til-belgilar tizimi

DOCX 12 стр. 165,9 КБ Бесплатная загрузка

12 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 165,9 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 12

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 12

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o'zbek tili va adabiyoti universiteti filologiya va tillarni o'qitish fakulteti 101-guruh talabasi sharipova ma'muraning tilshunoslik nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: til-belgilar tizimi. bajardi: sharipova. m ish rahbari: bozorova. s mavzu: til - belgilar tizimi. reja: 1. til - belgilar sistemasi sifatida. 2. semiotika va lingvosemiotika. 3. til sistemasining ierarxik tuzilishi. 4. til va nutq birliklari, ular o‘rtasidagi paradigmatik, sintagmatik va ierarxik munosabatlar. 5. til sathlari o‘rtasidagi izomorflik. asosiy tushunchalar strukturalizm, sistema, struktura, ierarxiya, semiotika, lingvosemiotika, paralingvistika, metalingvistika, ifoda va mazmun, til sathlari, paradigmatika, sintagmatika, izomorfizm, invariant, variant, allofon, allomorf, alloleks, til birliklari va nutq birliklari. til - belgilar sistemasi sifatida olamdagi narsa va hodisalarning har biri o‘zaro chambarchas bog‘liq ichki guruhlarning bir butunligidan iborat bo‘lib, bunda har qaysi butunlik boshqa butunlik bilan uzviy munosabatda bo‘ladi. buni hayvonot olami va o‘simliklar dunyosining o‘zaro va ayni paytda bilan …

2 / 12

n tashkil topadi. bu munosabatlar jins va tur, butun va bo‘lak munosabatlaridan iborat bo‘lib, ushbu pog‘onaviy munosabat tufayli ma’lum turlarga nisbatan jins, bo‘laklarga nisbatan butun bo‘lgan qism boshqa butun yoki jins tarkibiga bo‘lak yoki tur bo‘lib kirishi mumkin. masalan, olma bir qator navlar (masalan, jonoqi, razmarin, semerinka va h.z. ) ga nisbatan jins, ushbu navlar o‘z navbatida tur bo‘lib kelsa, mevali daraxtlarga va umuman o‘simlikka nisbatan tur, chunki daraxt ham o‘simliklarning muayyan turi hisoblanadi va ayni paytda, avvalo, mevali, mevasiz, dekorativ daraxtlar turlariga bo‘linadi. ushbu turlarning har biri o‘z ichida har xil turlarga bo‘linishi ham barchaga ma’lum. yoki fanlar sistemasini olsak, ular ham ichki tuzilishiga ko‘ra pog‘onaviydir. masalan, fanlar, avvalo, tabiiy va ijtimoiy-gumanitar va texnika fanlariga, ular esa o‘z navbatida shu yo‘nalishga kiradigan fanlarga bo‘linadi. har bir fan tuzilishiga ko‘ra ichki bo‘linishlarga bo‘linadi, har bir bo‘linish keyingi bo‘linishlar uchun kichik sistema vazifasini o‘taydi va bunda bo‘linuvchi sistemani, bo‘linma esa uning …

3 / 12

anib, inson faoliyati natijasida yuzaga keladi va semiotik sistemalar deb yuritiladi. aslida ikkilamchi sisemalar substansional, ya’ni mohiyatan mavjud bo‘lmaydi. masalan, svetofor ranglaridagi ruxsat, man qilish, harakatga tayyorlanish ma’nolari aynan shu ranglarda mavjud emas, ularga ushbu ma’nolarni ifodalash yuklatilgan, buyurilgan, xolos. til sistemasi uni tashkil etuvchi qismlari, strukturasiga ko‘ra juda murakkabligi, ko‘p yarusliligi bilan ajralib turadi. tilning fonetik, leksik, morfologik, sintaktik sathlari struktura qatlamlari bo‘lib, ular bir butunlikni tashkil etadi va o‘zaro dialektik aloqadorligi bilan tilning mavjudligini ta’minlaydi. tilning har bir birligi butunlikning qismi sifatida sistema tarkibiga kiradi. ayni paytda til sistemasining har bir sathi o‘ziga xos sistemalar bo‘lib, ular ham muayyan struktural elementlardan – muayyan ijtimoiy vazifani bajaruvchi moddiy birliklardan tashkil topadi. demak, tilni sistemalarning sistemasi, deb atash mumkin. bunda til sathlarining yig‘indisi makrosistema bo‘lsa, ichki yaruslar sistemasi mikrosistema sifatida namoyon bo‘ladi. til so‘z, morfema va fonemalarning oddiy yig‘indisi emas, balki bir butun sistema bo‘lib, uning ichki tuzilishi ierarxik munosabatga …

4 / 12

un u turli nuqtai nazardan tavsiflanadi: 1. vazifasi nuqtai nazaridan til insonlarning o‘zaro fikr almashish, fikrni shakllantirish, ifodalash va vositasidir. 2. tuzilishi, tashkil topishi nuqtai nazaridan til muayyan birliklar, ularning jami, ularni mantiqiy jihatdan bir-biri bilan bog‘lash qoidalaridir. 3. mavjudligi nuqtai nazaridan til ijtimoiy hodisa, ijtimoiy mahsulotdir. 4. informatsiya nazariyasi nuqtai nazaridan tilni kod bilan tenglashtirish mumkin. tildagi kodlashtirilgan belgilar muayyan axborot tashish, uzatish, yetkazish vazifasini bajaradi. bunda kod – axborotni yozib olish usuli, matn – axborot, ma’lumot berish vositasi hisoblanadi, kanal – axborot uzatiluvchi muhit, sharoitni ifodalaydi. 5. semiotika nuqtai nazaridan til belgilar sistemasi, u moddiy boyliklar – tovushlardan tashkil topadi. semiotika (yoki semiologiya) belgilar sistemasi haqidagi fan bo‘lib, belgilar, ularning tabiati, mohiyati, ko‘rinishlari, amal qilishi kabilarni o‘rganadi. semiotikaning tekshirish ob’ekti jamiyatda qo‘llanadigan belgilar tizimi bo‘lib, bunda 2 tipdagi belgilar farqlanadi: tabiiy va sun’iy belgilar. tabiiy belgilar aslida u yoki bu narsa, hodisaning tarkibiy bo‘lagi - alomatlari bo‘lib, ular …

5 / 12

alifbolarini ham misol sifatida keltirish mumkin. til ham muayyan belgilar sistemasi hisoblanadi va ma’no, tushuncha, fikr kabilarning ramziy belgisi bo‘lib keladi va jamiyatda mavjud boshqa belgilar bilan umumiylikka, o‘xshashlikka ega. shu bois tilshunoslik va semiotika fanlari ham o‘zaro uzviy bog‘liq bo‘lib, ularning o‘zaro munosabatidan tilni belgilar sistemasi sifatida o‘rganadigan lingvosemiotika fani ham yuzaga kelgan. u tildagi belgilar tizimini boshqa nolisoniy belgilar va ramzlar bilan qiyoslab o‘rganadi (ramzlarning obrazliligi (masalan, qo‘l berish – do‘stlik belgisi), signallarning bir tomonlamaligi (masalan, trevoga signali). demak, jamiyatda belgilarning turli xillari mavjud bo‘lib, ularning har biri: belgi-alomatlar, belgi-signallar (ishoralar), belgi-simvollar (ramzlar) va til belgilari o‘ziga xos va mos vazifani bajaradi. til tarkibini tashkil etuvchi struktural elementlar – morfema, so‘z, so‘z birikmasi, gap, matn va boshqalar muayyan informatsiyani olish va yetkazish uchun xizmat qilishi bilan informativ belgilarning eng asosiysi hisoblanadi va 2 tomonlama: informatsiyani ham qabul qilish, ham yetkazish vazifasini bajaradi. til grafik belgilar sifatida ham, (yozuv, …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 12 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til-belgilar tizimi"

o‘zbekiston respublikasi oliy va o‘rta maxsus ta’lim vazirligi alisher navoiy nomidagi toshkent davlat o'zbek tili va adabiyoti universiteti filologiya va tillarni o'qitish fakulteti 101-guruh talabasi sharipova ma'muraning tilshunoslik nazariyasi fanidan tayyorlagan mustaqil ishi mavzu: til-belgilar tizimi. bajardi: sharipova. m ish rahbari: bozorova. s mavzu: til - belgilar tizimi. reja: 1. til - belgilar sistemasi sifatida. 2. semiotika va lingvosemiotika. 3. til sistemasining ierarxik tuzilishi. 4. til va nutq birliklari, ular o‘rtasidagi paradigmatik, sintagmatik va ierarxik munosabatlar. 5. til sathlari o‘rtasidagi izomorflik. asosiy tushunchalar strukturalizm, sistema, struktura, ierarxiya, semiotika, lingvosemiotika, paralingvistika, metalingvistika, ifoda va mazmun, til sathlari, ...

Этот файл содержит 12 стр. в формате DOCX (165,9 КБ). Чтобы скачать "til-belgilar tizimi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til-belgilar tizimi DOCX 12 стр. Бесплатная загрузка Telegram