sintaksis va uning o’rganish manbai. lisoniy sintaktik qolip

DOC 74,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405758695_56541.doc sintaksis va uning o’rganish manbai sintaksis va uning o’rganish manbai. lisoniy sintaktik qolip reja: 1. sintaksis va uning tadqiq manbai. 2. asosiy sintaktik birliklar. 3. lsq haqida tushuncha. 4. lsqning asosiy turlari 5. an‘anaviy va sistemaviy (struktur) sintaksis. sintaksis va uning tadqiq manbai. til o’z ijtimoiy vazifasini sintaktik qurilma - gap vositasida amalga oshiradi. tildagi barcha - fonetik, leksik, morfologik hodisalar ana shu sintaktik qurilishga xizmat qiladi. biroq bular sirasida leksika va morfologiyaning til grammatik qurilishidagi ishtiroki bevosita muhimdir. zero, har qanday sintaktik hodisada so’z va morfologik ko’rsatkichlarni ko’ramiz. shu boisdan sintaktik mohiyatlarni belgilashda leksik va morfologik omillarga tayaniladi. grammatika morfologiya va sintaksisni o’z ichiga oladi. morfologiya, asosan, sintaktik qurilish vositalari bo’lmish grammatik ko’rsatkichlar tizimi - morfologik kategoriyalarni o’rganadi, ularning umumiy va xususiy grammatik ma‘no (ugm va xgm) larini o’rganadi. shuningdek, u so’z turkumlarining umumiy grammatik xossalarini ham tekshirib keladi. aslida, morfologiyaning tekshirish manbai yo leksik, yo sintaktik tabiatga …

oqa-munosabat (sintaktik) shakllari so’zlarning lug’aviy ma‘nosiga ta‘sir qilmasdan, ularni sintaktik aloqaga kiritish uchungina xizmat qiladi. masalan, kitobni olmoq birikmasidagi tushum kelishigi qo’shimchasi kitob leksemasini olmoq fe‘liga tobelash vazifasini bajarmoqda. aytilganlardan xulosa qilish mumkinki, so’z turkumlari yuksak lug’aviy umumlashtirish, so’zlarni umumiy belgilari asosida birlashtirish natijasi bo’lsa, grammatik ko’rsatkichlarning bir qismi leksik va bir qismi sintaktik ahamiyatga egadir. demak, tilshunos i.i.meshchaninov ta‘biri bilan aytganda, morfologiya aslida leksik va sintaktik jihatlar birligidir. sintaksis (gr. sintaxys - tuzish, qurish)ning asosi gap haqidagi ta‘limotdir. gaplar, aslida, so’zlarning erkin birikuvlariga ham asoslanganligi tufayli so’zlarning bog’lanish qonuniyatlari, so’z birikmalari ham sintaksisda o’rganiladi. atom xususiyatlari va ularning birikish qonuniyatlarini ochish molekula tabiatini o’rganishga bo’ysundirilganligi kabi so’z birikmalarini o’rganish ham gap ta‘limotining tarkibiy qismi bo’lib, undan ajratilgan holda qaralishi mumkin emas. sintaksis so’zlarning har qanday birikuvlarini emas, balki hokim-tobelik munosabatiga kirishgan erkin nutqiy birikuvlar va ularning lisoniy mohiyatlarini tekshiradi. qaysidir yo’sindagi so’zlarning birikuvlari sanalmish qo’shma so’zlar (uchburchak, ertapishar, sotib …

sisi; gap sintaksisi; so’zlarning nutqda o’zaro aloqaga kirishuvidan so’z qo’shilmalari vujudga keladi. so’z qo’shilmalarini ikki guruhga birlashtirish mumkin: gap (osmon tip-tiniq); so’z birikmasi (tip-tiniq osmon); til jamiyatda aloqa qilish, axborot uzatish vositasi hisoblanadi. axborot uzatish esa gap orqali amalga oshiriladi. demak, gap fikr ifodalaydi. so’z birikmasi fikr emas, balki so’z kabi tushuncha ifodalaydi. (biroq so’z birikmasi ifodalagan tushuncha so’z ifodalagan tushunchadan farqlanadi.) ko’rinadiki, sintaksisning bosh birligi gap bo’lib, so’z birikmasi so’z kabi bevosita yoki bilvosita uning tashkil etuvchisidir. sintaktik birliklar – gap va so’z birikmalari – so’zlarning qo’shilishidan hosil bo’lishi, bu qo’shilishning esa turli vosita (qo’shimchalar, yordamchi so’zlar) va usul (masalan, tobe aloqaning turlari) lar orqali yuzaga kelishi sintaksisning boshqa sathlar bilan zich aloqada ekanligini ko’rsatadi. demak, nutqda: 1.so’z boshqa so’z bilan tobe yoki hokim mavqeda bog’lanadi. buning uchun u ma‘lum bir grammatik shaklga ega bo’ladi (uyga bormoq, a‘lochi o’quvchi). grammatik shakllangan so’z sintaksisi so’z shakl sintaksisi deb yuritiladi. 2.so’zlar …

ga bo’lgan nutqiy hodisalarga qarama-qarshi turadi. nutqiy sintaktik birliklar sifatida nutqda qo’llaniladigan, sezgi a‘zolariga ta‘sir qiladigan o’qish, yozish, aytish, eshitish mumkin bo’lgan so’z birikmalari va gaplar tushuniladi. lisoniy sintaktik birliklar esa so’z birikmasi va gap hosil qilish qoliplaridir. biz ularni lisoniy sathga tegishli bo’lganligi uchun lisoniy sintaktik qolip (qisqacha lsq) lar deb ataymiz. lsq nima? g’isht quyuvchi usta g’isht quyishda qolipdan foydalanadi. loyni qolipning kataklariga joylashtirib, u qolip shaklini olgach, qolipdan chiqarib to’kadi. qolip asosida qancha g’isht quyilsa ham, g’ishtlarning barchasi bir xil shaklga ega bo’ladi. bu bir xillik g’ishtlarning o’ziga bog’liq bo’lmay, qolipning xususiyatlari bilan aloqadordir. lsqlar ham g’isht qoliplariga o’xshaydi. inson ongida ham so’zlash, nutqni shakllantirish maqsadida leksemalarni so’z birikmalari shakliga keltirish, gap hosil qilish qoliplari mavjud. ular lsqlar, modellar, konstruktsiyalar, qurilmalar tarzida nomlansa-da, aslida, bir tushunchani ifodalaydi. masalan, kitobni o’qimoq kabi cheksiz birikmalarni chiqaradigan [ot + fe‘l] so’z birikmasi qolipi, qanday nomlanmasin, bu uning mohiyatiga ta‘sir qilmaydi. …

va o’qimoq so’zlarining ingliz tilidagi a book va to read muqobillarini bilsa-da, birikma hosil qila olmaydi yoxud o’zbek tiliga xos [ot + fe‘l] qolipi asosida a book to read deya oladi, xolos. ingliz tilida esa kitobni o’qimoq birikmasini hosil qiluvchi lsq [to v+ the n] ko’rinishida bo’lib, undan to read the book, to write the letter kabi hosilalar paydo bo’ladi. ma‘lum bo’ladiki, lsqlar jamiyat a‘zolari ongida yashaydi va moddiy qiyofaga ega emas. uni sezgi a‘zolari asosida bilib bo’lmaydi. qoliplardan chiqqan nutqiy hosilalarni esa aytish, eshitish, yozish va o’qish mumkin ekan, bu ularning moddiylikka egaligidir. 1.lsqlarning ijtimoiyligi va nutqiy birikmalarning individualligi. lsqlar bir kishi tomonidan emas, balki shu tilda so’zlashuvchi jamiyatning barcha a‘zolari tomonidan uzoq vaqtlar davomida shakllangan. shuningdek, ular bir kishi uchun emas, balki jamiyatning shu tilda so’zlashuvchi barcha a‘zolari uchun birday xizmat qiladi. bu lsqlarning ijtimoiy tabiatga egaligini ko’rsatadi. lsqlar asosida vujudga keluvchi nutqiy hosilalar har bir kishi nutqida …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "sintaksis va uning o’rganish manbai. lisoniy sintaktik qolip"

1405758695_56541.doc sintaksis va uning o’rganish manbai sintaksis va uning o’rganish manbai. lisoniy sintaktik qolip reja: 1. sintaksis va uning tadqiq manbai. 2. asosiy sintaktik birliklar. 3. lsq haqida tushuncha. 4. lsqning asosiy turlari 5. an‘anaviy va sistemaviy (struktur) sintaksis. sintaksis va uning tadqiq manbai. til o’z ijtimoiy vazifasini sintaktik qurilma - gap vositasida amalga oshiradi. tildagi barcha - fonetik, leksik, morfologik hodisalar ana shu sintaktik qurilishga xizmat qiladi. biroq bular sirasida leksika va morfologiyaning til grammatik qurilishidagi ishtiroki bevosita muhimdir. zero, har qanday sintaktik hodisada so’z va morfologik ko’rsatkichlarni ko’ramiz. shu boisdan sintaktik mohiyatlarni belgilashda leksik va morfologik omillarga tayaniladi. grammatika morfolo...

Формат DOC, 74,0 КБ. Чтобы скачать "sintaksis va uning o’rganish manbai. lisoniy sintaktik qolip", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: sintaksis va uning o’rganish ma… DOC Бесплатная загрузка Telegram