulf (eshikning qulfi) hosila ma’nolari nutqiy sinekdoxik ma’noga misol bo‘la oladi. ammo har qanday butunlik nomi bilan qismni, qismning nomi bilan butunni atab bo‘lmaydi. masalan, daraxt va shox, barg, tana, ildiz, meva butun va qismlardir. lekin barg deganda hech qachon daraxt anglashilmaydi. ammo meva (masalan, olma) atamasi orqali daraxt …

dasturxon 2 - yeyish uchun o‘rtaga qo‘yilgan oziq-ovqat. 2. materialning nomi shu materialdan yasalgan mahsulotga o‘tadi: a) kumush 1 - oq-ko‘kish rangli yaltiroq tusli asl metal, kumush 2 - kumushdan zarb qilingan pul, tanga. b) qog‘oz 1 - yozish, chizish, kitob,gazeta, jurnal boshqa hamda boshqa shunga o‘xshash maqsadlarda ishlatiladigan yog‘och, eski latta-putta va shu kabilardan tayyorlangan yupqa material. qog‘oz 2 - varaq, bet. 3. joy nomi bilan shu joyda yashovchi kishilar ataladi: a) qishloq 1 - aholisi ko‘proq qishloq xo‘jaligi bilan shug‘ullanuvchi aholi punkti. qishloq 2 - qishloqda yashovchi kishilar (qishloq nima deydi?) harakat ifodalovchisi bilan uning natijasi yoki unga aloqador bo‘lgan jarayon nomlanadi: to‘y 1 - yeb-ichish natijasida nafsni qondirmoq: to‘y 2 - bazm- tomosha bilan ziyofat berib o‘tkaziladigan marosim. 4. predmetning nomi bilan shu predmet hosilasi ataladi: a) til 1 - og‘iz bo‘shlig‘ida harakatlanuvchi nutq a’zosi. til 2 - shu nutq a’zosi harakati natijasida hosil bo‘lgan nutq. b) …

salan, dastlab kamonning paykoni o‘q deb atalgan. miltiq kashf etilgach, uning porox to‘ldirilgan pistonli gilzasi ham paykonniki kabi vazifa (ya’ni o‘ldirish) ni bajarganligi bois o‘q deb ataladi. rus tilidagi pero (pat) so‘zining bugungi ma’nosi ham shunday ma’noviy taraqqiyotga ega. ma’lum bo‘ladiki, vazifadoshlik asosida vujudga kelgan hosila ma’nolar nafaqat mustaqil semema darajasiga yetadi, balki o‘ziga asos bo‘lgan bosh, asosiy sememadan ham ko‘ra faollashib, qo‘llanish doirasi kengayib ketadi. masalan, ilgarilari ko‘mir so‘zi «ko‘mib yondirish yo‘li bilan o‘tindan tayyorlangan yoqilg‘i» sememasiga ega edi. bugungi kunda bu semema tarixiylashib, u «er qatlamida tabiiy yo‘l bilan hosil bo‘lgan qattiq va qora rangli yoqilg‘i» hosila sememasi bilan nutqimizda yashaydi. ma’lum bo‘ladiki, leksemalar semantikasidagi lisoniy o‘zgarishlar quyidagi natijalarga olib keladi: 1.leksemalarning nutqiy ma’nolari ixtisoslashuvi natijasida yangi semema vujudga kelishi. «qushlarning ikki yonida harakatlanib uchish vositasi» sememasigagina ega bo‘lgan qanot leksemasi bugungi kunda «samolyotning ikki yonidan chiqib turgan havoda suzish va muallaq turish vositasi» sememasiga ham ega polisemantik …

, o‘zbek tilshunosligiga lisoniy qiymat tishunchasining olib kirilayotganligi ko‘p ma’noli so‘zlar hosila ma’nolarining lison va nutqqa munosabatini belgilashni zarur qilib qo‘yadi. avvalo «ma’no ko‘chishi» atamasi munozarali ekanligiga diqqatni qaratmoqchimiz. [ko‘chmoq] fe’li umumiste’mol qo‘llanishda «biror narsaning bir nuqtadan ikkinchi bir nuqtaga o‘tishi» ma’nosida tushuniladi va bunda narsaning tubdan o‘zgarishi, yangi narsa vujudga kelishi nazarda tutilmaydi. biroq mazkur so‘z tilshunoslikda hosila ma’no vujudga kelishi, yangi ma’no hosil bo‘lishi ma’nosida qo‘llanadi va umumiste’mol qo‘llanishdagi fe’l bilan mutlaq omonimlik kasb etadi. biroq bu so‘zni ushbu o‘rinda mutlaq omonim sifatida qo‘llashga ijtimoiy zarurat yo‘q bo‘lganligi bois, buning sababi sifatida hodisaning noto‘g‘ri baholanayotganligi tushuniladi. aslida ko‘p ma’noli so‘zlarda bir ma’noning ko‘chishi emas, balki birinchisidan o‘sib chiqqan turli ma’nolar kuzatiladi.. masalan, [qo‘ltiq] leksemasining birinchi [«qo‘lning yelka bilan tutashgan yerida hosil bo‘lgan burchak, qo‘l osti»] ma’nosi ikkinchi [«quruqlik ichiga suqilib kirgan suv»] ma’nosidan tarkibiga ko‘ra jiddiy farqlanib turadi. ximiyaviy birikmada bir element (atom) o‘rnini boshqa xil element egallashi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "lisoniy qolip hosilalarida lisoniylashish"

1484243226_67515.docx lisoniy qolip hosilalarida lisoniylashish hosila ma’nolar bir necha yo‘llar bilan vujudga keladi. ular metafora, metonimiya, sinekdoxa va vazifadoshlikdir. hosila ma’nolar to‘g‘ri, bosh ma’nolar asosida paydo bo‘ladi. metafora (gr. metaphora-ko‘chirish), avvalo, nutq mexanizmi bo‘lib, biror leksema denotatlarining shakliy, zohiriy o‘xshashligi asosida boshqa ma’noni ifodalash uchun ishlatilishidir. metaforik ma’no hosil bo‘lishi uchun quyidagilardan biri sabab bo‘ladi. 1. bir so‘z boshqa so‘zga nisbatan so‘zlovchining ifoda maqsadiga ko‘proq mos va muvofiq bo‘ladi va shuning uchun birinchisi o‘rnida ikkinchisi qo‘llaniladi. 2. biror denotatning ifodalovchisi bo‘lmaydi va ma’lum bir so‘z boshqa denotatni ifodalash uchun ham qo‘llanadi. demak, birinchi holda ko‘chirilay...

DOCX format, 18.9 KB. To download "lisoniy qolip hosilalarida lisoniylashish", click the Telegram button on the left.

Tags: lisoniy qolip hosilalarida liso… DOCX Free download Telegram