ot. otlarning grammatik ma’nosi, morfologik belgilari, sintaktik vazifalari. otning ma’no turlari

DOC 109.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1703530985.doc ot. otlarning grammatik ma’nosi, morfologik belgilari, sintaktik vazifalari. otning ma’no turlari. otlarda son, egalik va kelishik shakllari reja: 1. otning leksik-grammatik xususiyatlari. 2. otlarning ma’no turlari. 3. otlarda son va egalik shakllari. 4. otlarda kelishik shakllari. otning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning nomini (keng ma’noda) bildiruvchi mustaqil so’z turkumiga ot deyiladi. ot so’z turkumiga oid so’zlar kim? nima? kimlar? nimalar? savollaridan biriga javob beradi: o’qituvchi, xonanda, tilshunos – kim? er, suv, tuz, non – nima? kabi. keng ma’noda predmet ma’nosini ifodalash otning leksik xususiyatidir. predmetlik ma’nosini tirik mavjudotlar (parranda, qush, chumoli kabi), er va osmonga oid narsalarning nomi (quyosh, oy, tog’ , tosh, daryo kabi), kundalik turmushga oid narsalarning nomi (tuz, non, choynak, qatiq kabi), o’simliklarning nomi (paxta, sholi, jo’xori, beda kabi), voqea-hodisa, belgi, xususiyat va munosabatlarning nomi (to’y, anjuman, majlis, shodlik, ishonch, kurash kabi), o’rin va vaqt nomlari (yoz, kuz, pastlik, tepalik kabi), shuningdek atab qo’yilgan shaxs va predmet nomlari …

kelishik ma’nosiga ega bo’lib, bu kelishik shakllari otning boshqa so’zlarga bo’lgan sintaktik munosabatini ifodalaydi (barnoning kitobi, kitobni o’qidi, kitobdan foydalandi kabi); ot o’ziga xos sintaktik belgilarga ham ega: 1) ot ot bilan bog’lanadi. bosh va qaratqich kelishigidagi otlar ana shunday xususiyatga ega: paxta g’ururimiz, farzandning baxti kabi; 2) ot fe’l bilan bog’lanadi, ya’ni tushum, jo’nalish, o’rin-payt, chiqish kelishigidagi otlar fe’l bilan birikadi: xatni o’qidi, xatga qaradi, xatda yozilgan, xatdan ko’chirdi kabi; 3) ot ba’zan sifat, ravish, son, olmosh, taqlid va undov so’zlar bilan ham birika oladi: osmon tiniq, uylar ko’p, beshta bola, maqsadim shu, dupur-dupur ovoz, holiga voy kabi; 4) bosh kelishik shaklidagi ot gapda asosan, ega va kesim, ba’zan sifatlovchi-aniqlovchi, izohlovchi kabi gap bo’laklari vazifasida, shuningdek, undalma, nominativ gap tarzida keladi. masalan: o’zbekiston – kelajagi buyuk davlat (i. karimov). olim kishi o’zining ilmi va odobiga tayanadi. (oz-oz o’rganib dono bo’lur). seni ulug’layman, ey ona xalqim (a.o.) subhidam. quyosh yotog’idan …

kabi. otlarda modal shakl yasalishi ham mavjud. otlarda modal ma’no otning leksik ma’nosiga kengaytirish, erkalash, hurmat, kuchaytirish, gumon, noaniqlik, kesatiq, ta’kid, umumlashtirish kabi qo’shimcha ma’nolarni qo’shish bilan hosil qilinadi: qizcha, qo’zichoq, bo’taloq, bolagina, karimjon, ra’noxon, un-pun, non-pon kabi. otlarning ma’no turlari otlar ma’no jihatdan ikki turga bo’linadi: atoqli otlar va turdosh otlar. bir xildagi predmet (shaxs) yoki hodisalardagi birinchi ayirib ko’rsatadigan otlar atoqli otlar deyiladi. atoqli otlar atab qo’yilgan nomlardir. atoqli otlarga quyidagilar kiradi: 1) kishilarning ismi va familiyalari: murod, o’ktam, o’tkir, mahmudov, ahmedov kabi; 2) yozuvchi va shoirlarning taxalluslari: oybek, uyg’un, muqimiy, furqat kabi; 3) uy hayvonlariga atab qo’yilgan nomlar: olapar, to’rtko’z, mosh kabi; 4) planeta, yulduzva sayyoralarning nomi: er, zuhra, etti qaroqchi, mirrix kabi. 5) geografik nomlar (shahar, qishloq, tog’ , daryo, ko’l, cho’l, qit’a nomlari): samarqand, chotqol, pomir, ohangaron, chirchiq, osiy kabi; 6) oliy davlat va yuqori tashkilotlarning nomlari: o’zbekiston vazirlar mahkamasi, o’zbekiston oliy kengashi kabi; 7) …

ususiyatlari bilan turdosh otlardan farq qiladi. bir turdagi predmet, hodisalarning umumlashtiruvchi nomi turdosh ot deyiladi: stol, kitob, tanbur, baxt, g’ oya, anjuman kabi. turdosh otlar atoqli otlarga nisbatan ko’p miqdorni tashkil etadi. turdosh otlar kichik harf bilan yoziladi. atoqli otlar turdosh otlarga yoki aksincha, turdosh otlar atoqli otga o’tishi mumkin. masalan, frantsiyalik ustaning nomi batist (atoqli ot) so’zi turdosh otga (matoning nomi) aylangan bo’lsa, muhabbat turdosh oti (abstrakt ot) atoqli otga (ismga) aylangan. turdosh ot ifodalangan tushunchaning xususiyatiga ko’ra konkret (aniq) va abstrakt (mavhum) otlarga ajratiladi. bevosita predmet anglatadigan otlar konkret otlar deyiladi: qalam, daftar, bola, tog’ kabi. konkret otlarni bevosita sanash va ko’rish mumkin: o’nta daftar, beshta bola kabi. birlik va ko’plik shaklida kela oladi: bola (birlik) – bolalar (ko’plik) kabi. mavhum tushunchani, belgini predmet sifatida ifodalaydigan otlar abstrakt ot deyiladi: tinchlik, iroda, baxt, quvonch kabi. abstrakt otlarni sanash va ko’rish mumkin emas. ko’plik son shaklida qo’llanmaydi. turdosh otlar …

a ega emas. shuning uchun otning bunday qo’shimcha olmagan shakli (nol ko’rsatkichli shakl) grammatik jihatdan birlik son shakli deb qaraladi. ko’plik son shaklida qo’llanuvchi otlar ikki yoki undan ortiq predmetni (yoki noaniq ko’plikni) anglatadi: qalamlar, daftarlar, tog’lar, uylar, talabalar kabi. otlarda grammatik ko’plik son shakli –lar affiksi bilan hosil qilinadi. ko’rinadiki, otlardagi birlik ma’nosi va ko’plik ma’nosi hamda bularni ifoda etuvchi shakllar yig’indisi son kategoriyasini hosil qiladi. otlarda son kategoriyasini birlik va ko’plik ma’nosida qo’llana oladigan otlarga xosdir. sanash mumkin bo’lgan, bevosita predmetni anglatadigan konkret turdosh otlar birlik shakli bilan birga ko’plik son shaklida ham qo’llanadi: xona – uchta xona – xonalar; bola – besh bola – bolalar kabi. o’zbek tilida birlik va ko’plik son shakliga ega bo’lgan otlar bilan bir qatorda faqat birlik shaklida qo’llanadigan otlar ham mavjud. bunday otlarga abstrakt otlar (sevgi, ishonch, ko’ngil kabi), donalab sanalmaydigan predmetlarni anglatuvchi otlar (un, suv, yog’ , guruch kabi), yakka bir …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "ot. otlarning grammatik ma’nosi, morfologik belgilari, sintaktik vazifalari. otning ma’no turlari"

1703530985.doc ot. otlarning grammatik ma’nosi, morfologik belgilari, sintaktik vazifalari. otning ma’no turlari. otlarda son, egalik va kelishik shakllari reja: 1. otning leksik-grammatik xususiyatlari. 2. otlarning ma’no turlari. 3. otlarda son va egalik shakllari. 4. otlarda kelishik shakllari. otning leksik-grammatik xususiyatlari predmetning nomini (keng ma’noda) bildiruvchi mustaqil so’z turkumiga ot deyiladi. ot so’z turkumiga oid so’zlar kim? nima? kimlar? nimalar? savollaridan biriga javob beradi: o’qituvchi, xonanda, tilshunos – kim? er, suv, tuz, non – nima? kabi. keng ma’noda predmet ma’nosini ifodalash otning leksik xususiyatidir. predmetlik ma’nosini tirik mavjudotlar (parranda, qush, chumoli kabi), er va osmonga oid narsalarning nomi (quyosh, oy, tog’ , tosh, daryo kabi), ku...

DOC format, 109.5 KB. To download "ot. otlarning grammatik ma’nosi, morfologik belgilari, sintaktik vazifalari. otning ma’no turlari", click the Telegram button on the left.

Tags: ot. otlarning grammatik ma’nosi… DOC Free download Telegram