hujayralar haqida ma'lumot

DOCX 32 pages 625.3 KB Free download

32 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 625.3 KB

File type DOCX

Pages 32

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 32

mundarija: i.kirish. ii.asosiy qism: ii.1. hujayra va hujayra nazariyasining yaratilishi. ii.2. hujayra va to'qimalar, tuzilishi. turlari va vazifalari ii.3. hujayraning bo‘linib ko‘payishi iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. hujayralarning tuzilishi, takomillashuvi va funksiyasini 'rgatadigan fanni-sitologiya deyiladi. hujayra (lotincha cellula, yunoncha-cytos) deb, odam, hayvon va o'simlik organizmlarining tuzilishlarini, funksiyalari va rivojlanishlarini negizini tashkil qilgan, sitoplazma va yadrodan tashkil topgan tirik sistemaga aytiladi. hujayralarning o'ziga xos xususiyatlari butun tirik organizmlarning hayoti davomida moddalar almashinuvida ishtirok etib, yangi hujayra hosil qilib uzluksiz yangilanib turishidir. hayvon va odam organizmida hujayralardan tashqari hujayra oraliq modda va simplast mavjud bo'lib, simplast - hujayrasiz strukturadir. uning tarkibida bir necha o'nlab yadrolar bo'lib, hujayraning qo'shilishidan hosil bo'lgan. bunga ko'ndalang-targ'il mushak tolalari, yo'ldosh epiteliysining insitotrofoblast qavati va boshqalar kiradi. hujayralararo modda hujayralar orasida joylashgan bo'lib, suyuq holda yoki dirildoq yoxud zich konsistensiyaga ega bo'lgan asosiy modda va turli tolalardan tashkil topgan. odam va hayvon organizmidagi hujayralarning razmerlari va shakllari, …

2 / 32

obig'ida keng tarqalgan moddalar borligi aniqlangan. odam organizmining 96%- 4 xil elementlardan: uglerod, vodorod, kislorod va azotdan tashkil topgandir. kalsiy, fosfor, kaliy va oltingugurt esa odam tanasining-3%ni tashkil qiladi. oz miqdorda natriy, xlor, yod, temir, magniy, mis, marganes, kobalt, ruh va boshqa mikroelementlar ham bo'ladi. hujayralarning hayotiy hususiyatlari, ularning tarkibidagi oqsilga bog'liqdir. hujayra qo'yidagi ximiyoviy komponentlardan tuzilgan. oddiy va murakkab oqsillar, fermentlar, ёg'lar, uglevodlar (karbon suvlar, suv va neorganik tuzlar). shunday qilib, hujayra murakkab ximiyoviy tuzilishga ega bo'lib, uning tarkibidagi moddalar doimiy harakatda bo'ladi va bu harakat uning modda almashinuvi bilan ifodalanadi hujayraning assoy tarkibiy qismiga hujayra qobig'i, sitoplazma va yadro kiradi hujayra tashqi muhitdan sitoplazmatik membrana- parda (hujayra qobig'i) bilan ajralgan bo'lib, yadrodan tashqari hujayra ichidagi tuzilmalarning hammasi sitoplazma deb nomlanadi. eukariotik hujayralar sitoplazmasining tuzilishi va tarkibi turlicha bo'lib, hujayra organellari kiritmalar va gialoplazmalardan tashkil topgan. hujayra qobig'i hujayrani atrofidan o'rab turuvchi biologik membranadir. bu hujayra qobig'i murakkab tuzilishga …

3 / 32

uzasidan maxsus tuzilmalar, oddiy va zich birikishlar, desmosomalar tirqishli tutatishlar, sinapslar va sinaptik birikishlar, interdegitasiyalar kiradilar. v). bazal plazmatik membrananing maxsus tuzilmalari: burmalar, gemidesmasomalar va boshqalar. hujayra organellalari ikki xil bo'lib, bularga doimiy va maxsus organellalar kiradi. hujayraning doimiy organellalar maxsus tuzilishga ega bo'lib, ma'lum bir vazifalarni bajaradilar. bularga mitoxondriyalar, endoplazmatik to'r, ribosoma, polisoma, goldjining kopleksi, lizasoma, mikronaycha, sentrasoma, peroksisoma va fibrillyar tuzilmalar kiradi. organellalar tuzilishiga qarab membranali va membranasiz hujayra organellalariga bo'linadi. membranali hujayra organellalariga mitoxondriya, endoplazmatik to'r, plastinkasimon kompleks (goldji kompleksi) lizasoma va peroksisomalar kiradi, chunki, ularning tuzilishida elementar biologik membrana ishtirok etadi. membranalar asosan oqsil, lipid va suvdan tashkil topgan bo'lib, bu hujayraning ichki tuzilmalarining membranalari oqsil va lipid tarkibining o'zgarishi bilangina farqlanmasdan, ularning tarkibiga kiruvchi molekulalarning joylashishi va ultrastrukturasi bilan ham farqlanadi. membrananing bunday o'ziga xos tuzilishi ularning funksiyasi bilan bog'liqdir. membranasi bo'lmagan hujayra organellalariga ribosoma, polisoma, mikronaycha, senrosoma, kiprikchalar, xivchin va fibrillyar tuzilmalar kirib, turli …

4 / 32

genatining 1 gramiga 8, 7*1010 mitoxondriya to'g'ri keladi. sog' jigar hujayrasida 2500 gacha bo'lishi mumkin. mitoxondriyalar uzoq hayot kechirmaydilar, o'rtacha 9-10 kunga teng bo'lib, kurtak otish yo'li bilan yoki ko'ndalangiga ikkiga bo'lininish natijasida ko'payib turadilar. mitoxondriyalar atf sintizida muhum rol o'ynab, energiya manbai hisoblanadi. endoplazmatik to'r yoki retekulum elektron mikroskop yordamida1950 yillarda kashf qilingan organella bo'lib, membranasida ribosomalar bo'lishiga qarab donador va donasiz endoplazmatik to'r farqlanadi. donador endoplazmatik to'rning tashqi membrana qismida ribosomalar bo'ladi. endoplazmatik to'r hujayra ichi kanalchalar sistemasidan, vakuolalar va sisternalardan tashkil topgan. bir qator olimlar endoplazmatik to'rning kanallar va sisternalar sistemasi hujayra qobig'i hamda perenukllar bo'shliq bilan bog'liq deb fikr yuritadilar. granulyar endoplazmatik to'r oqsil va fermentlar, silliq endoplazmatik to'r esa asosan ёg' va karbon suvlar sintezida muhim rol o'ynaydilar. ribosomalar. ribosoma zich dumaloq shalda yuo'lib (pallade donalari) endoplazmatik to'r komponentlaridan biri hisoblanadi. ribosomalar yadro qobig'ining tashqi membranasida ham joylashadi. ribosomalar oqsil sintezida faol qatnashadilar. ribosomalarning bir …

5 / 32

– sisternalar oxirida joylashib, diametri 30-50 nmgacha bo'ladi. 3. yirik vakuolalar – ko'pincha yassi sisterna bog'lamalarining o'rta qismida joylashib 0, 2-0, 8 mkm bo'ladilar. goldji kompleksi faoliyati sekresiya jarayoni bilan bog'liq bo'lib, bez hujayralarida (me'da osti bezi) zimogen granulalarini hosil qilishda va tezlashtirishda muhim rol o'ynaydi. oxirgi paytlarda goldji kompleksining glikoproteidlar sintezida, ёg'larni so'rilishida ishtirok etishi ham aniqlangan. lizosomalar. lizosoma birinchi marta belgiyalik bioximikde dyuv tomonidan kashf qilingan bo'lib (lisis – eritish, soma – tana) – gidrolitik fermentlarga boydir. lizosomaning asosiy vazifasi, uning xujayra ichida moddalarni hazm qilishdir. peroksisoma (mikrotanacha) – bir qavatli membrana bilan o'ralgan strukturalar bo'lib, kattaligi 0, 3-1, 5 mkmdir. bu organellalar amyobada, tuban zamburug'larda (achitqida), ayrim o'simliklarda, umurtqali hayvonlarda esa faqat jigar va buyrakda topilgan bo'lib himoya vazifasini o'taydi. mikronaychalar – sentriola, bazal tanacha hivchin va kiprikchalarning asosiy struktur birligi hisoblanadi. k.a.zufarov, a.yuldoshevlar mikronaychalarni hujayrada tayanch funksiyani bajarishi yoki hujayra ichida moddalar almashishida ishtirok etishini e'tirof …

Want to read more?

Download all 32 pages for free via Telegram.

Download full file

About "hujayralar haqida ma'lumot"

mundarija: i.kirish. ii.asosiy qism: ii.1. hujayra va hujayra nazariyasining yaratilishi. ii.2. hujayra va to'qimalar, tuzilishi. turlari va vazifalari ii.3. hujayraning bo‘linib ko‘payishi iii. xulosa. iv. foydalanilgan adabiyotlar ro’yxati. hujayralarning tuzilishi, takomillashuvi va funksiyasini 'rgatadigan fanni-sitologiya deyiladi. hujayra (lotincha cellula, yunoncha-cytos) deb, odam, hayvon va o'simlik organizmlarining tuzilishlarini, funksiyalari va rivojlanishlarini negizini tashkil qilgan, sitoplazma va yadrodan tashkil topgan tirik sistemaga aytiladi. hujayralarning o'ziga xos xususiyatlari butun tirik organizmlarning hayoti davomida moddalar almashinuvida ishtirok etib, yangi hujayra hosil qilib uzluksiz yangilanib turishidir. hayvon va odam organizmida hujayralardan tashqari hu...

This file contains 32 pages in DOCX format (625.3 KB). To download "hujayralar haqida ma'lumot", click the Telegram button on the left.

Tags: hujayralar haqida ma'lumot DOCX 32 pages Free download Telegram