o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot.

DOC 119,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405744900_56413.doc o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot. har bir tilda so’zlar ma‘lum belgi va xususiyatlariga ko‘ra ayrim guruhlarga, ya‘ni turkumlarga ajratiladi. o’zbek tilida so’zlarni turkumlar bo‘yicha tasniflash rus tilidagiga nisbatan qiyinroq, chunki avvalgi bo’limlarda aytib o‘tganimizdek, turli turkumlarga mansub bo’lgan o’zbekcha so’zlar rus tilidagi kabi maxsus morfologik ko‘rsatkichga ega emas. rus tilidagi sifatlar –ий, -ый, -ая, -яя,-oe, -ee; ravishlar –o, -e, fe‘llar -ать, -ять, -ить, -ться kabi maxsus tugalmalarga ega, binobarin so’z o’zaklari ana shu qo’shimchalarsiz qo‘llanmaydi. o‘zbek tilidagi so’zlarni dastlabki shakklaridanoq qaysi turkumga mansub ekanligini aniqlash, shuningdek mustaqil holda qo‘llash mumkin. masalan, ot, oq, ol, oz, oh kabi bir xil konstruksiyadan iborat bo’lgan so’zlar ularning ma‘nosiga qarab ot, sifat, fe‘l, ravish, undov kabi ma‘lum turkumga kiritiladi. shuning uchun ayrim manbalarda rus tilidagi so’zlar lug’aviysemantik xususiyatlari, morfologik belgilari va sintaktik vazifalariga ko‘ra turkumlarga ajratilsa, o’zbekcha so’zlarni turkumlarga ajratishda, asosan, ularning semantik …

tlar gapda ega, sifat morfologik ko‘rsatkichiga ega bo’lgan so’zlar aniqlovchi, ravish ko‘rsatkichli so’zlar hol, ma‘lum shakl hosil qilgan fe‘llar kesim (infinitivlar bundan mustasno) bo’lib kelishi aniq. demak, sintaktik vazifa nuqtai nazaridan o’zbekcha so’zlar mustaqil va yordamchi so’zlarga ajraladi holos. o‘zbek va rus tillarida so’zlar quyidagicha tasniflanadi: o‘zbek va rus tillaridagi so’z turkumlarining eng asosiy farqlarini quyidagilar bilan belgilash mumkin: a) o’zbek tilida taqlid so’zlar ma‘lum grammatik belgilari asosida mustaqil so’zlar qatoriga kiritiladi, rus tilida esa mimemalar nihoyatda kam uchraydi va alohida so’zlar turkumidan joy oladi; b) o’zbek tilida old ko‘makchi (predlog)lar, rus tilida esa ort ko‘makchi (poslelog) lar mavjud emas. v) o’zbek tilida alohida olingan so’zlar yoki so’zgaplar ham mustaqil va yordamchi so’zlar kabi ma‘noviy, morfologik va sintaktik belgilariga ko‘ra turli guruhlarga ajratiladi, rus tilida bunday so’zlarning barchasi modal so’zlar hisobo’lanadi. ot turkumi o’zbekcha va ruscha otlarga xos grammatik kategoriyalar har ikki tilda ham otlar predmetning yoki predmetlik tushunchalarining nomlarini …

сочи, альпы) faqat ko’plikda qo‘llanadi va birlik shakliga ega emas. tg’ri, o’zbek tilida ham faqat birlikda qo‘llanadigan mavhum otlar yoki suv, g’alla, xalq, to‘da kabi so’zlar bor, ammo o‘rni kelganda bunday so’zlarga ham turli ma‘no bo‘yoqlarini hosil qilish maqsadida, ko’plik qo’shimchasini qo‘sha olamiz. bundan tashqari, o’zbek tilida mavjud bo’lgan egalik kategoriyasiga rus tilidagi otlar ega emas, shuningdek ruscha otlarga mansub bo’lgan rod kategoriyasi o’zbek tilida yo‘q. rus tilida egalik, ya‘ni tegishlilik, qarashlilik ma‘nolarini hosil qilish uchun otlar egalik olmoshlari bilan birga qo‘llanadi: мой стул, моя книга, моё пальто. rod kategoriyasi esa rus tilida birlikdagi otlarning eng muhim morfologik belgisi hisoblanadi. bu belgi hatto bosh kelishikdagi so’zlarda ham aks etib turadi, uni hosil qiluvchi yagona grammatik kщ‘rsatkich bu tugalmadir: bosh kelishikda, birlikda –а, -я tugalmalariga ega bo’lgan otlar jenskiy rodga kiradi (мама, сумка, земля, цапля); bosh kelishikda, birlikda undosh bilan tugagan, ya‘ni nol tugalmali so’zlar mujskoy rodga kiradi (стол, диван, герой, …

i -у bilan tugallanadigan so’zlardan kenguru mujskoy rodga, ragu esa sredniy rodga kiritiladi. shuningdek, жюри, такси so’zlari sredniy rodga mansub. ammo bunday o‘zlashmalarning birortasi ham kelishiklar bo‘yicha turlanmaydi, ya‘ni o‘zgarmaydi. o‘zbek tilida esa har qanday o‘zlashma so’z ham o’zbek tili qonuniyatlariga asosan istalgan kelishik qo’shimchasini olib o’zgarish xususiyatiga ega. rus tilida otlar jonli yoki jonsiz predmetlarni ifodalashiga qarab ham ikki guruhga ajratiladi. bunda shaxs hamda hayvon nomlarini ifodalovchi so’zlar jonli predmetlar guruhiga kiritiladi va bunday otlar кто? so‘rog’iga javob bo’ladi: учитель, водитель, адвокат, врач, собака, лев, жук, черепаха va h.k. narsabuyum, joy, mahsulot va hodisalarning nomlarini ifodalovchi qolgan barcha otlar jonsiz predmetlar guruhiga kiritilib, что? so‘rog’iga javob bo’ladi: ручка, карандаш, город, государство, независимость, освобождение. ot turkumidagi so’zlarning bunday guruhlarga ajratilishining boisi, kelishiklar bo‘yicha turlanganda, jonli otlar bilan jonsiz otlar o’rtasida ma‘lum grammatik tafovutlar yuzaga keladi. masalan, jonli predmetlarning tushum kelishigidagi so‘rog’i ularning qaratqich kelishigidagi so‘rog’iga, jonsiz predmetlarning tushum kelishigidagi so‘rog’i …

i rus tilidagi imenitelniy, roditelniy, vinitelniy va datelniy kelishiklariga mos keladi. biroq rus tilida qaer srog’iga javob bo’luvchi otlar o’zbek tilidagi kabi kelishiklar bo‘yicha turlanmaydi. rus tilidagi tvoritelniy hamda predlojniy padejlari o’zbek tilida, o’zbek tilidagi o‘rinpayt va chiqish kelishiklari rus tilida mavjud emas. morfologik hodisa sifatida otlarning turlanishi, ya‘ni kelishiklar bo‘yicha o’zgarishi ham o’zbek va rus tillarida turlichadir. o‘zbek tilida ot yoki otlashgan so’zlar birlikda ham, ko’plikda ham ma‘lum kelishiklar bo‘yicha aniq va barqaror qo’shimchalar yordamida turlanadi. masalan, qarashlilik ma‘nosi har doim –ning qo’shimchasi yordamida hosil qilinadi. rus tilida esa bunday ma‘noni hosil qilish uchun -и (книги, сумки), -a (стола, озера), -я (коня, хрусталя) affikslaridan foydalaniladi. bundan tashqari, o’zbek tilida ma‘lum kelishik qo’shimchalari birlikdagi otlarga ham, ko’plikdagi otlarga ham qo‘shilaveradi, faqat –lar qo’shimchasi kelishik qo’shimchalaridan oldin keladi. rus tilida esa ko’plikdagi otlarning roditelny padej shakli turlicha qo’shimchalar yordamida hosil qilinadi: столов (стол-столы), сараев (сарай-сараи), печей (печь-печи), чашек (чашка-чашки), собраний (собрание-собрания), …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot."

1405744900_56413.doc o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot. har bir tilda so’zlar ma‘lum belgi va xususiyatlariga ko‘ra ayrim guruhlarga, ya‘ni turkumlarga ajratiladi. o’zbek tilida so’zlarni turkumlar bo‘yicha tasniflash rus tilidagiga nisbatan qiyinroq, chunki avvalgi bo’limlarda aytib o‘tganimizdek, turli turkumlarga mansub bo’lgan o’zbekcha so’zlar rus tilidagi kabi maxsus morfologik ko‘rsatkichga ega emas. rus tilidagi sifatlar –ий, -ый, -ая, -яя,-oe, -ee; ravishlar –o, -e, fe‘llar -ать, -ять, -ить, -ться kabi maxsus tugalmalarga ega, binobarin so’z o’zaklari ana shu qo’shimchalarsiz qo‘llanmaydi. o‘zbek tilidagi so’zlarni dastlabki shakklaridanoq qaysi turkumga mansub ekanligini aniqlash, shuningdek mustaqil holda qo‘llash...

Формат DOC, 119,0 КБ. Чтобы скачать "o’zbek va rus tillarida so‘z turkumlari tasnifi. ot.", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: o’zbek va rus tillarida so‘z tu… DOC Бесплатная загрузка Telegram