so‘z birikmasi lisоniy qoliplari

DOC 72.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405762022_56578.doc so‘z birikmasi lisоniy qoliplari so‘z birikmasi lisоniy qoliplari режа: 1. sb lsq ini tiklash va uning voqelanishi 2. [wq.q.-we.k.=qaratuvchi - qaralmish] 3. [iq.k.-f] qolipi 4. [i-o] lsq si 5. so’z birikmasi lsq larida birikuv omillari 6. lsq larini o’qish va yozish qoidalari. 7. turg’un sb va frazemalarning lsq dagi o’rni. sb lsqsini tiklash va uning voqelanishi. boshqa lisoniy hodisalar kabi sb lsqlarini tiklash va uning voqelanishi farqlanadi. sb lsqsining voqelanishi «lison-nutq» yo’nalishida bo’lib, bu yo’nalish umumiylikdan oraliq ko’rinishlar orqali xususiyliklarga - nutqiy hodisalarga qarab boradi. masalan; [w - w] [wmv - wmv] [ikk -iek] [o qk - oeq ] [karimning kitobi] bunda [w-w] umumiy lisoniy sintaktik qolip bo’lsa [o qk - oeq ] quyi lisoniy sintaktik qolipdir. [karimning kitobi ] hosilasi ana shu lsq asosidagi nutqiy sbdir. lsq ni tiklash xususiylik (nutqiy hosila)lardan oraliq ko’rinishlar orqali umumiyliklar sari boradi va bu jarayon «nutq-lison» yo’nalishida kechadi. nutqiy sbning voqelanishida boshlang’ich …

t qaratuvchi-son qaralmish(gulning bittasi) [sq.k-se.q]=son qaratuvchi-son qaralmish(mingtaning bittasi). [oq.k-hne.q]= ot qaratuvchi+fe‘l qaralmish(otabekning qaytishi). [hn.q.k-oe.q]=fe‘l qaratuvchi+ot qaralmish(uyalishning o’rni). [hn.q.k- hn.e.q]=fe‘l qaratuvchi+fe‘l qaratuvchi (olmoqning bermog’i). [oq.k-sde.q]=ot qaratuvchi-sifatdosh qaralmish(yurakning to’xtagani). [sdq.k-oe.q]=sifatdosh qaratuvchi+ot qaralmish (qo’rqqanning ko’zi). [sdq.k-sde.q]=sifatdosh qaratuvchi-sifatdosh qaratuvchi (yig’laganning kulgani). [oq.k-re.q]=ot qaratuvchi-ravish qaralmish (mehnatning kecha-kunduzi) [olmq.k-oe.q]=olmosh qaratuvchi-ot qaralmish(mening vatanim). [rq.k-oe.q]=ravish qaratuvchi+ot qaralmish(hozirning huzuri). umumiy [wqk-we.k] qolipning bu ko’rinishlari ham bevosita kuzatishda bo’lib, ular o’zaro a‘zolarining qaysi turkumga mansubligi bilan farqlanar ekan, demak, ular lug’aviy mohiyatlar tajallilari asosida bo’lingandir. biroq baribir qoliplar lisoniy sathga mansubligiga qolaveradi. ammo o’rni jihatdan bu sathning quyi pog’onalaridan joy oladi. [wq.k-we.q]=qaratuvchi-qaralmish qolipi hosilalari turli xil ma‘nоviy munosabatlarni namoyon qiladi. demak, sblarning tarkibiy qismlari orasidagi ma‘noviy munosabatlarni tahlil qilmoq lozim bo’ladi. birinchi sbda yuzaga chiqqan (karim) va (kitob) leksemalari orasidagi borliqda va kishilar ongida qanday bog’lanish bo’lishi mumkin? ma‘lum bo’ladiki, ushbu leksemalar asosida qator sblarni tuzish mumkin bo’ladi va ularning har biri borliqdagi har xil - «atash», «ajratish», «ega-egalik qiluvchi …

a keltirilgan sb a‘zolari orasidagi ma‘noviy munosabat [wq,q-we,q] ning qaratuvchi-qaralmish qolipiga daxldor bo’lmay, balki uni to’ldirayotgan leksemalar va ular borliqda ataydigan narsa/predmetlar orasida bo’ladigan munosabatlarning tajallisi bo’lib, bu munosabatlar leksemalarning miqdoriga muvofiq ravishda rang-barang bo’lishi mumkin. masalan, borliqdagi stol va oyoq jismlari orasida «ega-egalik qiluvchi narsa» munosabati bo’lishi mumkin emas. shuningdek, bu ma‘noviy munosabatlar qaratqich kelishigi va egalik qo’shimchalarining ma‘nolari ham emas. bu jismlar orasida butun-qism munosabati mavjud bo’lib, u sbda ham aks etgan. sblardagi turli-tuman ma‘noviy munosabatlar bir qarashda qaratqich kelishigi va egalik qo’shimchalari ma‘nosidek ham tuyuladi. lekin qaratqich kelishigi tobe so’zni hokim so’zga, egalik qo’shimchasi hokim so’zni tobe so’zga bog’lash uchungina xizmat qiladi, xolos. unga tegishlidek tuyulgan ma‘nolar qolipni to’ldirayotgan leksemalarning ma‘noviy mohiyati bilan bog’liq bo’lib, mazkur qo’shimchalar ularni namoyon qiluvchi vositalardir, xolos. [ik,k -f] qolipi. sbning bu lsqsi birinchi uzvi morfologik shakllangan va shuning uchun [shmj] birikuv omiliga va ikkinchi uzvi shakllangan va shuning uchun [mshj] omiliga …

akllanganligi bois uni to’ldiruvchi a‘zoda shakliy omil birinchi o’ringa ko’tariladi. joylashuv omili esa oxirgi o’ringa to’shadi. zero, birikma a‘zolarini erkin almashtirish, ular orasiga so’zlar kiritish birikmaning mohiyatiga, a‘zolar orasidagi ma‘noviy munosabatlarga ta‘sir ko’rsatmaydi. ikkinchi uzv grammatik shakllanganligi bois ma‘noviy omil kuchayib, birinchi uzvda joylashuv omili o’ta kuchsiz bo’lganligi bois ikkinchi (f) uzvda ham bu omilning kuchsizlanishi va uchinchi planga surilishini taqozo qiladi . [ik.q_f] lsqsining birinchi uzvida bir necha kelishik umumlashmasi aks etganligi bois uning mazmuniy jihati ham murakkab xarakter kasb etadi va uni harakatga tortilgan yoki bog’liq ob‘ekt (joy-xarakat) ko’rinishida berish mumkin. bu ma‘noviy umumiylik [ikq_f] lsqsining xususiy ko’rinishlarida alohida kelishik qo’shimchalari tomonidan ju‘ziylashtiriladi, muayyanlashtiriladi. masalan; [ik,k_f]=vositasiz ob‘ekt-harakat [ij,k_f]=vositali ob‘ekt/hol-xarakat [ich,k_f]= ajralish manbai/o’rin-harakat va hokazo. [i-f] lsqsi. bu lsq sb uchinchi tip [w-w] qolipining aloxida turi bo’lib, u a‘zolarning morfologik shakllanishi va nutqda bunga muvofiq ravishda bitishuv aloqali nutqiy hosilalarni berish bilan xarakterlanadi. [i-f] qolipining nutqiy voqelanish bosqichlarini quyidagicha …

bo’lib, ikkiyoqlama tabiatga ega bo’lgan lug’aviy sintaktik shakllar (nisbat shakllari, ravishdosh, sifatdosh) qolip uchun ahamiyatli vositalar sifatida lug’aviy shakllar tizimining chekkasidan joy oladi. so’z birikmasi lsq larida birikuv omillari. sbning ichki tuzilishi, tashkil etuvchi a‘zolarning o’zaro munosabatini o’rganish jarayonida birikishning ichki qonuniyati ochiladi. sbda bog’lanish a‘zolardan birining faolligi asosida emas, balki har ikki a‘zoning ham bir-biriga, avvalo, ma‘noviy, qolaversa, shakliy joylashuv jihatdan moslashishlari asosida yuz beradi. chunki tobelanayotgan leksemaning birikish imkoniyati voqelanishga, hokim a‘zoning biriktirish talabi esa qondirilishga intiladi. sbdagi a‘zolarning goh bittasining (maktabga bormoq), goh ikkinchisining ham (maktabning bog’i) grammatik shakllanishi asosida sintaktik aloqaning ikki bir tomonlama aloqa, ikki tomonlama aloqa turlarini farqlash maqbul emas. unda bitishuvli (keng dala) birikmalarning hech qanday aloqasiz birikma deyishga to’g’ri kelgan bo’lur edi. yuqoridagi aloqaning ikki ko’rinishi bog’lovchi vositalarga qarab belgilangan, xolos. so’z birikmasida aloqa har doim ham ikki tomonlamadir. sb a‘zolarining ikki yoqlama-birikish imkoniyati (tobe a‘zo) va biriktirish talabi (hokim a‘zo) aloqadorligi …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "so‘z birikmasi lisоniy qoliplari"

1405762022_56578.doc so‘z birikmasi lisоniy qoliplari so‘z birikmasi lisоniy qoliplari режа: 1. sb lsq ini tiklash va uning voqelanishi 2. [wq.q.-we.k.=qaratuvchi - qaralmish] 3. [iq.k.-f] qolipi 4. [i-o] lsq si 5. so’z birikmasi lsq larida birikuv omillari 6. lsq larini o’qish va yozish qoidalari. 7. turg’un sb va frazemalarning lsq dagi o’rni. sb lsqsini tiklash va uning voqelanishi. boshqa lisoniy hodisalar kabi sb lsqlarini tiklash va uning voqelanishi farqlanadi. sb lsqsining voqelanishi «lison-nutq» yo’nalishida bo’lib, bu yo’nalish umumiylikdan oraliq ko’rinishlar orqali xususiyliklarga - nutqiy hodisalarga qarab boradi. masalan; [w - w] [wmv - wmv] [ikk -iek] [o qk - oeq ] [karimning kitobi] bunda [w-w] umumiy lisoniy sintaktik qolip bo’lsa [o qk - oeq ] quyi lisoniy sintaktik qoli...

DOC format, 72.0 KB. To download "so‘z birikmasi lisоniy qoliplari", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘z birikmasi lisоniy qoliplari DOC Free download Telegram