qadimgi turkiy-run yozuvi yodgorliklari

PPTX 8 стр. 183,8 КБ Бесплатная загрузка

8 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 183,8 КБ

Тип файла PPTX

Страницы 8

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 8

mavzu:qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixini oʻrganishda muhim manba. mavzu:qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixini oʻrganishda muhim manba. oʻrxun-enasoy obidalari v-vii asrlarda qadimgi turk tilidagi va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sifatida qadrli. moʻgʻulistondagi oʻrxun va janubiy sibirdagi enasoy daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. moʻgʻulistondan shimoliy dengizlargacha, uraldan saxalinga qadar davom etgan hududda shu yozuvdagi yodnomalar uchraydi. shimoliy kavkazda xv asrda ham oʻrxun yozuvidan foydalanilgan. oʻzbekiston hududida (fargʻona, surxondaryo v.b. joylar) dan 20 dan ortiq turkiy-run yozuvi yodgorliklari topilgan. yirik oʻrxun bitiklari kultigin, bilga xoqon, toʻnyuquq va boshqa bu yozuvdagi yodnomalar (mas. irq bitigi) adabiy manba sifatida qahramonlik qissa va dostonlariga mazmunan yaqin keladi. kultigin bitiktoshi 732 yil turk xoqonligi (551—745)ning lashkarboshisi sharafiga oʻrnatilgan. oʻrxun-enasoy obidalari v-vii asrlarda qadimgi turk tilidagi va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sifatida qadrli. moʻgʻulistondagi oʻrxun va janubiy sibirdagi enasoy daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. moʻgʻulistondan shimoliy dengizlargacha, uraldan saxalinga qadar davom etgan …

2 / 8

n va yenisey daryolari havzalarida topilganligi sababli "o'rxun-enasoy yodgorliklari" deb ataladi. asosiy yodgorliklar: kultegin bitig toshi: viii asrda kultegin xon sharafiga bitilgan yodgorlik bo'lib, unda turkiy xalqlarning ijtimoiy va siyosiy hayoti haqida ma'lumotlar mavjud. bilga xoqon bitig toshi: bilga xoqon sharafiga yozilgan ushbu yodgorlikda davlat boshqaruvi va ijtimoiy tuzum haqida qimmatli ma'lumotlar berilgan. to'nyuquq bitig toshi: to'nyuquq sarkardasi haqida bo'lib, unda harbiy strategiya va davlat boshqaruvi masalalari yoritilgan. bundan tashqari, "avesto" kabi zardushtiylik diniga oid adabiy yodgorliklar ham qadimgi turkiy yozma yodgorliklari qatoriga kiradi. "avesto"da zardushtiylarning diniy ta'limotlari, falsafiy qarashlari va axloqiy me'yorlari bayon etilgan. qadimgi turkiy yozma yodgorliklar tilining fonetik va morfologik xususiyatlarini o'rganish orqali, turkiy tillarning rivojlanish tarixini va o'zgarishlarini chuqurroq tushunish mumkin. masalan, o'rxun-enasoy yozuvlarida palatal singarmonizmi kabi fonetik xususiyatlar mavjudligi aniqlangan. shuningdek, bu yodgorliklar tilidagi ayrim so'zlarning hozirgi o'zbek shevalarida qo'llanilishi, tilshunoslik tadqiqotlari uchun qimmatli materiallar taqdim etadi. bu orqali qadimgi va zamonaviy o'zbek tilining o'zaro …

3 / 8

umotlar mavjud. bilga xoqon bitig toshi: bilga xoqon sharafiga yozilgan ushbu yodgorlikda davlat boshqaruvi va ijtimoiy tuzum haqida qimmatli ma'lumotlar berilgan. to'nyuquq bitig toshi: to'nyuquq sarkardasi haqida bo'lib, unda harbiy strategiya va davlat boshqaruvi masalalari yoritilgan. bundan tashqari, "avesto" kabi zardushtiylik diniga oid adabiy yodgorliklar ham qadimgi turkiy yozma yodgorliklari qatoriga kiradi. "avesto"da zardushtiylarning diniy ta'limotlari, falsafiy qarashlari va axloqiy me'yorlari bayon etilgan. qadimgi turkiy yozma yodgorliklar tilining fonetik va morfologik xususiyatlarini o'rganish orqali, turkiy tillarning rivojlanish tarixini va o'zgarishlarini chuqurroq tushunish mumkin. masalan, o'rxun-enasoy yozuvlarida palatal singarmonizmi kabi fonetik xususiyatlar mavjudligi aniqlangan. shuningdek, bu yodgorliklar tilidagi ayrim so'zlarning hozirgi o'zbek shevalarida qo'llanilishi, tilshunoslik tadqiqotlari uchun qimmatli materiallar taqdim etadi. bu orqali qadimgi va zamonaviy o'zbek tilining o'zaro aloqasi va taraqqiyotini o'rganish mumkin. qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixida muhim o'rin tutadi. ushbu yodgorliklar nafaqat turkiy xalqlarning madaniy va til tarixini, balki butun mintaqaning ijtimoiy-siyosiy rivojlanishini ham yoritadi. markaziy …

4 / 8

rkaziy osiyodagi diniy e'tiqodlar va ularning rivojlanishini yoritadi. xulosa: qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixining ajralmas qismi bo'lib, mintaqaning madaniy, ijtimoiy va siyosiy rivojlanishini tushunishda muhim ahamiyatga ega. ularni o'rganish orqali biz nafaqat turkiy xalqlarning tarixini, balki butun markaziy osiyoning boy madaniy merosini ham anglashimiz mumkin. qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixida muhim o'rin tutadi. ushbu yodgorliklar nafaqat turkiy xalqlarning madaniy va til tarixini, balki butun mintaqaning ijtimoiy-siyosiy rivojlanishini ham yoritadi. markaziy osiyodagi o'rni: madaniy aloqalar: qadimgi turkiy yozuvlar markaziy osiyoning turli hududlari o'rtasidagi madaniy aloqalarni ko'rsatadi. masalan, urxun-enasoy yozuvlaridagi ba'zi grafik xususiyatlar sug'd va pahlaviy yozuvlari bilan o'xshashligi tufayli, bu yozuvlarning kelib chiqishi haqida turli nazariyalar mavjud. ijtimoiy-siyosiy rivojlanish: bu yodgorliklar markaziy osiyodagi qadimgi davlatlar va ularning boshqaruv tizimi haqida qimmatli ma'lumotlar beradi. misol uchun, kultegin bitig toshi turkiy xalqlarning ijtimoiy tuzumi va siyosiy hayoti haqida ma'lumot beradi. diniy qarashlar: yodgorliklarda zardushtiylik kabi qadimgi dinlarning ta'siri ko'rinadi. …

5 / 8

suratlar bilan bezatilgan edi. saroy devorining bir tomomda chog4aniyon mamlakatidan samarqandga tashrif buyurgan elchiiik karvoni c’nizilgan bo’lsa, saroyning ikkinchi devorida uzoq sharqdan, extimol xitoydandir dengizda yelkanli ulkan kemada suzib kelayotgan elchilar tasvirlangan. uchinchi devor o ’rtasida eshik bo’lib, uning o’ng tomonida muqaddas varuqasha dengizida bolalarini suzayotganligini tizzasidan suvga kirib, tamosha qilayotgan go’zal ayollar, suzib yurgan baliq va toshboqalar tasvirlansa, eshikning chop tomonida erkaklarni ot ustida chovgan o'yini o ’ynayotganliklari tasvirlangan. image2.jpeg image3.jpeg

Хотите читать дальше?

Скачайте все 8 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qadimgi turkiy-run yozuvi yodgorliklari"

mavzu:qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixini oʻrganishda muhim manba. mavzu:qadimgi turkiy yozma yodgorliklari markaziy osiyo tarixini oʻrganishda muhim manba. oʻrxun-enasoy obidalari v-vii asrlarda qadimgi turk tilidagi va yozuvidagi tarixiy yodgorlik sifatida qadrli. moʻgʻulistondagi oʻrxun va janubiy sibirdagi enasoy daryolari sohillarida topilgani uchun ham shunday nomlangan. moʻgʻulistondan shimoliy dengizlargacha, uraldan saxalinga qadar davom etgan hududda shu yozuvdagi yodnomalar uchraydi. shimoliy kavkazda xv asrda ham oʻrxun yozuvidan foydalanilgan. oʻzbekiston hududida (fargʻona, surxondaryo v.b. joylar) dan 20 dan ortiq turkiy-run yozuvi yodgorliklari topilgan. yirik oʻrxun bitiklari kultigin, bilga xoqon, toʻnyuquq va boshqa bu yozuvdagi yodnomalar (mas. ir...

Этот файл содержит 8 стр. в формате PPTX (183,8 КБ). Чтобы скачать "qadimgi turkiy-run yozuvi yodgorliklari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qadimgi turkiy-run yozuvi yodgo… PPTX 8 стр. Бесплатная загрузка Telegram