qadimgi turkiy yodgorliklar

DOC 99.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

$1405748084_56448.doc qadimgi turkiy yodgorliklar reja: 1. o’rta osiyo madaniyat o’choqlaridan biri 2. o’rxun-enasoy obidajari haqida va namunalar 3. o’rxun-enasoy yozuvinin fonitik, morfologik, gramatik xususiyatlari 4. qadimgi turkey epos o’rta osiyo—qadimgi madaniyat o’choqlaridan biridir. o’zbeqiston hududidan qadimgi odam turmush tarzining izlari ko’plab topilgan. samarqand yaqinidagi omonquton g’orida, xojakent-chorbog’ tog’larida tig’ shaklidagi, pichoqsimon va belchasimon ish qurollari, kiyik suratlari saqlanib qolgan. g’ordan topilgan tog’ echkisi, ot, ayiq, qashqir, jayra, sug’ur va boshqa hayvonlarning suyaklari qadimgi ajdodlarimizning ovchilik bilan mashg’ul bo’lganligini ko’rsatadi. zorovut qamar g’ori devorlaridagi suratlar ham qadimgi odamlar hayot tarzi haqidagi bilimlarimizni kengaytiradi. bu suratlarning tuzilishi ancha murakkab. unda go’yo yovvoyi buqalarni ovlashi tasvirlangan. tasvirda chopib borayotgan buqalar, yelib borayotgan itlar va ovchilar aks etgan. ovchilarning o’q,-yoy otayotganlari \am aqs etgan. eramizdan avvalgi iii ming yillikda metall buyumlar, qurol-yaroqlar ishlatilgani seziladi. eramizdan avvalgi vii asrdan boshlab sun’iy sug’orishga asoslangan dexqonchilikning rivojlanishi ko’zga tashlanadi. sug’orish ishlari amudaryo va sirdaryo qirg’oqlari atrofida amalga …$

’z davlatiga ega bo’lgan. birinchi ko’k hokimligi vi—vii asrlarda hukumronlik qilgan. uning tarkibiga to’lashlar, tardushlar, uyg’urlar, o’n-o'qlar, basmillar, qirgizlar, o’g’uzlar, kitan, tatabi, tuqqiz-tatar, utuz-tatar va boshqalar kirgan. xoqonlik 535 yilda paydo bulgan. 630—680 yillarda ko’k turklar davlatni qo’ldan berib quygan. buning bir qator sabablari urxun-enasoy obidalarida qayd etilgan. bular: 1. keyingi davrlardagi hukmdor va boshliqlarning layoqatsizligi. «undan sung inisi og’asiday ish tutmagan ekan, ug’li otasiday ish tutmagan ekan. taxtga johil xoqon utirgan ekan, badfe’l xoqon o’tirgan ekan. vaziri ham bilimsiz ekan. qurqoq ekan...turq beklari turkcha otini tashladi, tabg’ach beklarining tabg’achcha otini qabul qilib, tabg’ach xoqoniga qaram buo’ldi. ellik yil mehnatini, kuchini sarf qilibdi» («kultegin» bitigtoshi). 2. turkiy qavmlarning o’zaro noaxilligi. «tarbiyat qilgan xoqonning so’zini olmayin har qayerga ketding. u yerlarda butunlay g’oyib bulding, nom-nishonsiz ketding» («kultegin» bitigtoshi). 3. tabg’ach davlatining siyosati va ichdan yemiruvchi targibot-tashviqoti: «oltin, kumush, ichkilik, ipakni shuncha hisobsiz berayotgan tabgach xalqi so’zi shirin, ipak kiyimi nafis ekan. …

) uzum urug’, bug’doy, arpa, mosh, shaftoli, urik, olcha, qovun, tarvuz urug’lari, yongoq, pista, bodom qoldiqlari, paxta chanogi topilgan. xuddi shu yerda bir qator tasviriy san’at namunalari ham mavjud. jumladan, u yerdagi zodagon ayollar tasviri qadimgi ajdodlarning yuksak san’atidan dalolat beradi. panjakentdagi devordagi san’at namunalari ham bu fikrni tasdiqdaydi. ajinatepa (surxondaryo)dan topilgan xaykallar esa xaykaltaroshlikning yuksaq darajada rivojlanganligidan dalolatdir. ayniqsa, ayritomdagi (termiz yaqinida) budda ibodatxonasi xarobalaridan topilgan musiqachilarning toshdan yasalgan xaykalchalari bu fikrni quvvatlaydi. unda uch musiqachi ayol tasvirlangan. bu ayni paytda musiqa san’atining rivojidan xam dalolatdir. savdoning alohida mavqei haqida ham to’xtash joyiz. zero, turkiylar muxim savdo yo’llarining ustida edi. bu holat bir qancha xalqlar madaniyatining bir-birlariga ta’sir ko’rsatishiga ham omil bo’ldi. birgina, «avesto»da xam turqiy, xam eroniy xalqlar dunyoqarashi, urf-odatlari, yashash tarzlariga oid ma’lumotlarninguchrashi tasodifiy emas. savdo aloqalarining qengayishi turli tillar va yozuvlarningxam qengtarqalishiga sabab buldi. oromiy va yunon yozuvlari iste’molda edi. oromiy yozuvi asosida shaqllangan~ su?d va …

$a yaq,in buyum aloxnda axamiyatga moliq. ular orasida tuqilgan qopqoq; va sandiqdar, ustiga teri qoplangan ayollar idishi, ayniqsa undagi bezatilgan ot va qurol-anjom-li suvoriy tasviri v.b. bor. muxi mi qal’adan quplab yozma manbalar topilgan. myg’ togidan topilgan, charmga yozilgan arabiy bitiq xujjatda lashqarboshi divashtichningjangoddidan ittifoqchilaridan yordam suragani bayon qilingan (viii asr). ayni paytda ular o’z davrining tarixiy xujjati va sugd tilining yodgorligi sifatida xam qatta axamiyatga ega. turqiy run yozuvi xam qeng iste’molda bulganini o’rxun-enasoy obidalari orqali yaxshi bilamiz. yunon tarixchisi 26 menandr sugd elchisi maniaxning qonstantinopolga is-tami xotsonning «isqif \arflar»i bilan yozilgan xatini olib borganligidan xabar beradi. ammo uning turqiy run yozuvi yoqi sugd yozuvi eqanligi x.ali aniq emas. islomdan oldin turqiy xalqdar orasida qeng qullangan yana bir yozuv—uygur yozuvidir. _arab yozuvi bilan yonma-yon xrlda xv asrgacha, xitoydagi uygurlar orasida esa q^tptngi asrlarda \am iste’molda edi. u sugd yozuvi asosida shaqllangan. bu yozuv ungdan chapga qarab yozilgatgunda 18 xarf …$

oma», «muxabbatnoma» (xorazmiy), «latofatnoma» (xujandiy),» maxzanul-asror» (mir xaydar) va boshqa qupgina asarlarning uygur yozuvidagi nusxalari xam mashxurdir. salol va topshiritslar 1. q,adimgi turqiy xalqdarning tarqibiga qimlar qiradi? ularning uzbeq xalqiga qanday aloqasi bor? 272. q,adimgi turqiy xalqlardan qanday madaniy-adabiy meros qol gai? 3. qyaaimgi turqiylar xaqida qaysi manbalarni bilasiz? 4. «turq» suzi qanday ma’molarni ifodalaydi? 5. nima uchun urta osiyoni qadimgi madaiiyat uchoqdaridan biri deymiz? 6. urta osiyo xalqlari qadimda qanday szuvlardan foydala-nishgan? bu yozuvlar orqali yetib qelgan qanday asarlarni bilasiz? mazqur obidalarning topilishi urxun xamda enasoy daryolarining xavzalari bilan bog-liq- garchi bundam qadi-miy obidalar keyinchaliq sibir va mugulistonning bosh-qa joylaridan, sharqiy turkiston, urta osiyo, kavkaz, volga buyi, xatto sharqiy yevropadan xam topilgan bulsa-da, tarixda bu nom muqim urnashib qoldi. urxun-enasoy yodgorliklarining topilishi va urgani-lishi xviii asrdan boshlanadi. rus xizmatchisi remezov bu xaqda dastlabki xabarni beradi. shved zobiti iogann stral-lenberg, olim messershmidtyodgorliklarni yevropa ilm axdi-ga ilk marta taqdim qidgan edilar. …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "qadimgi turkiy yodgorliklar"

1405748084_56448.doc qadimgi turkiy yodgorliklar reja: 1. o’rta osiyo madaniyat o’choqlaridan biri 2. o’rxun-enasoy obidajari haqida va namunalar 3. o’rxun-enasoy yozuvinin fonitik, morfologik, gramatik xususiyatlari 4. qadimgi turkey epos o’rta osiyo—qadimgi madaniyat o’choqlaridan biridir. o’zbeqiston hududidan qadimgi odam turmush tarzining izlari ko’plab topilgan. samarqand yaqinidagi omonquton g’orida, xojakent-chorbog’ tog’larida tig’ shaklidagi, pichoqsimon va belchasimon ish qurollari, kiyik suratlari saqlanib qolgan. g’ordan topilgan tog’ echkisi, ot, ayiq, qashqir, jayra, sug’ur va boshqa hayvonlarning suyaklari qadimgi ajdodlarimizning ovchilik bilan mashg’ul bo’lganligini ko’rsatadi. zorovut qamar g’ori devorlaridagi suratlar ham qadimgi odamlar hayot tarzi haqidagi bilimlarim...

DOC format, 99.0 KB. To download "qadimgi turkiy yodgorliklar", click the Telegram button on the left.

Tags: qadimgi turkiy yodgorliklar DOC Free download Telegram