so‘z va so‘z birikmalarning kognitiv xususiyatlari va ularning tarjimada qo‘llanilishi

DOCX 126 pages 596.2 KB Free download

126 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 596.2 KB

File type DOCX

Pages 126

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 126

o‘zbekiston respublikasi so‘z va so‘z birikmalarning kognitiv xususiyatlari va ularning tarjimada qo‘llanilishi magistr akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya annotatsiya ushbu dissertatsiya ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima matnlarida so‘z birikmalarining kognitiv mexanizmdagi rolini o‘rganadi. so‘z birikmasi mustaqil so‘zlarning o‘zaro bog‘lanishidan yuzaga kelib, yordamchi so‘zlar uning tarkibiy qismini tashkil qiladi. tadqiqot maqsadi so‘z birikmalarining tarjima jarayonidagi faoliyatini va matn ma’nosi bilan tushunilishiga ta’sirini tahlil qilishdir. ingliz- o‘zbek matn kesimlarini o‘rganish orqali usullar va qoidalar aniqlanadi. natijalar tillararo muloqot va tarjima amaliyotida so‘z birikmalarining ahamiyatini chuqurlashtiradi. annotatsiya dannaya dissertatsiya issleduet rol slovosochetaniy kak kognitivnix mexanizmov v anglo-uzbekskix perevodnix tekstax. slovosochetanie obrazuetsya ob'edineniem samostoyatelnix slov, gde vspomogatelnie slova vistupayut ego sostavnoy chastyu. tsel issledovaniya — analiz funktsionirovaniya slovosochetaniy v protsesse perevoda i ix vliyaniya na smisl i vospriyatie teksta. cherez analiz fragmentov anglo-uzbekskix tekstov viyavlyayutsya primenyaemie metodi i pravila. rezultati uglublyayut ponimanie roli slovosochetaniy v mej'yazikovoy kommunikatsii i praktike perevoda. annotation this dissertation …

2 / 126

‘yicha kognitiv tilshunoslik asoslari so‘z birikmasi va uning boshqa til birliklari bilan bog‘liqligi 68 so‘z birikmalarining kognitiv talqini va tarjima jarayonidagi lingvistik o‘ziga xosliklar 81 bob bo‘yicha xulosa 90 bob. kreativ yondashuv asosida tarjima matnlarining tahliliga tayyorlashning samaradorligi. matnlarda so‘z birikmalarini aniqlash 91 asl va tarjima qilingan so‘z birikmalari muqobilini taqqoslash 105 bob bo‘yicha xulosa 120 xulosa 121 foydalanilgan adabiyotlar 123 kirish mavzuning dolzarbligi. so‘z birikmalari tilshunoslik fanida o‘ziga xos ahamiyatga ega bo‘lib, ular har bir tilda o‘ziga xos sintaktik va semantik xususiyatlar bilan ajralib turadi. masalan, ingliz tilida "strong tea" iborasi kuchli choyni anglatadi, lekin rus tilida bu "krepkiy chay" tarzida ifodalanadi. bunday farqlar til va tafakkur o‘rtasidagi aloqani o‘rganish uchun muhimdir, chunki so‘z birikmalarining kognitiv xususiyatlarini tahlil qilish til va ong o‘rtasidagi chuqur bog‘liqlikni o‘rganishga yordam beradi. kognitiv tilshunoslik, til birikmalarining shakllanishi jarayonida til birliklarining qanday rol o‘ynashini o‘rganadi. shuningdek, so‘z birikmalarining tarjima jarayonida ahamiyati juda katta. ularni …

3 / 126

bu mavzuni ilmiy asosda o‘rganish, tarjimada yuzaga keladigan ma'no siljishlarini aniqlash, tarjima metodlarini takomillashtirish va tilshunoslikda yangi yondashuvlarni shakllantirish uchun mustahkam zamin yaratadi. tilshunoslik fani qadimdan tilning tabiati, mohiyati va uning ishlash mexanizmlarini o‘rganishga qaratilgan. bu soha bugun tilshunoslar uchun keng ilmiy izlanishlar va yangi yo‘nalishlarning asosini yaratadi. masalan, ingliz tilida semantik tahlilning "cognitive linguistics" yondashuvi til birikmalarining tushunilishini kengaytirishga yordam beradi. janubiy koreyada amalga oshirilgan tadqiqotlar, kognitiv tilshunoslik metodlaridan foydalanib, tilning semantik tuzilishini o‘rganish va uning inson tafakkuri bilan bog‘liqligini aniqlashda katta 10 ahamiyat kasb etadi. shuningdek, ingliz tilidagi "conceptual metaphor theory" kabi usullar, tilni tushunish va tarjima qilishda katta yengilliklar yaratadi. o‘zbek tilida sintaksisni yangi yondashuvlar bilan o‘rganish, uning murakkabliklarini tushunishda yordam beradi va tilshunoslik sohasida yangi tadqiqotlarni olib borishga imkon yaratadi. sintaksis grammatikaning asosiy qismlaridan biridir, chunki u so‘z tuzilishini, gap tuzilishini va ularning o‘zaro munosabatlarini o‘rganadi. masalan, rus tilidagi "bolshaya koshka" (katta mushuk) iborasi sintaksisda so‘zlarning …

4 / 126

avit" kabi — o‘zgaradi, bu morfologiyaning tasdiqlovchi birligini ko‘rsatadi. sintaksis esa so‘z birikmalarini va gaplarni o‘rganadi, gapning tuzilishini, turini va bo‘laklarini aniqlaydi. masalan, ingliz tilida so‘z birikmalari ko‘pincha subject-verb-object (svo) tartibida tuziladi, ammo o‘zbek tilida bu tartibni o‘zgartirish mumkin: "mushuk so‘ydi" va "so‘ydi mushuk" — ikkalasi ham grammatik jihatdan to‘g‘ri, lekin ma'no ko‘rsatish usuli farq qiladi. so‘zning morfologik formasi ko‘pincha uning boshqa so‘zlar bilan bog‘lanish usullarini belgilaydi. masalan, o‘zbek tilidagi “uning daftari”, “maktabga bor” kabi iboralarda so‘zning morfologik shakllanishi sintaktik bog‘lanishga zamin yaratadi. bunday bog‘lanishlar tilning ichki grammatik tizimini aks ettiradi. kelishik affikslari morfologiya doirasida so‘zning turli grammatik formalari sifatida o‘rganilsa, sintaksisda esa bu formalarning gap va so‘z birikmasidagi vazifasi tahlil qilinadi. bu holatda affikslar sintaktik munosabatni ifodalovchi vosita sifatida namoyon bo‘ladi. masalan, turk tilida “okula gidiyorum” (maktabga ketayapman) jumlasida -a affiksi yo‘nalish kelishigi sifatida xizmat qiladi. bu affiks sintaksisda ob’ekt va harakat o‘rtasidagi munosabatni belgilaydi. so‘zning har bir konkret …

5 / 126

chi (object) funksiyasini bajaradi. bu strukturaviy tartib har bir so‘zning o‘rnini qat’iy belgilaydi, o‘zbek tilida esa sintaktik rollar asosan affikslar va tartib bilan belgilanadi). 1 ma’lumki, morfologiyadagi so‘z turkumlari nutqda gap bo‘laklari vazifasini bajaradi. bu holat so‘z turkumlari va gap bo‘laklari o‘rtasidagi uzviy bog‘liqlikni namoyon etadi. gapda so‘zlar o‘zaro grammatik qoidalar asosida bog‘lanib, muayyan sintaktik tuzilmani hosil qiladi. masalan: “uning qizi gapirdi”, “yosh bola yugurdi”, “sekin gapirdi” kabi misollarda har bir so‘z jufti grammatik jihatdan uyg‘un, mazmunan yaxlit bo‘lgan semantik birlikni tashkil qiladi. bunday birliklar o‘z tarkibida alohida so‘zlardan iborat bo‘lsa-da, ular bir butun tushunchani ifodalaydi. bu kabi komplekslar – ya’ni grammatik qo‘shilmalar – o‘zaro mustaqil, lekin bir-biriga bog‘langan so‘zlardan tuzilgan bo‘lib, ular sintaktik bir butunlik, ya’ni so‘z birikmasini tashkil etadi. shuni ta’kidlash lozimki, nutqdagi har qanday bog‘lanish so‘z birikmasi sanalmaydi; ularning semantik va grammatik birligi aniqlovchi mezon sifatida qaraladi. masalan, “katta do‘st” iborasi bir butun so‘z 1 borovkov a. …

Want to read more?

Download all 126 pages for free via Telegram.

Download full file

About "so‘z va so‘z birikmalarning kognitiv xususiyatlari va ularning tarjimada qo‘llanilishi"

o‘zbekiston respublikasi so‘z va so‘z birikmalarning kognitiv xususiyatlari va ularning tarjimada qo‘llanilishi magistr akademik darajasini olish uchun yozilgan dissertatsiya annotatsiya ushbu dissertatsiya ingliz tilidan o‘zbek tiliga tarjima matnlarida so‘z birikmalarining kognitiv mexanizmdagi rolini o‘rganadi. so‘z birikmasi mustaqil so‘zlarning o‘zaro bog‘lanishidan yuzaga kelib, yordamchi so‘zlar uning tarkibiy qismini tashkil qiladi. tadqiqot maqsadi so‘z birikmalarining tarjima jarayonidagi faoliyatini va matn ma’nosi bilan tushunilishiga ta’sirini tahlil qilishdir. ingliz- o‘zbek matn kesimlarini o‘rganish orqali usullar va qoidalar aniqlanadi. natijalar tillararo muloqot va tarjima amaliyotida so‘z birikmalarining ahamiyatini chuqurlashtiradi. annotatsiya dannaya dissertatsiya is...

This file contains 126 pages in DOCX format (596.2 KB). To download "so‘z va so‘z birikmalarning kognitiv xususiyatlari va ularning tarjimada qo‘llanilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: so‘z va so‘z birikmalarning kog… DOCX 126 pages Free download Telegram