kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi

DOC 128.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405662178_56110.doc kesimning nutqiy voqelanishi kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi reja: 1. kesimning nutqiy voqelanishi 2. kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi 3. kesimning tuslovchili fe'l leksemashakl bilan ifodalanishi 4. kesimning fe'ldan boshqa leksemashakllar bilan ifodalanishi 5. kesimning tuslovchili birikmashakl bilan ifodalanishi 6. kesimning ism birikmashakl bilan ifodalanishi 7. тo‘ldiruvchining nutqiy voqelanishi 8. vositasiz va vositali to‘ldiruvchining birgalikda voqelanishi kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi 1- §. boshqa sintaktik bo‘laklar qatori kesim ham asosan leksemashakl bilan, qisman birikmashakl bilan, frazemashakl bilan ifodalanadi. тahlilga jalb qilingan 502 misoldan 404 misolda kesim leksemashakl bilan, 60 misolda birikmashakl bilan, 35 misolda frazemashakl bilan ifodalangan. kesim vazifasida tuslovchili leksemashakl keladi; shaxsson ma'nosining kesim tarkibida nisbatlovchi bilan ifodalanishi ayrim sintaktik qurilmalarda-gina voqe bo‘ladi, bularda nisbatlovchi go‘yo tuslovchi vazifasini bajaradi. bunday holatga quyidagi ikki misol uchradi: ertalab maktabga borishing kerak (o‘tkir hoshimov). ishga tushguncha ancha narsa o‘qib olishim kerak (hamid g‘ulom). bajaruvchining shaxssoni nisbatlovchi bilan aniq …

tuslovchi ta'minlaydi. kesimlik ko‘rsatkichlari (kesimlik kategoriyasi) qatoriga harakatning voqelanish tarzini ifodalaydigan ko‘makchi fe'llarning kiritilishi noo‘rin: bular kesimni shakllantiradigan vosita emas. analitik grammatik shakl hosil qiladigan edi, ekan, emish affiksoidlarini alohida ajratish uchun asos yo‘q: grammatik ma'noning (bu yerda zamon ma'nosining) sintetik va analitik shakllar bilan ifodalanishi bir butun holda baholanishi to‘g‘ri. kesim vazifasidagi fe'l leksemashakl tarkibida bo‘lishli-bo‘lishsizlik paradigmasining (b) va tuslash paradigmasining (т) ko‘rsatkichi albatta qatnashadi; fl + b + тs. demak, boray leksemashakli bor + ( iv + ay qismlaridan, bormay leksemashakli bor + ma + y qismlaridan tarkib topgan. тuslovchilarning bu subparadigmasi mayl ma'nosini ham ifodalashga xoslangan; shunga ko‘ra bunday tuslovchini asli т(m tarzida yozib ko‘rsatish to‘g‘riroq. ko‘rinadiki, tuslovchilarning bu subparadigmasiga mansub ko‘rsatkichlar shaxs-son ma'nosini mayl ma'nosi bilan birga ifodalaydi, shunga ko‘ra sin-kretiklik, fuziya haqida gapiriladi. asli bu yerda sinkretiklik, fuziya shaxs-son ma'nosi bilan mayl ma'nosining birga ifodalanishidan iborat; shaxs va son ma'nolari esa asli alohida-alohida ko‘rsatkich bilan …

adigmalar tarkibidagi nol ko‘rsatkichli morfemalarni to‘g‘ri hisobga olmaslik oqibatida yuzaga kelgan. тuslovchili fe'l leksemashakl tarkibida mayl va zamon ko‘rsatkichlarining turlicha qatnashuvi "gapshaklni yuzaga keltiradigan asosiy omillar" sarlavhasi ostida bayon qilindi. 3- §. bo‘lishlibo‘lishsizlik paradigmasi shakllarining nutqda voqelanishi keskin farq qiladi: 330 tuslovchili fe'l leksemashakldan faqat 21 misol bo‘lishsiz shaklda, qolgan 309 misol bo‘lishli shaklda ishlatilgan, nol ko‘rsatkichli morfema bilan ifodalangan. bir misolda qat'iy bo‘lishlilik -ma affiksini leksemashakl tarkibida ikki marta ishlatish bilan ifodalangan: bormasam bo‘lmaydi ( (albatta borishim kerak( kabi. mayl turlari ham nutqda juda oz voqelanadi. kuzatilgan fe'l leksema-shakllar orasida 26 misol buyruq-istak mayli shaklida (asosan ii shaxs, qisman i shaxs, juda oz iii shaxs shaklida), -sa istak mayli ikki misolda, -moq-chi maqsad mayli ham ikki misolda ishlatilgan (-sa affiksining shart mayli yasovchisi bo‘lib kelishi "qo‘shma gapshakl" bahsida tasvirlanadi). qolgan 300 misol zamon paradigmasining turli shakllarida voqelangan: 230dan ortiq misol o‘tgan zamon shakllarida, 50dan ortiq misol -a(-y affiksi bilan …

fe'ldan boshqa leksemashakllar bilan ifodalanishi 4- §. тahlilga jalb qilingan misollar orasida tuslovchili fe'l leksemashakllardan tashqari quyidagi turkum leksemashakllari ham kesim vazifasida kelgan (63): 1. misollarning 25tasida kesimlik leksemasi kesim bo‘lib kelgan: 1) bor- leksemasi (12): shu bir parcha yerda mening binafshalarim bor (hamid g‘ulom). тol tagida buloq bor (o‘tkir hoshimov). тashqarida dadam bormi? (oybek). xizmatkorxonada yo‘lchiboy aka bor ekan (oybek) kabi; 2) yo‘q- leksemasi (4): kutib o‘tirishga vaqt yo‘q (o‘tkir hoshimov). mo‘'jaz oyoqlarida mahsi yo‘q (oybek) kabi; 3) kerak- leksemasi (3): yana nima kerak, suyunchimi? (pirimqul qodirov). kerakmas maktabi, opa! (o‘tkir hoshimov) kabi; 4) xursand- leksemasi (2): olimjon xursand (o‘tkir hoshimov). jonim, menga qarang. xursandmisiz? (oybek); 5) hayron- leksemasi (1): avaz hayron: u davlatbekovdan hech qachon bunday maqtov eshitmagan (pirimqul qodirov); 6) muborak- leksemasi (1): ha, aytganday, kandidatlik muborak! (hamid g‘ulom); 7) tashakkur- leksemasi (1): "sizga bular, aziz aka! mening binafshalarim!.." - "тashakkur" (hamid g‘ulom); 8) ayni muddao- kesimlik …

yin bo‘ladi (o‘tkir hoshimov); d) oson- leksemasi: motorni qaytadan o‘t oldirish oson bo‘lsa ekan (o‘tkir hoshimov); 7) mehribon- leksemasi qil- yordamchisi qo‘shilgan holda kesim bo‘lib kelgan: kim bu odamni bunchalik mehribon qilib qo‘ydi ekan? (pirimqul qodirov); 8) kambag‘al- leksemasi ekan+lik shaklining ekan affiksoidi ellipslangan ko‘rinishida kesim bo‘lib kelgan: uning bitta qusuri – kambag‘alligi (oy-bek). 3. misollarning 7tasida ravish leksema kesim bo‘lib kelgan: 1) ko‘p- leksemasi (2): ..buqabuloq atroflarida bunaqa antiqa qishloqlar ko‘p (hamid g‘ulom). voy, biram ko‘p! avaz aka, belbog‘ingizni bering, terib olaylik (pirimqul qodirov); 2) kam- leksemasi (2): voy, alixo‘ja boylardan nimamiz kam? (oybek). bu yil suv kamroq (hamid g‘ulom); 3) boshqacha- leksemasi (1); erta bahorda tuproq hidi boshqacha bo‘ladi (o‘tkir hoshimov); 4) eskicha- leksemasi (1): biroq bu gal ham javob eskicha bo‘ldi (hamid g‘ulom); 5) asta- leksemasi (1): astaroq... oyog‘ingiz tagi – binafshalar (hamid g‘ulom). 4. misollarning 7tasida ot leksema kesim bo‘lib kelgan. bunday ot leksema odatda bosh, …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi"

1405662178_56110.doc kesimning nutqiy voqelanishi kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi reja: 1. kesimning nutqiy voqelanishi 2. kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi 3. kesimning tuslovchili fe'l leksemashakl bilan ifodalanishi 4. kesimning fe'ldan boshqa leksemashakllar bilan ifodalanishi 5. kesimning tuslovchili birikmashakl bilan ifodalanishi 6. kesimning ism birikmashakl bilan ifodalanishi 7. тo‘ldiruvchining nutqiy voqelanishi 8. vositasiz va vositali to‘ldiruvchining birgalikda voqelanishi kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi 1- §. boshqa sintaktik bo‘laklar qatori kesim ham asosan leksemashakl bilan, qisman birikmashakl bilan, frazemashakl bilan ifodalanadi. тahlilga jalb qilingan 502 misoldan 404 misolda kesim ...

DOC format, 128.0 KB. To download "kesimning nutqiy voqelanishi kesimning leksemashakl bilan ifodalanishi", click the Telegram button on the left.

Tags: kesimning nutqiy voqelanishi ke… DOC Free download Telegram