o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar 2

DOCX 35 pages 308.6 KB Free download

35 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 308.6 KB

File type DOCX

Pages 35

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 35

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti oʻzbek filologiyasi yo‘nalishi hozirgi oʻzbek tili fanidan kurs ish mavzu: o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2024 o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar mundarija kirish 3 i bob. o‘zbek tili sintaktik ta’limoti va uning taraqqiyoti 5 1.1. sintaksis atamasi va uning predmeti. 5 1.2. an’anaviy tilshunoslikda sintaktik munosabat va aloqalar 11 ii bob. sintaksisda o‘ziga xos bahs va munozarali jihatlar 17 2.1. anʼanaviy sintaksisda sodda gap va qo‘shma gaplar 17 2.2. sintaksisda uyushgan gaplarning tutgan o‘rni. 23 xulosa 32 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati: 34 kirish bo‘lajak o‘qituvchi oldiga oldida til qoidalari va qonuniyatlarini yaxshi bilish, kasbga oid fan asoslari bilan atroflicha tanishish, o‘zlashtirish talabi qo‘yilgan. bu talab “davlat tili haqida”gi, “ta’lim to‘g‘risida”gi, “kadrlar tayyorlash miliy dasturi haqida”gi qonunlar, qolaversa davlat ta’lim standartlarida aniq va ravshan belgilab qo‘yilgan. chunki til qoidalarini yaxshi tushunish …

2 / 35

hun o‘quvchilarni til hodisalari haqida o‘ylashga, fikrlashga, mulohaza qilishga muhokama yuritishga, xulosa chiqarishga o‘rgatadigan samarali metod va usullardan foydalanish talab etiladi. yangi mavzuni tushuntirishda til materialini kuzatish, tahlil qilish, uning muhim belgilarini aniqlash, taqqoslash, guruhlash va umumlashtirish usullaridan foydalanildi. ona tili ta’limi standarti ko‘rsatkichlari o‘quvchilarining mustaqil fikrlay olish qobiliyatini, ifodalangan fikrni anglash va o‘z fikrini savodli, mantiqiy izchillikda bayon eta olishga o‘rgatish orqali belgilanadi. o‘zbek tilining sintaktik qurilishida o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyali gaplarni o‘rganish masalasi atroflicha ishlanishni talab qiluvchi, nazariy va amaliy qimmati katta bo‘lgan dolzarb masalalaridandir. kurs ishining maqsadi: ushbu kurs ishini yozishda o‘quvchilarni sintaktik nazariyalar, o‘zbek tilshunosligidagi sintaktik nazariyalardan foydalanishga o‘rgatish asosiy maqsad qilib belgilandi. kurs ishining vazifalari: ushbu maqsadni amalga oshirishda quyidagi vazifalar amalga oshirildi. o‘quvchilarini o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalarni tahlil qilishga o‘rgatish bo‘yicha adabiyotlar va internet ma’lumotlari o‘quvchilarni savod o‘rgatishning ilk davridayoq o‘zbek tilining sintaktik qurilishida o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyali gaplarni o‘rganish masalasi atroflicha yoritib beriladi …

3 / 35

ik nazariyalarni o‘rgatish yuzasidan ishlab chiqilgan metodik ishlar yordamida darsning tashkil etilishi bilim olishni yengillashtiradi, o‘quvchilarni mustaqil fikrlashga o‘rgatadi. kurs ishining amaliy tuzilishi: ushbu kurs ishi kirish, 2 bob, 4 ta paragraf, xulosa , foydalanilgan adabiyotlardan iborat bo‘lib, 35 betni tashkil etadi. i bob. o‘zbek tili sintaktik ta’limoti va uning taraqqiyoti 1.1. sintaksis atamasi va uning predmeti. grammatika morfologiya va sintaksisni o‘z ichiga oladi. morfologiya, asosan, sintaktik qurilish vositalari bo‘lmish grammatik ko‘rsatgichlar tizimi - morfologik kategoriyalarni o‘rganadi, ularning umumiy va xususiy grammatik ma‘no (ugm va xgm)larini o‘rganadi. shuningdek, u so‘z turkumlarining umumiy grammatik xossalarini ham tekshirib keladi. aslida, morfologiyaning tekshirish manbayi yo leksik, yo sintaktik tabiatga ega bo‘ladi. masalan, so‘z turkumlari lug‘aviy ma‘nosi yaqin so‘zlarning yuksak darajadagi umumlashmasi, so‘zlarni bosqichma-bosqich birlashtirib borish natijasida hosil qilingan katta guruhlardir. demak, so‘z ma‘nolari umumlashuvi pog‘onasining yuqori zinasi morfologik mohiyat sifatida qaraluvchi so‘z turkumlaridir. morfologik ko‘rsatgichlar ikkiga bo‘linadi: 1) lug‘aviy shakl hosil qiluvchi qo‘shimchalar; …

4 / 35

iy umumlashtirish, so‘zlarni umumiy belgilari asosida birlashtirish natijasi bo‘lsa, grammatik ko‘rsatgichlarning bir qismi leksik va bir qismi sintaktik ahamiyatga egadir. demak, tilshunos i.i.meshchaninov ta‘biri bilan aytganda, morfologiya aslida leksik va sintaktik jihatlar birligidir. sintaksis (gr. sintaxys - tuzish, qurish)ning asosi gap haqidagi ta‘limotdir. gaplar, aslida, so‘zlarning erkin birikuvlariga ham asoslanganligi tufayli so‘zlarning bog‘lanish qonuniyatlari, so‘z birikmalari ham sintaksisda o‘rganiladi. atom xususiyatlari va ularning birikish qonuniyatlarini ochish molekula tabiatini o‘rganishga bo‘ysundirilganligi kabi so‘z birikmalarini o‘rganish ham gap ta‘limotining tarkibiy qismi bo‘lib, undan ajratilgan holda qaralishi mumkin emas. sintaksis so‘zlarning har qanday birikuvlarini emas, balki hokim-tobelik munosabatiga kirishgan erkin nutqiy birikuvlar va ularning lisoniy mohiyatlarini tekshiradi. qaysidir yo‘sindagi so‘zlarning birikuvlari sanalmish qo‘shma so‘zlar (uchburchak, ertapishar, sotib olmoq), frazeologik birliklar (ilonning yog‘ini yalagan, yog‘ tushsa yalaguday, ko‘ngli bo‘sh) sintaksisning tadqiq doirasidan chetda qoladi. chunki ular erkin bog‘lanishga ega emas. sintaksis atamasi, grammatika atamasining o‘zi kabi, zulma‘nayn (ikki ma‘noli) dir: 1) tilning sintaktik qurilishi; …

5 / 35

aksis, bir tomondan, tilshunoslikning eng asosiy va birlamchi tadqiq manbayi bo‘lsa, ikkinchi tomondan, u murakkab nutqiy birliklar bilan aloqador bo‘lganligi bois ko‘pincha tadqiqotchi diqqatidan chetda qolib keladi. chunki sintaktik qonun-qoidalarning bevosita voqelanishi bo‘lgan sintaktik hosilalarning tarkibiy qismlari, odatda, tilshunoslikning turli-turli bo‘limlardagi – fonemalar (tovush va harflar) fonetika/fonologiya/grafikada, morfemalar (qo‘shimcha va so‘zshakllar) morfemika va morfologiyada, leksemalar (so‘zlar) leksikologiya va semasiologiya va stilistikada – sistema sifatida o‘rganiladi va sintaksis ularning soyasida qolib ketadi; substansiya ayrim qismlarining ajratilgan tavsifi butunlikni yaxlit ko‘rishga monelik qiladi. asosiy sintaktik birliklar. so‘z birikmasi va gap sintaksisning asosiy birliklaridir. shunga ko‘ra, sintaksis uchga bo‘linadi; so‘z shakli sintaksisi: so‘z birikmasi sintaksisi; gap sintaksisi; so‘zlarning nutqda o‘zaro aloqaga kirishuvidan so‘z qo‘shilmalari vujudga keladi. so‘z qo‘shilmalarini ikki guruhga birlashtirish mumkin: gap (osmon tip-tiniq); so‘z birikmasi (tip-tiniq osmon); til jamiyatda aloqa qilish, axborot uzatish vositasi hisoblanadi. axborot uzatish esa gap orqali amalga oshiriladi. demak, gap fikr ifodalaydi. so‘z birikmasi fikr emas, balki …

Want to read more?

Download all 35 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar 2"

o‘zbekiston respublikasi oliy ta’lim, fan va innovatsiyalar vazirligi mirzo ulug‘bek nomidagi o‘zbekiston milliy universiteti oʻzbek filologiyasi fakulteti oʻzbek filologiyasi yo‘nalishi hozirgi oʻzbek tili fanidan kurs ish mavzu: o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar bajardi: ________________________ qabul qildi: ________________________ toshkent 2024 o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar mundarija kirish 3 i bob. o‘zbek tili sintaktik ta’limoti va uning taraqqiyoti 5 1.1. sintaksis atamasi va uning predmeti. 5 1.2. an’anaviy tilshunoslikda sintaktik munosabat va aloqalar 11 ii bob. sintaksisda o‘ziga xos bahs va munozarali jihatlar 17 2.1. anʼanaviy sintaksisda sodda gap va qo‘shma gaplar 17 2.2. sintaksisda uyushgan gaplarning tutgan o‘rni. 23 xulosa 32 foydalanilgan adabi...

This file contains 35 pages in DOCX format (308.6 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida sintaktik nazariyalar 2", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida sintakti… DOCX 35 pages Free download Telegram