turkiy tillar oilasi

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405767379_56669.doc turkiy tillar oilasi turkiy tillar oilasi reja: 1. turkiy tillarni o`rganish tarixidan. 2. turkiy tillar oilasi, uning genealogik guruhlari haqida. 3. turkiy tillarning lisoniy xususiyatlari. turkiy tillarning o`rganilish tarixidan, ilmiy turkiyshunoslik asoschilari, turkiy tillarning geneologik tasnifi, turkiy tillar oilasi, agglyutinativ tillar, turkiy tillarning fonetik strukturasi. turkiy tillarni o`rganish uzoq davrlarga borib taqaladi. turkiyshunoslikni xi asrda mahmud qoshg`ariy boshlab berdi. o`zining “devonu lug`atit turk” asarida olim (qomus istambulda ahmad rif’at tomonidan 1915-1917-yillar (iii tomlik) da nashr qilingan, shuningdek, sim atalay (divanu lug`at-it-turk terkumesi) va c.bchoskelmann (mittelturkisscher wortschatz nach mahmud al-kasgaris divan lug`at-at-turk) tomonidan tarjima qilingan) asosan uyg`ur, xakas, qipchoq va o`g`uz tillari materiallari asosida qiyosiy-tipologik tadqiqotlarni yuzaga chiqargan. asarda qirg`iz, qipchoq, uyg`ur, tuxsi,yag`mo, chigil, igrak, charuk, yemak, boshqird tillari va xalqlari qarindosh deyiladi. bulg`or va suvar tillarini birmuncha farq qiluvchi, o`g`uz tillarini esa eng oddiy, deb hisoblaydi. chumul, kay, yabaku, tatar, basmil xalqlari boshqa tilda gaplashishgan. eng to`g`ri, ya’ni abadiy …

rtoldning aniqlashicha, bu lug`atning turkiy qismi eramizning xii-xiii asrlari adabiy turkiy tilini aks ettiradi. al-andalusiy (arab tilshunosi) yaratgan lug`at va grammatikada qipchoq (kuman yoki poloves) tilining o`g`uz (turkman) tili bilan qiyosan elementlari mavjud. jamoliddin ibn muxannaning “xil’at ul-lison va halibot ul bayon” asari o`g`uz tillaridan birining lug`at va grammatikasini, shuningdek, fonetik xarakteristikasining bayon etilganligi bilan ajralib turadi. b va m, t va d undoshlarining boshda f va n, k va x undoshlarining boshqa pozitsiyalarda kelish xususiyatlari ochib beriladi. jamoliddin at-turkiyning “bulg`at al-mushtak” lug`ati arab-qipchoq tillarini qiyoslash asosida tuzilgan. misrda arab filologlari tomonidan yaratilgan asarlar: xv asr grammatik tadqiqoti “qavanin al-kulmiya li-dabt al-lug`at at-turkiya” (1928-yilda istambulda kilisli rif’at tomonidan nashr etilgan) hamda xv asrning filologik asari “kitob at-tuhfatuz zakiya” (1945-yilda istambulda basim atalay tomonidan nashr qilingan)dir. turkiyshunoslikning yana bir tarmog`i xviii va xix asrning 1-yarmidagi rus va g`arb tadqiqotchilarining izlanishlari samarasini o`z ichiga oladi. xviii asrdan turkiy tillarni qiyosiy o`rganish sohasida …

sh bo`yicha eng mukammal va asosli ishlar yaratganki, undan keyingi tadqiqotlar v.v.radlov ishlarining davomi va to`ldirilgan ko`rinishlari bo`lib yuzaga chiqdi. olimning “образцы народной литературы тюркских племён” (т. i-x, спб, 1868-1904), “опыт словаря тюркских наречий”. (спб, 1888-1905) kabi asarlari turkiy tilshunoslikda eng qimmatli ilmiy asarlardir. n.f.katanova “опыт исследования урянхайского языка с указанием главнейших родственных отношений его к другим языком тюркского корня” (казань, 1903) nomli tadqiqoti ham fanda ulkan shuhrat qozondi. xullas, turkiy tillarini o`rganish bo`yicha qisqacha sharx shulardan iborat bo`lib, turkiy tillar, turkiy xalqlar va ularning madaniyati kabilar olimlarni qiziqtirib kelganligini dalillaydi. turkiy tillar – oltoy oilasiga kiruvchi hamda genetik va tipologik belgilari bilan umumlashadigan qarindosh tillar hisoblanadi. turkiy tillarni genealogik jihatdan tasniflash bo`yicha i.n.berdin, n.i.ilminskiy, v.v.radlov, n.a.aristov, n.f. katanov, f.ye.korsh, a.n.samaylovich kabi olimlar izlanishlar olib borishgan. shulardan a.n.samaylovichning tasnifi keng tarqalgan bo`lib, turkiy tillarning barchasi 6 asosiy guruhga ajratiladi: 1. r-guruh, bulg`or yoki chuvash: 1) taxar; 2) ura; 3) pul; …

y: 1) toquz; 2) ayaq; 3) bol; 4) tag`; 5) sariq; 6) qalg`an. bunga qadim chig`atoy, xitoy turkistoni aholisi tili, o`zbek tili va qora tatarlar tili kiradi. 5. tag`li – guruh, qipchoq – turkman: 1) doquz; 2) ayaq; 3) bol; 4)tag`; 5) sari; 6) qalg`an. bularga xorazm o`zbeklarining shevasi ham kiradi. 6.ol- guruh, turkmancha yoki janubiy – g`arbiy: 1) doquz; 2) ayaq; 3) ol; 4) dag`; 5) sari; 6) qalan. turkman, ozarbayjon va turk tili, gagauzlar tili ham kiradi. turkiy tillar oilasiga 30 ga yaqin til kiradi. bu tillarda so`zlashuvchi xalqlar osiyo, yevropa, amerika va avstraliyada istiqomat qiladilar. bu tillarda so`zlashuvchilarning aksariyati osiyo qit’asida yashaydi. turkiy tillar oilasiga quyidagi tillar kiradi: turk, ozarbayjon, turkman, gagauz, qrim-tatar, qorag`ay, balqor, qo`miq, no`g`oy, tatar, bashqird, oltoy, shor, xakas, tuva, yoqut, qirg`iz, o`zbek, qaraqalpoq, chuvash, uyg`ur, qozoq. turkiy tillar quyidagilardan iborat: 1. bulg`or tillari guruhi: hozirgi chuvash tili va qadimgi bulg`or va xazar tillari. …

publikasining sinsyan – uyg`ur respublikasida yashovchi uyg`ur xalqining tilidir. 5. o`g`iz tillari guruhi: a) tuva tili. tuva va mongoliya xalq respublikasi territoriyasida yashovchi tuva xalqining tilidir; b) tofalar (yoki karagas) tili krasnoyarsk o`lkasida yashovchi elat tili. 6. yoqut tili. yoqutistonda yashovchi yoqutlarning tilidir. 7. xakas tillari guruhi: xakas tili, shor tili, cho`lim tili (cho`lim tatarlari tili), oltoy tilining shimoliy shevalari. turkiy tillar – agglyutinativ tillar guruhiga kiradi. turkiy tillardagi affikslar bir ma’nolidir – so`z tarkibida ishtirok etayotgan har bir qo`shimcha faqat bir ma’noni anglatgan holda birin – ketin yopishib ketaveradi. masalan, o`zbek tilida o`qituvchilarga so`zida o`qi - o`zak, t-orttirma nisbat qoshimchasi, uv-harakat nomi qo`shimchasi, chi-shaxs oti yasovchi affiks, lar-ko`plik, ga-jo`nalish ma’nosoni ifodalaydi; vengr tilida haz-uy, hazfa-uyda, hazak-uylar, hazakba-uylarda. ko`rinadiki, turkiy tillardagi qo`shimchalar o`zakka mexanik ravishda qo`shilaveradi, lekin o`zak bilan birikib, singib ketmaydi, o`zakdan ajralib turadi. shuningdek, turkiy tillarda prefiks yo`q (fors-tojik tillaridan kirib kelgan ayrim old qo`shimchalardan tashqari), ya’ni qo`shimchalarining …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "turkiy tillar oilasi"

1405767379_56669.doc turkiy tillar oilasi turkiy tillar oilasi reja: 1. turkiy tillarni o`rganish tarixidan. 2. turkiy tillar oilasi, uning genealogik guruhlari haqida. 3. turkiy tillarning lisoniy xususiyatlari. turkiy tillarning o`rganilish tarixidan, ilmiy turkiyshunoslik asoschilari, turkiy tillarning geneologik tasnifi, turkiy tillar oilasi, agglyutinativ tillar, turkiy tillarning fonetik strukturasi. turkiy tillarni o`rganish uzoq davrlarga borib taqaladi. turkiyshunoslikni xi asrda mahmud qoshg`ariy boshlab berdi. o`zining “devonu lug`atit turk” asarida olim (qomus istambulda ahmad rif’at tomonidan 1915-1917-yillar (iii tomlik) da nashr qilingan, shuningdek, sim atalay (divanu lug`at-it-turk terkumesi) va c.bchoskelmann (mittelturkisscher wortschatz nach mahmud al-kasgaris divan lug...

DOC format, 64.5 KB. To download "turkiy tillar oilasi", click the Telegram button on the left.

Tags: turkiy tillar oilasi DOC Free download Telegram