til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar

DOC 35,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405766014_56644.doc til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar reja: 1. “sistema” va “struktura” tushunchalari haqida. 2. o’zbek tilshunosligi va sistemaviy tadqiqotlar. 3. til sathlari tasnifi. 4. til sathlarining o’zaro munosabati. o’zaro bog’liq va shartlangan ikki va undan ortiq elementlarning munosabatidan tashkil topgan va yangi sifatga ega bo’lgan barharor butunlik sistema sanaladi. til birliklari voqelanish belgasiga ko’ra ham, to’zilish (ontologik) tabiatiga ko’ra ham sistemadir. masalan, har bir morfema bevosita ko’zatishda bir qancha shakliy va mazmuniy variantlar (allomorflar, morfema variantlari) orqali namoyon bo’ladigan umumlashma sifatida sistemadir. shuningdeq har bir fonema ham bevosita nutq; jarayonida bir necha variantlar (allofonlar) orqali namoyon bo’ladigan umumlashma, butunlik sifatida sistema sanaladi. bundan tashari morfema va undan yuqori birliklar-ning hammasi to’zilish (ontologik) tabiati jihatidan qurnlma (konstruktsiya) sifatida ma'lgum qurilish (konstruktiv) birliklarning o’zaro barharor sintagmatik munosabatidan tashkil topgan sistema hisoblanadi. masalan, morfema ikki va undan ortiq fonemalarning o’zaro sintagmatik munosabatidan tashkil topadi va yangi sifatga ega bo’lgan butunlik sifatida sistema …

a uning ichki bo’laklarga bo’linish xususiyatiga ega ekanligini ko’rsatadi. ikkinchi belgisi bugun tarkibidagi elementlarning bir-biri bilan va elementlarning butun bilan bo’lgan munosabatini ifodalaydi. har ikki munosabat zaruriy va o’zaro shartlangandir. masalan, fonemasiz morfemaning bo’lishi mumkin emas. morfema fonemalardan tashkil topadi. fonema morfema tarkibiga uning qurilish birligi sifatida kiradi. shuningdeq so’z shakl morfemalardan tashkil topadi. morfema esa so’z shakl tarkibida uning qurilish birligi sifatida faoliyat ko’rsatadi. bularning munosabati butun va bo’lak o’rtasidagi munosabatdir. bundan tashhari bo’lak bilan bo’lakning, butun bilan butunning ham munosabati mavjud. masalan, son kategoriyasi tarkibida birlik ko’pliksiz bo’lishi mumkin emas. birlik shakl ko’plikka nisbatan, ko’plikka zidlanganda aniqlanadi. uchinchi belgiga ko’ra, sistema deb haralayotgan butunlik tarkibiyk qiismlarining oddiy yig’indisidan iborat emas. u tarkibiy qismlarida sistemaga kirguncha mavjud bo’lmagan yangi sifatga ham ega bo’ladi. masalan, ikki xil gazning - vodorod, kislorodning birikmasidan suv hosil bo’ladi. shuningdeq fonemalardan tashkil toptan morfema fonemalarga nisbatan yangi sifatga ega bo’ladi. fonemalar ma'noni farqlash uchun …

l sistema sifatida ichki to’zilishga, strukturaga ega. tilning ichki to’zilishi (strukturasi) ko’p sathlidir. tilning qimmat jihatdan bir xil birliklarining yig’indisi lingvistik sath deb yuritiladi. masalan, fonologik sath, morfemik sath kabi. ma'lum bir tildagi fonemalarning o’zaro munosabati majmui fonologik sathni, morfemalar munosabati majmui esa morfemik sathni tashkil etadi. lingvistik sath tushunchasi hozirgi tilshunoslikda keng tarqalgan bo’lsa ham, lekin tilni sathlarga bo’lishda xilma-xillik ko’zga tashlanadi. shunday bo’lishga haramasdan, deyarli barcha tilshunoslar tilning quyidagi sathlarini birdek tan oladilar: ) fonologik sath, 2) morfemik sath, 3) leksik sath, 4) morfologik sath, 5) sintaktik sath, 6) ustsintaktik (supersintaktik) sath. yuqoridagi sathlarning har biri o’zining birligiga ega: fonologik sath birligi-fonema; morfemik sath birligi - morfema; leksik sath birligi - leksema; morfologik sath birligi –so’z shakl; sintaktik sath birligi - sintaksema; ustsintaktik sath birligi - matn (tekst). kursatib o’tilgan sathlar quyidan yuqoriga harab qat'iy tartibda joylashadi. har bir yuqori sath birligi o’zidan bir daraja quyi sath birliklarishing …

glanishning turlari. t.,1993. 6. sayfullayeva r., abduzalova m. gapning eng kichik kurilish qoliplari haqida.//o’ta, 1991, 5-son. 7. solntsev v.m yazik kak sistemno-strukturnoe obrazovanie m., 1977.

til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar - Page 5

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar"

1405766014_56644.doc til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar reja: 1. “sistema” va “struktura” tushunchalari haqida. 2. o’zbek tilshunosligi va sistemaviy tadqiqotlar. 3. til sathlari tasnifi. 4. til sathlarining o’zaro munosabati. o’zaro bog’liq va shartlangan ikki va undan ortiq elementlarning munosabatidan tashkil topgan va yangi sifatga ega bo’lgan barharor butunlik sistema sanaladi. til birliklari voqelanish belgasiga ko’ra ham, to’zilish (ontologik) tabiatiga ko’ra ham sistemadir. masalan, har bir morfema bevosita ko’zatishda bir qancha shakliy va mazmuniy variantlar (allomorflar, morfema variantlari) orqali namoyon bo’ladigan umumlashma sifatida sistemadir. shuningdeq har bir fonema ham bevosita nutq; jarayonida bir necha variantlar (allofonlar) orqali namoyon bo’ladigan u...

Формат DOC, 35,0 КБ. Чтобы скачать "til sistema sifatida. lisoniy birliklarda sathlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til sistema sifatida. lisoniy b… DOC Бесплатная загрузка Telegram