qo‘shma gap shakllar

DOC 160,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405748755_56463.doc ( ) , q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r qo‘shma gap shakllar reja: 1. q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r 2. bog‘lovchi vositalar bilan tuzilgan qo‘shma gapshakllar 3. teng qismli qo‘shma gapshakllar 4. shart ergash qismli qo‘shma gapshakl 5. тo‘siqsiz ergash qismli qo‘shma gapshakl 6. payt ergash qismli qo‘shma gapshakl 7. o‘rin ergash qismli qo‘shma gapshakl 8. maqsad ergash qismli qo‘shma gapshakl 9. ega ergash qismli qo‘shma gapshakl 10.тeng sanaladigan qismli qo‘shma gapshakl q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r 1 §. тilning birlamchi fikr anglatish birligi — sodda gapshakl; qo‘shma gapshakl esa sodda gapshaklga nisbatan ikkilamchi, tuzma sintaktik birlik. mazmunan o‘zaro zich bog‘liq ikki (va undan ortiq) sodda gapshakllarning gaplik ohangi bilan yaxlitlanishi natijasida tuziladigan sintaktik birlikka qo‘shma gapshakl deyiladi. bu ta'rifda …

doshi shaklida ishlatilishi mumkin: bahor kelib, tabiat jonlandi kabi (xuddi shunday holat uyushiq qator bilan ifodalanadigan kesimda ham mavjudligi o‘z o‘rnida ta'kidlandi). bunday ishlatishda birinchi qism kesimi shaxsson, zamon ma'nosini ifodalash jihatidan betaraf bo‘ladi, uning bunday ma'nolari ikkinchi qism kesimi – tuslangan leksemashakl asosida belgilanadi. shaxsson, zamon ma'nolarining betaraflashuviga qaramay b ravishdoshi shaklidagi bunday leksemashakl kesimlik xususiyatini, demak, bunday kesim qatnashadigan birinchi qism gapshaklga tenglik xususiyatini yo‘qotmaydi; faqat grammatik ma'nolarning ifodalanishida o‘ziga xos umumlashish voqe bo‘ladi. asli b ravishdoshi shaklidagi leksemashakl ham boshqa ravishdosh yasovchilari shaklidagi leksemashakllar qatori hollovchi vazifasida ishlatiladi (hollovchi tasvirlangan bahsga qarang). boshqa ravishdosh yasovchilaridan farqli holda b ravishdosh yasovchisida tobe holatdagi kesimni shakllantirish vazifasi ham mavjud. bunday shakllangan kesim ikkinchi gapshakldan oldin joylashadi (yuqoridagi misol). agar kesimi b ravishdoshi shaklidagi qurilma ikkinchi qism tarkibiga kiritilsa, hollovchi vazifasida ishlatilgan bo‘ladi: тabiat bahor kelib jonlandi kabi. aytib o‘tilgan fikrlar asosida qo‘shma gapshakllarning bosh qolipini quyidagicha tuzib ko‘rsatish mumkin: …

‘liq bo‘lishi lozim. haqiqatda, ketmaket o‘rin olgan har qanday ikki gapshakl qo‘shma gapshakl deyilmaydi. masalan, quyidagi matnni kuzataylik: u binafshalardan beozorgina bo‘y oldi: dimog‘iga, diliga, vujudiga u shu vaqtgacha tuymagan orom, tubsiz nash'a, zavqsafo yugurdi; bu his, bu ta'sir odamzodni dunyo g‘amanduhlaridan butkul forig‘ etadigan darajada kuchli edi! (hamid g‘ulom). bu matnning yugurdi lekesemashakli bilan tugagan oldingi qismi mazmunan o‘zaro zich borliq ikki gapshakldan tuzilgan qo‘shma gapshaklga teng; bu his birikmashakli bilan boshlanadigan keyingi qismda esa boshqa mustaqil fikr anglatiladi; shu yerdan yangi gapshakl boshlanadi; bu qism oldingi qo‘shma gapshakl tarkibiga kirmaydi; asli bu qism oldiga nuqta qo‘yib, uni alohida gapshakl sifatida bosh harf bilan boshlab yozish to‘g‘ri. 4. тa'rifdagi to‘rtinchi belgiga ko‘ra qo‘shma gapshaklga yaxlitlanadigan gapshakllar gaplik ohangi jihatidan bir butunlik tashkil etadi; ayni vaqtda gapshaklga teng qismlar oralig‘ida turlicha to‘xtam (pauza) ham bo‘ladi; bu to‘xtam qo‘shma gapshakl qismlaridan anglashiladigan ma'no munosabatlariga qarab turlicha bo‘ladi. 5. qo‘shma gapshaklga mansub …

lib kelgan olmoshlarga, 3) kesimning grammatik shakli tarkibiga mansub ayrim ko‘rsatkichlarga aytiladi. 1. ma'lumki, bog‘lovchilar teng bog‘lovchilar va ergashtiruvchi bog‘lovchilar deb ikkiga guruhlanadi. тeng bog‘lovchilar o‘zaro teng leksemashakllarni, gapshakllarni bog‘laydi. bunday bog‘langan leksemashakllar uyushiq qatorni tashkil etadi ("sintaktik bo‘laklarning uyushiq qator bilan ifodalanishi" bahsiga qarang). тeng bog‘lovchilar bilan gapshakllar bog‘lansa, odatda teng qismli qo‘shma gapshakl hosil bo‘ladi (bular quyiroqda tasvirlanadi). gapshakllar ergashtiruvchi bog‘lovchi vositalar bilan bog‘lansa, noteng qismli qo‘shma gapshakl hosil bo‘ladi (bular o‘z o‘rnida tasvirlanadi). 2. olmoshlar bosh gapshakl va ergash gapshakl tarkibida o‘zaro bog‘liq holda qatnashib, bunday qismlarni bog‘lash vositasi vazifasini bajaradi; shunday olmoshlar asosida ergash gapshakllarning ayrim turlari belgilanadi. qo‘shma gapshakl tarkibida birbiriga nisbat berib ishlatiladigan bunday olmoshlarga nisbiy olmoshlar deyiladi: odamzod o‘limdan qanaqa qo‘rqsa, ayol kishi yolg‘iz qolishdan sh u n a q a qo‘rqadi (o‘tkir hoshimov) kabi. olmosh bosh gapshakl tarkibida yakka holda ham qatnashib, ergash gapshakl shu olmoshni izohlashi mumkin: shuni unutmaginki, bu kishi …

ahvoldan xalos bo‘lsam deyman (o‘tkir hoshimov) jumlasi tarkibidagi kesimlar sa 1 affiksi bilan yasalgan istak maylida bo‘lib, ayni bir bajaruvchiga bog‘lanadi, demak, uyushiq qator tashkil etadi, shunga ko‘ra bu jumla uyushiq qator bilan ifodalangan kesimli sodda gapga teng. 'shart' ma'nosini ifodalaydigan sa 2 affiksi qo‘shma gapshakl tarkibida qatnashadigan tobe qismning kesimini shakllantiradi: serka suruvga ilashsa, uni ushlash oson bo‘lar edi (pirimqul qodirov). asli shart ma'nosini ifodalaydigan bu affiks ke- yinchalik boshqa qo‘shimcha ma'nolarni ifodalash uchun ham ishlatilgan. 4. yuklama asli gapshakllarni bog‘lash uchun emas, balki gapshaklga ma'lum bir grammatik ma'noni qo‘shish uchun xizmat qiladi. faqat ayrim yuklamalar qo‘shma gapshakl tarkibidagi kesimning doimiy tarkibiy qismiga aylangan. masalan, ham yuklamasi to‘siqsiz ergash gapshakl kesimining grammatik shaklida doimiy tarkibiy qism sifatida qatnashadi: hulkar uni o‘shanda bir amallab bosgan bo‘lsa ham, тurdining shunchalikka borgani uning yuragiga bir dog‘ bo‘lib tekkan edi (pirimqul qodirov) kabi. тeng qismli qo‘shma gapshakllar 2 §. bunday qo‘shma gapshakllarning sodda …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "qo‘shma gap shakllar"

1405748755_56463.doc ( ) , q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r qo‘shma gap shakllar reja: 1. q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r 2. bog‘lovchi vositalar bilan tuzilgan qo‘shma gapshakllar 3. teng qismli qo‘shma gapshakllar 4. shart ergash qismli qo‘shma gapshakl 5. тo‘siqsiz ergash qismli qo‘shma gapshakl 6. payt ergash qismli qo‘shma gapshakl 7. o‘rin ergash qismli qo‘shma gapshakl 8. maqsad ergash qismli qo‘shma gapshakl 9. ega ergash qismli qo‘shma gapshakl 10.тeng sanaladigan qismli qo‘shma gapshakl q o‘ sh m a g a p sh a k l l a r 1 §. тilning birlamchi fikr anglatish birligi — sodda gapshakl; qo‘shma gapshakl esa …

Формат DOC, 160,5 КБ. Чтобы скачать "qo‘shma gap shakllar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: qo‘shma gap shakllar DOC Бесплатная загрузка Telegram