sintaksis. sintaktik birliklar

PDF 44 pages 1.2 MB Free download

44 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 1.2 MB

File type PDF

Pages 44

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 44

hozirgi o’zbek adabiy tili sintaksis 1 mavzu: sintaksis. sintaktik birliklar tavsifi. o‘zbek tilida lisoniy sintaktik qolip va uning turlari. valentlik, uning tildagi mohiyati o‘qituvchi: dotsent n.ahmedova 2 reja 1. sintaksis. sintaktik nazariyalar tavsifi. 2. asosiy sintaktik birliklar. 3. o‘zbek tilida lisoniy sintaktik qoliplar. 4. valentlik, uning tildagi mohiyati. foydalanilgan adabiyotlar • 1. sayfullayeva r. va b. hozirgi o‘zbek adabiy tili. - t., 2009. • 2. zamonaviy o‘zbek tili. sintaksis. ii jild. –t., 2013. • 3. mahmudov n., nurmonov a. o‘zbek tilining nazariy grammatikasi. (sintaksis). –t., 1995. • 4. nurmonov a., mahmudov n., ahmedov a., solixo‘jayeva s. o‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi. –t., 1992. 5. nurmonov a. gap haqida sintaktik nazariyalar.-t., 1988 • 6. fitrat. nahv.iv tom. 2006. • o‘zbek tili sintaksisi tilshunoslikning alohida bo‘limi sifatida dastlab abdurauf fitrat tomonidan “nahv” atamasi ostida o‘rganilgan. prof. a.nurmonov ega va kesim haqidagi mavjud fikrlarni umumlashtirib 3 guruhga bo‘lish mumkin, deb hisoblaydi. birinchi guruh tilshunoslar …

2 / 44

aks etgan obyektiv reallik elementlarini, ya’ni propozitsiyaning sintaktik qurilmalar orqali qanday ifodalanishini o‘rganadi. boshqacha aytganda, mazmuniy sintaksis qurilmalarning propozitsiya tomoniga e’tibor qaratadi. pragmatika pragmatika sintaktik birliklarni nutq vaziyati va kontekst bilan bog‘liqlikda o‘rganadi. shuning uchun ham sintaktik qurilma ifodalagan propozitsiyaning so‘zlashuvchilarga tushunarli bo‘lishi uchun nutq vaziyati yoki kontekst zarur bo‘lgan joyida pragmatikaga ehtiyoj ortadi. asosiy sintaktik birliklar ◼so‘z birikmasi ◼gap matn lisoniy va nutqiy birliklar lisoniy sintaktik birliklar esa so‘z birikmasi va gap hosil qilish qoliplaridir. bu birliklar lisoniy sathga tegishli bo‘lganligi uchun lisoniy sintaktik qolip (qisqacha lsq) lar deb ataladi. nutqiy sintaktik birliklar sifatida nutqda qo‘llaniladigan, sezgi a‘zolariga ta‘sir qiladigan o‘qish, yozish, aytish, eshitish mumkin bo‘lgan so‘z birikmalari va gaplar tushuniladi. lsqlar ham g‘isht qoliplariga o‘xshaydi. inson ongida ham so‘zlash, nutqni shakllantirish maqsadida leksemalarni so‘z birikmalari shakliga keltirish, gap hosil qilish qoliplari mavjud. ular lsqlar, modellar, konstruksiyalar, qurilmalar tarzida nomlansa-da, aslida, bir tushunchani ifodalaydi. masalan, kitobni o‘qimoq kabi cheksiz …

3 / 44

. lsqlar bir kishi tomonidan emas, balki shu tilda so‘zlashuvchi jamiyatning barcha a‘zolari tomonidan uzoq vaqtlar davomida shakllangan. • shuningdek, ular bir kishi uchun emas, balki jamiyatning shu tilda so‘zlashuvchi barcha a‘zolari uchun birday xizmat qiladi. bu lsqlarning ijtimoiy tabiatga egaligini ko‘rsatadi. • 3.lsqlarning takrorlanuvchanligi va nutqiy hosilalarning betakrorligi. qolip har bir g‘ishtda o‘z izini qoldiraverganligi kabi lsq ham har bir so‘z birikmasi va gapda takrorlanaveradi. lekin ikkinchi g‘isht birinchi g‘ishtning takrori bo‘lmaganligi kabi, nutqiy hosilalarga ham betakrorlik xos. • aslida borliqda bevosita kuzatishda berilgan birorta hodisada takroriylik yo‘q. kesilgan daraxtni qayta ekib bo‘lmaganligi kabi qolipdan chiqqan so‘z birikmasini qayta aytish, yozish mumkin emas. qayta aytilgandek tuyulgan so‘z birikmasi, aslida, boshqa hosiladir. • 4.lsqlarning cheklanganligi va nutqiy hosilalarning cheksizligi. g‘isht qolipi bitta, undan chiqqan g‘ishtlarning hisobiga yetib bo‘lmaydi. shuningdek, deylik, [ot+ t.k.+fe‘l] qolipi bitta bo‘lib, undan kitobni o‘qimoq, qalamni sotmoq kabi so‘z birikmalarini ming-minglab hosil qilish mumkin. • bugungi kunda …

4 / 44

fatida ko‘plab nutqiy hosilalardagi umumiy belgi-xususiyatlarni o‘zida jamlaydi. • masalan, kitobni o‘qimoq, xatni yozmoq va qo‘yni sotmoq birikmalaridagi kitobni, xatni, qo‘yni tobe a‘zolari quyidagi umumiy belgilarga ega: • ot turkumiga mansublik; • tushum kelishigi bilan shakllanganlik; • tobe a‘zolik. • lsq mohiyat va nutqiy hosila hodisa sifatida. lsq nutqiy hodisalar zamirida yashiringan, ularning ichki, barqaror, o‘zgarmas mohiyati bo‘lib, u nutqiy hosilalardagi rang- barangliklarga befarqdir. • nutqiy hosila esa bu mohiyatni turli nutq sharoitlariga mos ravishda rang-barang ko‘rinishlarda aks ettiruvchi, biroq mohiyat chegarasidan tashqariga chiqa olmaydigan vaqtinchalik hodisadir. masalan, [ot + fe‘l] qolipi o‘zgarmasdan turadi. ammo uning hosilalari turfa ko‘rinishlarda bo‘ladi. • lsq imkoniyat va nutqiy hosila voqelik sifatida. lsqlar voqelikka aylanmagan, namoyon bo‘lishi uchun zarur shart- sharoit va ehtiyoj talab etiladigan imkoniyatdir. • nutqiy hosilalar esa ana shu imkoniyatning yuzaga chiqishi, voqelikka aylanishidir. • lsq - sabab, nutqiy hosila uning oqibatidir. lsq - bu o‘ziga muvofiq keladigan biror natija keltirib …

5 / 44

intaktik birliklarning makon va zamonga bog‘liq bo‘lmagan assotsiativ munosabati sintagmatik munosabat – muayyan sintaktik birlikning boshqa sintaktik birlik bilan ketma-ket munosabati sintaktik munosabatlar • mazmuniy sintagmatik munosabat – sintaktik munosabat • shakliy sintagmatik munosabat – sintaktik aloqa sintaktik munosabatlar • mazmuniy sintagmatik munosabat • predikativ • nopredikativ • vokativ • modal • shakliy sintagmatik munosabat • (sintaktik aloqa) • tobelanish • tenglanish sintaktik aloqa turlari: • tenglanish • tobelanish • 1.ochiq tenglanish • 2.yopiq tenglanish • 1.moslashuv • 2.boshqaruv • 3.bitishuv sintaktik munosabat turlari • predikativ munosabat • nopredikativ munosabat • 1. birlamchi predikativlik • 2. ikkilamchi predikativlik • 1. atributiv munosabat • 2. relyativ munosabat • 3. obyektli munosabat tobelikning yo‘nalishiga ko‘ra sintaktik aloqa turlari a) ikki tomonlama aloqa (koordinativ); b)bir tomonlama aloqa (subordinat iv). ikki tomonlama aloqada ikki sintaktik shakl o‘zaro ikki tomonlama — ham chapdan o‘ngga qarab, ham o‘ngdan chapga qarab bog‘lanadi. har ikki sintaktik shakl bog‘lovchi …

Want to read more?

Download all 44 pages for free via Telegram.

Download full file

About "sintaksis. sintaktik birliklar"

hozirgi o’zbek adabiy tili sintaksis 1 mavzu: sintaksis. sintaktik birliklar tavsifi. o‘zbek tilida lisoniy sintaktik qolip va uning turlari. valentlik, uning tildagi mohiyati o‘qituvchi: dotsent n.ahmedova 2 reja 1. sintaksis. sintaktik nazariyalar tavsifi. 2. asosiy sintaktik birliklar. 3. o‘zbek tilida lisoniy sintaktik qoliplar. 4. valentlik, uning tildagi mohiyati. foydalanilgan adabiyotlar • 1. sayfullayeva r. va b. hozirgi o‘zbek adabiy tili. - t., 2009. • 2. zamonaviy o‘zbek tili. sintaksis. ii jild. –t., 2013. • 3. mahmudov n., nurmonov a. o‘zbek tilining nazariy grammatikasi. (sintaksis). –t., 1995. • 4. nurmonov a., mahmudov n., ahmedov a., solixo‘jayeva s. o‘zbek tilining mazmuniy sintaksisi. –t., 1992. 5. nurmonov a. gap haqida sintaktik nazariyalar.-t., 1988 • 6. fitrat. nahv...

This file contains 44 pages in PDF format (1.2 MB). To download "sintaksis. sintaktik birliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: sintaksis. sintaktik birliklar PDF 44 pages Free download Telegram