o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish

DOC 60,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405686609_56293.doc o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish r e j a : 1. masalaga kirishish. 2. turkiy tillar tasnifi. 3. o`zbek tili tarixini davrlashtirish. 4. qadimgi turkiy adabiy til. 5. eski o`zbek adabiy tili. 6. hozirgi o`zbek adabiy tili jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotidagi o`zgarishlarni hisobga olmagan holda, adabiyot va san`at, fan va ijtimoiy tafakkur tarixi bilan bog`lanmay turib, o`zbek adabiy tilining tashkil topishi va rivojlanishini o`rganib bo`lmaydi. chunki, adabiy til milliy madaniyat turlaridan biri sifatida jamiyat taraqqiyoti bilan bog`langandir. o`zbek adabiy tili o`zining tashkil topishi va shakllanishining dastlabki davrlaridan boshlab hozirgi kunlargacha juda murakkab taraqqiyot yo`lini bosb o`tdi. asrlar daomida o`zbek adabiy tilida yuz bergan o`zgarishlar asta-sekinlik bilan, miqdor o`zgarishlardan sifat o`zgarishlarga o`tish yo`li bilan davom etdi, yuzaga keldi. hunga ko`ra tilning ichki qurilishidagi o`zgarishlar bilan bog`liq ravishda o`zbek adabiy tilining rivojlanishi jarayonida bir-biridan farq qiladigan turlicha davrlar ajratiladi. ma`lumki, adabiy til haqidagi fan jamiyatda xilma-xil itimoiy hodisalarning rivojlanish haqidagi, …

lgari surilgan nazariy fikrlar, umumiy qoidalar bir-biridan keskin farq qilmaydi. bu esa adabiy til qurilishdagi o`zgarishlarning uning ijtimoiy vazifasidagi o`zgarishlar bilan yoki adabiy til tarixini xalq tarixi bilan mahkam bo`lganligining yana bir marta tasdiqlaydi. o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish bir tomondan o`zbek xalqining tashkil topishi, etnik tarkibi, uning o`ziga xos murakkab tarixiy rivojlanishi jarayoni bilan bog`langan bo`lsa, ikkinchi tomndan qadimgi umumtarkiy adabiy til qurilishida hamda hozirgi turkiy tillar tasnifida o`zbek adabiy tilining tutugan o`rni, uning o`ziga xos xususiyatlari kabi masalalar bilan bog`langandir. o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish bevosita turkiy tillar tasnif qilish masalasi bilan bog`liq. chunki o`zining lug`at boyligi, tovush tarkibi va grammatik xususiyatlari jihatidan ko`pchilik turkiy tillar bir-biriga juda yaqin turadi. ammo ular o`ziga xos xususiyatlari bilan bir-biridan farq ham qiladi. bu xususiyatlarni aniqlash esa turkiy tillar tasnifi bilan bog`liqdir. davrlashtirish uchun o`zbek tili va unga urug`dosh bo`lgan turkiy tillarning kelib chiqishi, taraqqiyot bosqichlari, o`zaro munosabatlarini o`rganish va tasniflash …

o`lim tillari, xakas, shor, tuva va enasoy turklarining tillari kiradi); 2. g`arbiy guruh (bunga sibir tatarlari, boshqird, tatar, qirg`iz, qozoq va qoraqalpoq tillari kiradi); 3. o`rta osiyo guruhi (bunga uyg`ur va o`zbek tillari kiradi); 4. janubiy guruh (bunga turkman, ozarbayjon va turk tillari kiradi). a.n.samoylovich esa turkiy tillarni tasnif qilishda fonetik prinsipga asoslanadi. u turkiy tillarni olti guruhga bo`ladi: 1) r.guruhi. bu tillarda qadimgi turkiy tildagi 3 tovush keyincha u ga o`tgan tovush r tovushi bilan aytiladi: azak – ayak (oyoq)- ura kabi. bu guruhga eski bulg`or va hozirgi chuvash tillari kiradi. 2) d.guruhi. bu tillarda z tovushi d tovushi bilan aytiladi. bu guruhga uyg`ur, tuva, qaragaz, salar tillari, qadimgi uyg`ur va urxun-enasoy turklari kiradi. 3) tau guruhi. bu tillarda to`g` so`zi tau tarzida aytiladi. bu guruhga oltoy, qirg`iz, ko`mik, qarachay-balqar, tatar, boshqird, karaim, nuqay, qozoq yoki umuman shimoliy-g`arbiy turkiy tillar kiradi. 4) taglik guruhi. bunda so`z sshunday aytiladi. bu …

fonetik hodisalarni o`z tasnifi uchun asos qilib oladi. mana shu tasnif asosida s.e.malov turkiy tillarning rivojlanish tarixini uch davrga bo`ladi: 1. turkiy tillarning d-lash davri. bu hodisa qadimgi runiy va uyg`ur yozuvi yodgorliklari uchun xos xususiyatdir. so`z o`rtasi va oxirida u tovushi d tarzida aytiladi: adak (ayak),adir (ayir), kod(kuy) kabi. 2. o`tkinchi davr. bu davrda turkiy tillar d-lash xodisasidan ya-lashga o`ta boshlaydi: kidim (kiyim, kedim) (keyin, adir) ayir kabi. 3. turkiy tillarning y- lash davri. bu davrda turkiy tillarning tabaqalanishi va ajralib chiqishi kuchayadi, alohida xalq tillarining tashkil topishga zamin tayyorlanadi. turkiy tillarni tasniflashda n.a. baskakovning xizmatlari ayniqsa, samarali bo`ldi. uning asarlariga turkiy tillarning ilmiy-nazariy jihatdan ancha mukammal geneologik tasnif beriladi. bu tasnifga ko`ra turkiy tillar dastlab ikkiga bo`linadi: 1) g`arbiy xun tarmog`i; 2) sharqiy xun tarmog`i g`arbiy xun tarmog`i to`rt shaxobchaga bo`linadi: 1. bulg`or shaxobchasi. bunga qadimgi bulg`or, xazar va hozirgi chuvash tili kiradi. 2. qipchoq shaxobchasi, bunga qaraim, …

emas. chunki tarixiy hujjatlar yo`q. 2. xun davri (milodiy y asrgacha) 3. qadimiy turk davri (y-x asrlargacha) 4. o`rta turk davri (x-xy asrlar) 5. yangi turk davri (xix-xx asrlar) 6. eng yangi davr (xix-xx asrlar) o`zbek tili tarixini davrlashtirish turkiy tillarni tasniflash taraqqiyot tarixini davrlashtirish bilan bog`liq ravishda o`zbek adabiy tili tarixi ham olimlar tomonidan turlicha davrlashtirilgan. jumladan, s.e.malov o`zbek adabiy tili tarixini uch davrga bo`lib o`rganadi: 1. uyg`ur adabiy tili 2. chig`atoy adabiy tili 3. uyg`ur adabiy tili bu davrlashtirishga ko`ra hozirgi o`zbek adabiy tili chig`atoy adabiy tilidan kelib chiqqqan. chig`atoy (eski o`zbek) adabiy tili esa o`z navbatida o`yg`ur adabiy tilidan kelib chiqqan. a.n. samoylovich o`zbek adabiy tilining tarixini uch davrga bo`ladi: 1. qoraxoniylar davri adabiy tili (x-xi). bu davr koraxoniylar davlatida shakllangan va keng qullangan sharqiy turkiy adabiy til va shu tilda yoziladigan asarlar bilan ajralib to`radi. 2. o`g`iz- qipchoq adabiy tili (xii-xx asrlar). bu davr xorazmda o`g`iz-qipchoq …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish"

1405686609_56293.doc o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish r e j a : 1. masalaga kirishish. 2. turkiy tillar tasnifi. 3. o`zbek tili tarixini davrlashtirish. 4. qadimgi turkiy adabiy til. 5. eski o`zbek adabiy tili. 6. hozirgi o`zbek adabiy tili jamiyatning ijtimoiy va iqtisodiy hayotidagi o`zgarishlarni hisobga olmagan holda, adabiyot va san`at, fan va ijtimoiy tafakkur tarixi bilan bog`lanmay turib, o`zbek adabiy tilining tashkil topishi va rivojlanishini o`rganib bo`lmaydi. chunki, adabiy til milliy madaniyat turlaridan biri sifatida jamiyat taraqqiyoti bilan bog`langandir. o`zbek adabiy tili o`zining tashkil topishi va shakllanishining dastlabki davrlaridan boshlab hozirgi kunlargacha juda murakkab taraqqiyot yo`lini bosb o`tdi. asrlar daomida o`zbek adabiy tilida yuz bergan o`zga...

Формат DOC, 60,5 КБ. Чтобы скачать "o`zbek adabiy tili tarixini davrlashtirish", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o`zbek adabiy tili tarixini dav… DOC Бесплатная загрузка Telegram