turkiy tillar va ular orasida o`zbek tilining tutgan o`rni

DOC 47,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405767802_56671.doc turkiy tillar va ular orasida o`zbek tilining tutgan o`rni r e j a: 1. eski o`zbek tili haqida. 2. qadimgi turkiy adabiy til. 3. turk runiy yozuvi va uning yodgorliklari. o`zbek tili turkiy tillarga mansub bo`lib, oltoy nazariyasiga ko`ra mo`g`ul, tung`uz-manjur, koreys va yapon tillari bilan birgalikda oltoy tillari oilasini tashkil qiladi. shunga ko`ra turkiy tillarning, jumladan, o`zbek tilining tarixi, oltoy tillarini qadimgi bir til bo`lgan – oltoy davridan boshlanadi. oltoy bobo tili dastlab tung`uz-manjur va turk-mo`g`ul tillariga: turk-mo`g`ul tili esa turk va mo`g`ul tilariga ajralgan. hundan so`ng turkiy tillar tarixida xun davri (meloddan avvalgi iii asrdan melodiy iv asrgacha) boshlanib, urkiy tillar ikki tarmoqqa – sharqiy xun va g`arbiy xun tillariga bo`linadi. turkiy tillar tarixda xun davrining alohida ko`rsatilishiga o`sha davrda markaziy osiyodan harqiy evropagacha hududini ishg`ol qilgan xun xonligini vujudga kelib, keyinchalik ikkiga ajralish asos qilib olinadi. so`ngra milodning v asrdan x asrgacha bo`lgan uzoq vaqtni o`z …

bo`lib, undagi fonetik, morfologik, sintaktik, leksik o`xshashliklar markaziy osiyoda istiqomad qiluvchi uyg`ur, qozoq, qoraqalpoq, qirg`iz, turkman xalqlarining tillarida ko`proq uchraydi. bu o`zbek xalqining til jihatdan yuqoridagi xalqlar bilan uzoq vaqtlardan bo`yon ijtimoiy munosabatda bo`lib kelganligining natijasidir. shuni ng uchun ham ma`lum o`ziga xoslikni hisoblamaganda, o`zbek, qozoq, qirg`iz, uyg`ur, qoraqalpoqlar bir-birlarini qiynalmasdan tushuna oladi. ularning yashash sharoitlari, urf-odatlari va diniy e`tiqodlariga ham mushtaraklik bor. agar yoqut –tuva, hakas tillarini olsak, ularda o`zbek tili bilan mushtaraklik bo`lsa ham, lekin uzoq vaqtlardan beri ijtimoiy aloqaning bo`lmaganligi (ruslar bilan bo`lgani), yashash sharoitlarining, tirikchiligining har xilligi tufayli til xususiyatlarida farqlar ko`p. birgina leksikasini olsak, masalan, yoqut tilida chorvachilik buyicha kiyik, los tarmoqlari rivojlangan. ana shu sohaga oid so`zlar atamalar juda ko`p. bog`dorchilik, paxtachilik, poliz ekinlariga oid so`z atamalar yo`q. o`zbek tilida esa bu sohaga xos so`zlar juda ko`p. bunday o`xshashlik va farqlarni volgabo`yi, kavkaz, sibir va boshqa xududlarda yashaydigan turkiy xalqlarning tillarida ham uchratish mumkin. …

) gagauz (moldava), 16) qorachoybolqor (kabardin-bolqor muxtor jumhuriyati va qorachoy-cherkas muxtor viloyati) 17) qirim-tatar (qirim, o`zbekiston va qozog`iston), 18) qirim (dog`iston muxtor jumhuriyati), 19) nug`oy (roissiya) y. uyg`ur (harqiy turkiston, shuni ngdek qozog`iston va o`zbekistonda ham yashaydi). turkiy tilda so`zlashuvchi yana sshunday elatlar mavjudligi, ularning ona tili asosan maishiy hayotda foydalaniladi, ijtimoiy vazifasi juda chegaralangan. ular o`zlarining rasmiy yozuvlariga emas, zarurat tug`ilganda, eski alifbodan foydalanadilar. bunda karaim, shor, sulim tillari kiradi. ushbu tillar bo`yicha ilmiy tadqiqiot ishlari olib borilgan. turkiy tilda so`zlashuvchi xalqlar afg`oniston eron, xitoy, yugoslaviya, greciya va boshqa xorijiy mamlakatlarda ham yashaydi. ulardan birgina o`zbeklarni olsak, o`zbekiston jumhuriyatidan boshqa, tojikiston, qozog`iston, turkmaniston, qirg`iziston va qoraqalpog`istonda ham bu tilda so`zlashuvchi millionlab o`zbeklar istiqomat qiladi. o`zbeklar xorijiy o`lkalardan afg`onistonda, xitoyning uyg`urlar yashaydigan viloyatlarida, turkiya, eron qisman germaniya amerika va boshqa joylarda turg`un bo`lib qolganlar. o`zbek tilining turkshunoslikdagi obro`yi keyingi yillarda ortib bormoqda. bu til hozir amerikaning ko`pgina universitetlarida germaniya, turkiya, …

ski o`zbek adabiy tilining davomi – o`zbek xalqining davlat tili sifatida keng xalq ommasiga xizmat qilib kelmoqda. turkiy xalqlar bizga ma`lum bo`lgan eng qadimgi yozma yodgorliklari eramiznig v-x asrlariga mansub bo`lib, turkshunoslikda bu davrni qadimgi turkiy til deb yuritiladi. yozma yodgorliklar tili adabiy til me`yorini belgilashda asos bo`la oladi. chunki yozma til, ma`lum darajada tartibga solingan, me`yorlashtirilgan bo`ladi. shuni ng uchun ham o`zbe adabiy tilining tarixi yozma yodgorliklari ma`lum bo`lgan qadimgi turk davridan boshlanadi. shuni ta`kidlash lozimki, eng ko`hna yodgorliklar tili har qanday fikrni ifodalashga qodir, rivojlangan, fonetik, grammatik, uslubiy jihatdan mukammal til bo`lgan. demak, turkiy til bunga qadar ham ulkan taraqqiyot davrini bosib o`tgan degan xulosaga kelish mumkin. lekin, u davrlarga oid yozma yodgorliklar saqlanmagan. qadimgi turk davriga mansub yodgorliklar turk runiy (urxun enasoy), uyg`ur moniviy, sug`d, braxma, suroniy yozuvlaridadir. hozirgi paytda «turk ruhiy», «o`rxun enasoy» atamasi bilan yurituvchi yozuv turkiy xalqlarning bizga ma`lum bo`lgan eng eski xatidir. turk …

raydi. enasoy yodgorliklari u qadar yirik ikki emas: eng yiriklari o`n-o`n besh yo`lli, kichiklari - bir, ikki, uch, yo`lli matnlardir. enasoy yodgorliklari runiy bitiklarining qadimiylaridan bo`lib, y-yii yuz yilliklarda to`g`ri keladi. hozirgi kunda ushbu yodgorliklar qizil, minsk, abakan krosnoyarsk, moskva, xelsinki hamda sankt-peterburg muzeylarida saqlanmoqda. adabiyotlar: 1. abduraxmonov g`., rustamov a. qadimgi turkiy til. toshkent, «o`qituvchi» nashriyoti, 1982. 2. abduraxmonov g`., rustamov a. navoiy tilining grammatik xususiyatlari. toshkent, «fan» nashriyoti, 1984. 3. aydarov g. yazik orxonskogo pamyatnika bilge-kagana. alma-ata, izd-vo «nauka», 1966. 4. aydarov g. yazik orxonskogo pamyatnikov drevnetyurkskoy pismennosti viii veka. alma-ata, izd-vo «nauka», 1971. 5. www.ziyonet.uz

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "turkiy tillar va ular orasida o`zbek tilining tutgan o`rni"

1405767802_56671.doc turkiy tillar va ular orasida o`zbek tilining tutgan o`rni r e j a: 1. eski o`zbek tili haqida. 2. qadimgi turkiy adabiy til. 3. turk runiy yozuvi va uning yodgorliklari. o`zbek tili turkiy tillarga mansub bo`lib, oltoy nazariyasiga ko`ra mo`g`ul, tung`uz-manjur, koreys va yapon tillari bilan birgalikda oltoy tillari oilasini tashkil qiladi. shunga ko`ra turkiy tillarning, jumladan, o`zbek tilining tarixi, oltoy tillarini qadimgi bir til bo`lgan – oltoy davridan boshlanadi. oltoy bobo tili dastlab tung`uz-manjur va turk-mo`g`ul tillariga: turk-mo`g`ul tili esa turk va mo`g`ul tilariga ajralgan. hundan so`ng turkiy tillar tarixida xun davri (meloddan avvalgi iii asrdan melodiy iv asrgacha) boshlanib, urkiy tillar ikki tarmoqqa – sharqiy xun va g`arbiy xun tillariga bo`l...

Формат DOC, 47,5 КБ. Чтобы скачать "turkiy tillar va ular orasida o`zbek tilining tutgan o`rni", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: turkiy tillar va ular orasida o… DOC Бесплатная загрузка Telegram