hujayra va uning tuzilishi

DOC 64.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1363441115_42295.doc www.arxiv.uz reja: 1. hujayra va hujayra nazariyasining yaratilishi. 2. hujayraning tuzilishi va uning komponentlari. 3. yadro va uning tuzilishi. 4. yadro va hujayraning bo`linishi. tayanch so`z va iboralar: hujayra, membrana, sitoplazma, yadro, vakuola, protoplast, ribosoma, mitoxondriy, golji apparati, endoplazmatik to`r, plastida, leykoplast, xloroplast, xromoplast, nukleoplazma, xromosoma, amitoz, mitoz, meyoz, gametofit, sporofit, genotip, fenotip. hujayraning tuzilishi va uning faoliyati to`g`risidagi fan sitologiya deyiladi. hujayra bu o`simlik tanasining mustaqil ko`payuvchi elementar strukturali va funksional birligi bo`lgan bir qismidir. hujayrani dastlab ingliz olimi r. guk 1665 yilda kashf etgan. u buzina o`simligining qoplovchi to`qimasi – probkani ko`rayotib, unda bo`shliqlarni kuzatdi va ularni “kletka” deb atadi. probka, asosan o`lik hujayralardan tuzilganligi sababli dastlab hujayra po`sti va uning tirik qismi orasidagi bog`liqlik to`g`risida noto`g`ri tasavvur hosil bo`ldi. faqat xix asrga kelib olimlar hujayraning ichki qismini jiddiy o`rgana boshladilar. 1833 yil ingliz botanigi r. broun unda yadro borligini, 1839 yil chex fiziologi ya. purkine esa …

fatida shakllandi. elektron mikroskopning kashf etilishi bilan esa hujayraning asosiy komponentlarini o`rganish imkoniyati tug`ildi. joylashgan o`rni va bajaradigan vazifasiga qarab hujayraning shakli va o`lchamlari turlicha bo`ladi. aksariyat hollarda u ko`p qirrali bo`ladi. erkin holatda esa sharsimon, yulduzsimon, silindrsimon shakllarda bo`ladi. tashqi ko`rinishiga qarab ularni 2 guruhga: parenxima va prozenxima hujayralariga ajratish mumkin. parenxima hujayralarining bo`yi eniga teng yoki 2-3 marta uzun, prozenxima hujayralarida esa u bir necha marta uzun bo`ladi. yuksak o`simliklar hujayrasining uzunligi o`rtacha 10-100 mkm bo`ladi. lekin ayrim o`simliklar, masalan, tarvuz, limon va kartoshkada ular bir necha mm gacha etadi va oddiy ko`z bilan ko`rish mumkin. boshqa o`simliklarda bundan ham yirik bo`lishi mumkin. masalan, zig`irning prozenxima hujayrasi 40 mm, chayon o`tiniki 80 mm, raminiki 200 mm gacha etadi. bir vaqtning o`zida ayrim bakteriyalarning hujayrasi shunchalik kichikki ( atigi 0,5-5mkm), ular yorug`lik mikroskoplarida arang ko`rinadi. hujayranish tuzilishi va uning komponentlari. hujayra, asosan 3 qismdan: tashqaridan o`rab turuvchi hujayra po`sti, …

aloid va boshqa organik hamda mineral moddalar bo`ladi. sitoplazmada, shuningdek, anorganik birikmalar: uglerod (10%), kislorod (70%) va vodorod (10%) bo`ladi. bulardan tashqari kalsiy, kaliy, azot, fosfor, oltinguturt, kremniy, xlor, temir va boshqa ko`plab ximiyaviy elementlar bor. sitoplazmaning ximiyaviy tarkibi turg`un emas. modda almashinuvi jarayonida oddiy moddalar birikib murakkab moddalar hosil qiladi. hosil bo`lgan moddalar ba`zan zahira holida to`planadi, ba`zida esa qaytadan oddiy moddalarga parchalanadi. yosh hujayralarda sitoplazma uni butunlay to`ldirib tursa, qari hujayralarda esa vakuola (vakuum – bo`shliq) deb ataluvchi bo`shliqlar bo`ladi. sitoplazmaning hujayra devoriga taqalgan qavati plazmolemma, vakuolaga taqalgan qavati esa tonaplast deyiladi. plazmolemma bilan tonoplast yopishqoq parda bo`lib, plazmatik membrana deb yuritiladi. u hujayraga moddalar tushishi, ya`ni tanlab o`tkazishni boshqaradi, hujayraning oziqlanishi uchun muhnm rol o`ynaydi. sitoplazmaning asosiy massasi – gialoplazma ancha bir xil tuzilgan. uni ko`plab mayda kanalcha, naycha, pufakchalarnini rivojlangan to`ri teshib o`tadi. ularning devori ham plazmatik membranadan tuzilgan. tarmoqlangan bu to`r endoplazmatik to`r yoki endoplazmatik …

bosomalar deb ataladi. ular ribonuklein kislotaning (rnk) spiralsimon shaklli bir nechta molekulasidan tashkil topgan. rnk spirali o`rami orasida oqsil mulekulalari joylashadi va ular oqsil moddalarini sintezlab, muhim vazifani bajaradi. oqsil sintezlanishi uchun ribosomalardagi rnk molekulalari hujayra yadrosidagi dnk molekulalaridan ajraladigan informasion rnk ning alohida molekulalari tomonidan aktivlashtirilishi kerak. muayyan organizm oqsillarining o`ziga xos xususiyati ribosomalar tufayli kelib chiqadi, chunki “kodlangan” tegishli axborot muayyan tarkibga ega bo`lgan oqsillar sintezi uchun matrisa bo`lib xizmat qiladi. ribosomalar tomonidan sintezlangan oqsillar endoplazmatik to`rga o`tadi va hujayraning turli qismlariga tarqaladi. o`simliklar hujayrasining sitoplazmasida kalta tayoqchalar shaklidagi mitoxondriyalar bo`ladi. ularning bo`yi 0,2-2,0 mkm gacha bo`lib, ko`pincha 0,6-0,8 mkm orasida o`zgarib turadi. mitoxondriyalarning soni hujayrada juda ko`p bo`lib, o`rta hisobda 2-2,5 mingtani tashkil etadi. mitoxondriyalar 60-70% oqsil moddalar, 25% gacha lipidlar, kam miqdorda rnk va anorganik birikmalardan tuzilgan. ular ancha murakkab tuzilgan bo`lib, tashqi tomonida ikki qavat membranasi bor. membrananing tashqi qavati mitoxondriyani sitoplazmadan ajratib turadi, membrananing …

loroplast va boshqa hayotiy prosesslar tez kechadigan organoidlar atrofida to`planadi. mitoxondriya o`simlik va hayvon hujayrasining bo`lishi lozim bo`lgan tarkibiy qismidir. plastidalar faqat o`simlik hujayralarida bo`ladi. ular tashqaridan ikkita membrana bilan qoplangan. beradigan rangiga qarab plastidalar 3 xil bo`ladi. bular xloroplast, xromoplast, leykoplast. xloroplast yashil pigmentli xlorofill, qo`ng`ir rangli karotin va sariq rayagli ksantofillarni o`zida tutadi. xloroplastning asosiy vazifasi aynan xlorofill bilan bog`liq. u fotosintez jarayonida qatnashib, anorganik moddalardan organik moddalar hosil qiladi. shu sababli xloroplastlar o`simlikning faqat yer usti, quyosh nurini qabul qiladigan qismida uchrab, uning hisobiga o`simlik yashil rangda bo`ladi. yuksak o`simliklarda xloroplastlar, ko`pincha linza shaklida bo`ladi, ularning diametri 4-6 mkm, qalinligi 1-3 mkm. ularning soni hujayrada 1-50 tagacha bo`ladi va, odatda sitoplazmaning devor qavatida joylashadi. yorug`lik kam tushganda ular quyoshga yassi tomoni, ko`p gushganida esa qabariq tomoni bilan o`girilib turadi. xloroplastlar ichida bir xil tarknbga ega bo`lgan moddalar – stromalar bor. ular yassi xaltachalar ko`rinishida bo`lib, parallel joylashgan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "hujayra va uning tuzilishi"

1363441115_42295.doc www.arxiv.uz reja: 1. hujayra va hujayra nazariyasining yaratilishi. 2. hujayraning tuzilishi va uning komponentlari. 3. yadro va uning tuzilishi. 4. yadro va hujayraning bo`linishi. tayanch so`z va iboralar: hujayra, membrana, sitoplazma, yadro, vakuola, protoplast, ribosoma, mitoxondriy, golji apparati, endoplazmatik to`r, plastida, leykoplast, xloroplast, xromoplast, nukleoplazma, xromosoma, amitoz, mitoz, meyoz, gametofit, sporofit, genotip, fenotip. hujayraning tuzilishi va uning faoliyati to`g`risidagi fan sitologiya deyiladi. hujayra bu o`simlik tanasining mustaqil ko`payuvchi elementar strukturali va funksional birligi bo`lgan bir qismidir. hujayrani dastlab ingliz olimi r. guk 1665 yilda kashf etgan. u buzina o`simligining qoplovchi to`qimasi – probkani ko`ray...

DOC format, 64.5 KB. To download "hujayra va uning tuzilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayra va uning tuzilishi DOC Free download Telegram