til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida.til tizimi va uning tuzilishi.

PPTX 26 стр. 2,6 МБ Бесплатная загрузка

26 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 2,6 МБ

Тип файла PPTX

Страницы 26

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 26

tillarning tarixiy rivojlanishi. til va sheva. til-tabiiy yilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi. til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi. nizamova khilola jamiyat tilsiz bo‘lmaydi va aksincha til ham jamiyatsiz bo‘la olmaydi. til kichik bir qabila yoki kamroq sonli millat bo‘ladimi yoki xalq bo‘ladimi, barchasi uchun zarur bo'lgan muhim muloqot vositasidir. tildagi turli hodisa va vositalar, belgilar va xususiyatlar o‘zgaradi, biri yo‘qoladi, boshqasi hosil bo'ladi. asta-sekin til rivojlanadi. agar biror tilda jamiyat a’zolari so‘zlashmay qo‘ysa, uni o‘lik til deb yuritiladi. masalan, lotin, xet, shumer, akkad, got, prus, xurrit tillari ana shunday o‘lik tillar sirasiga kiradi. lekin bu o‘lik tillar boshqa tillarga katta ta'sir o'tkazib, hozir ham boshqa tillarda o‘lik tillaridan o‘zlashgan so‘z va iboralar, turli grammatik vositalar bor. tillar o'rtasidagi aloqalar unda so'zlashuvchi aholining joylanishi yani geografiyasi va jamoaning madaniyati, iqtisodi, urf-odati, psixologiyasi bilan bog'liqdir. ba’zi tillarda juda kam odam so‘zlashsa, …

2 / 26

natijasida insonlar bir-birlari bilan muloqot qiladilar. inson talaffuz qiluvchi tovushlar boshqa turli tirdagi tovushlardan (masalan, ko'chadagi, musiqa asboblarini chalgandagi va h.k. tovushlardan) tubdan farq qiladi. bu tovushlar fizik va eshitilish xususiyatlari hamda nutqda birikib aniq ma’no va mazmunga ega bo'lishlari bilan farq qiladilar. tilning tovush tomoni uning ifoda jihatini tashkil etadi. tovushlar va ularning birikmalari inson ongida biror psixik tushuncha bilan bog’lanadi va bu tilning mazmun jihati deb yuritiladi. masalan, (daryo) beshta tovush birikmasidan iborat bo‘lib, so‘zlovchilar ongida “katta suv havzasi” tushunchasini keltirib chiqaradi. daryo so‘zi tildagi belgi sifatida o'zining ifoda va mazmun jihatlariga egadir. tildagi belgilar murakkab tuzilishi, ifoda va mazmun jihati bilan farqlanadi. har bir til bosqichi o‘zining birligiga egadir. quyi bosqich birliklari bir-birlari bilan birikib yuqori bosqich birliklarini hosil qiladi. tilning eng quyi bosqichi — fonologiva bo‘lib. uning birligi — fonema hisoblanadi. demak, tilning eng kichik ma’nosiz birligi fonemadir. fonema biryoqlama (yoki faqat ifoda jihatiga ega) birlik …

3 / 26

illar taraqqiyotidagi o‘zgarishlar turli yo‘nalishda bo'lib har xil natijalarga olib keladi. ba’zan shunday ham bo'ladiki, tildagi qandaydir kichik o‘zgarishlar kuchayib, ularda so'zlashuvchilaming muloqotida quyinchiliklami keltirib chiqaradi va ba’zan bir tilning ikki variantida so‘zlashuvchilar bir-birlarini tushunmay qolishlari mumkin. tilning taraqqiyotidagi bunday jarayon farqlanish deb ataladi. buning aksi bo‘lgan jarayon, yani bir tilning ikki varianti o‘rtasidagi farqlanish yo‘qolishi natijasida ulaming qo'shilib ketishi integratsiya deb ataladi. tillaming o‘xshashligi esa o'tmishda ko'chmanchilik bilan hayot kechirgan xalqlaming tillarida ko‘proq ro‘y bergan. odatda qishloq xo‘jaligi, tog‘da va o‘rmonda hayot kechirish tillarning farqlanishini tezlatuvchi shartlardan hisoblanadi. masalan, afrika qit’asidagi kamern mamlakatida 180 dan ortiq til bor. tojikistonning pomir tog‘laridagi aholining bir necha tillarda so'zlashuvi, hatto ular yashayotgan joy 5—6 km uzoqlikda bo‘lsa ham turli bir-biriga o‘xshamagan tillarda so‘zlashuvi qiziqdir. bir tilning ikki tilga ajralish jarayonida avval bu tilning sheva-lahjalarga bo‘linib ketishi ro‘y beradi. kelgusida bu shevalar alohida til bo'lib qolishlari mumkin. masalan, sanskrit tili boshqa hind guruhi …

4 / 26

‘ladi. masalan, oltoy tilining janubiy shevalari qirg'iz tiliga juda o'xshash bo’lsa, shimoliy shevalari shor tiliga yaqinroqdir'. bir tilning turli shevalari avvalo talaffuz xususiyatlari bilan farqlanadi. tilning turli hududlardagi tarqalgan sheva va lahjalari shu xalqning tarixi, urf-odati, madaniyat va san’ati bilan bog’liqdir. odatda dialektologiya regional, yani hududiy, biror region yoki mahalliy joy bilan bogmiqdir. dialektologiya lingvistik geografiya bilan bog’lanadi. turli shevalardagi xususiyatlar jamlanib lingvistik atlaslar tuziladi. sheva va lahjalaming hududiy joylanishiga doir xaritalar tuziladi. endilikda turli tillardagi ayrim xususiyatlaming tarqalishiga doir xarita va atlaslar tuzilmoqda. tillarning 0‘zaro ta'siri odatda ma’lum hududda yashovchi ko‘pchilik xalqning tili umumiv til deb ataladi. tarixda yunon tilining afina attic dialekti umumxalq tili sifatida qabul qilingan. bunda afma shahri gretsiyaning madaniy, siyosiy va iqtisodiy markazi ekani ham hisobga olingan. bunday umumiy tilni koyne (grekcha koine— dialektos — “umumiy nutq”) deb ataladi. 0 ‘zbek tilining toshkent va farg‘ona shevalari “tavanch shevalar” deb ataladi va bu “umumiy til” tushunchasiga …

5 / 26

(o‘zak) + "-uvchi" (affiks). savol: lotin tilining hozirgi tillarga ta’sirini 3 ta soha (masalan, tibbiyot, huquq, fan) bo‘yicha misollar bilan tushuntiring. qo‘shimcha: o‘zbek tilidagi lotincha o‘zlashma so‘zlardan 5 tasini yozing. 3-topshiriq: o‘lik tillar va ularning ta’siri 4-topshiriq: sheva va dialektlar vazifa: o‘zbekistonning 3 ta hududiy shevasini nomlang va ularning asosiy farqlarini (talaffuz, leksika) tavsiflang. quyidagi jumlani toshkent va farg‘ona shevalarida qayta yozing: "men bugun bozorga borib, sabzi va kartoshka oldim." 5-topshiriq: tillarning o‘zaro ta’siri vazifa: "bilingvizm" va "polilingvizm" tushunchalarini farqlang. o‘zbekistonda ikki tillilikni keltirib chiqaradigan sabablarni 3 ta bandda yozing. o‘zingiz yoki tanishlaringizning ikki tillilik tajribasini qisqacha hikoya qiling (5-7 jumla). 7-topshiriq: muloqotda tilning roli guruh ishi: 3 ta guruhda quyidagi stsenariyni ijro eting: a: faqat shevada gaplashuvchi dehqon. b: adabiy tilni qo‘llovchi shahar aholisi. c: ularning suhbatini "til integratsiyasi" nuqtai nazaridan tahlil qiluvchi tilshunos. image1.jpg image2.jpg image3.jpg image4.png

Хотите читать дальше?

Скачайте все 26 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida.til tizimi va uning tuzilishi."

tillarning tarixiy rivojlanishi. til va sheva. til-tabiiy yilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi. til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi. nizamova khilola jamiyat tilsiz bo‘lmaydi va aksincha til ham jamiyatsiz bo‘la olmaydi. til kichik bir qabila yoki kamroq sonli millat bo‘ladimi yoki xalq bo‘ladimi, barchasi uchun zarur bo'lgan muhim muloqot vositasidir. tildagi turli hodisa va vositalar, belgilar va xususiyatlar o‘zgaradi, biri yo‘qoladi, boshqasi hosil bo'ladi. asta-sekin til rivojlanadi. agar biror tilda jamiyat a’zolari so‘zlashmay qo‘ysa, uni o‘lik til deb yuritiladi. masalan, lotin, xet, shumer, akkad, got, prus, xurrit tillari ana shunday o‘lik tillar sirasiga kiradi. lekin bu o‘lik tillar boshqa tillarga ...

Этот файл содержит 26 стр. в формате PPTX (2,6 МБ). Чтобы скачать "til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida.til tizimi va uning tuzilishi.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: til va sheva. til-tabiiy tilni… PPTX 26 стр. Бесплатная загрузка Telegram

til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi.

Предварительный просмотр (5 стр.)

Хотите читать дальше?

О "til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida. til tizimi va uning tuzilishi."

Похожие файлы

til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida.til tizimi va uning tuzilishi.

О "til va sheva. til-tabiiy tilning belgilar tizimi sifatida.til tizimi va uning tuzilishi."