nutq tovushlarining umumiy tavsifi. unli va undosh tovushlar

DOC 63,0 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405685463_56277.doc nutq tovushlarining umumiy tavsifi nutq tovushlarining umumiy tavsifi. unli va undosh tovushlar reja: 1. tildagi unlilar tizimi va ularning paradigmasi. 2. unli fonemalarning nutqiy xususiyatlari. 3. undosh fonemalar va ular o’rtasidagi ziddiyatlar. vokalizm, tilning ko`tarilish darajasi, lablanish – lablanmaslik, aralash qator unlilar,qattiq va yumshoq unli, cho`ziq va qisqa unli, portlovchi va sirg’aluvchi undosh affrikat, titroq tovush, jaranglilik va jarangsizlik, shovqinlilar va sonorlar, bo`giz undoshi, korrelyativ belgi, binar ziddiyat. nutq a’zolari tomonidan hosil qilingan nutq tovushlari dastlab ikki katta guruhga bo`linadi: 1. unli tovushlar; 2. undosh tovushlar. unli tovushlar artikulyatsiyasiga ko`ra undosh tovushlardan farq qiladi. unlilar talaffuzida o`pkadan chiqadigan havo og`iz bo`shlig`ida hech qanday to`siqqa uchramaydi, nutq a`zolarining holati bir xil bo`ladi. musiqiy ohanglarga ega bo`ladi. bunday xususiyatlarni undoshlar talaffuzida kuzatib bo`lmaydi.undosh tovushlar og`iz bo`shlig`ida hosil bo`ladi, o`pkadan keladigan havo turli to`siqlarga uchraydi, musiqaviy ohangga ega emas. undoshlarda, asosan, shovqin ustun turadi, unlilarda esa ovoz. har bir til o`ziga xos …

: qarg`a, qurbaqa, kamalak, katta, kassa, katastrof kabi. unli fonemalarning asosiy belgilariga ko`ra tasnifi quyidagicha: unli fonemalar a s o s i y b e l g i l a r i tilning ko`tarilish darajasi lablanish belgisiga ko`ra yuqori o`rta quyi lablangan lablanmagan [i] + + [u] + + [o’] + + [o] + + [e] + + [a] + + demak, chizmadan ko`rinib turganidek, unli fonemalar tilning ko`tarilish darajasiga ko`ra uch pog`onali, lablanish belgisiga ko`ra ikki pog`onali sistemani hosil qiladi. jadvalda berilganidek, unli fonemalar o`zaro o`xshash va farqli belgilari bilan ziddiyatni hosil qiladi. masalan, [a] va [e] fonemalarining birlashtiruvchi (farqlanmovchi) tomoni ularning lablanmaganligi bo`lsa, tilning ko`tarilish darajasiga ko`ra [a] quyi keng, [e] o`rta keng fonema ekanligi bilan ziddiyatni hosil qiladi. demak, o`zbek tilidagi unli fonemalarning oppozitsiyalari tilning ko`tarilish darajasi va lablarning ishtiroki bilan belgilanadi. qator belgisi (til oldi, til orqa) o`zbek tili unlilari uchun fonologik farqlanish belgisi emas, chunki …

il oldi unlilari sanalsa, o’zbek tilidagi [o], [o`], [u], rus tilidagi [o], [y] va ingliz tilidagi [u], [^] orqa qator unlilari hisoblanadi. o`zbek tilida bo`lgani kabi rus tilida ham lablarning ishtirokiga ko`ra, tilning ko`tarilish darajasiga ko`ra unlilar ziddiyat hosil qiladi. chunonchi, [i], [e] unlilari “lablanmagan, til oldi” belgilari bilan “lablangan, til orqa” [u], [o] unlilariga qarama-qarshi qo`yiladi. bu unlilarning yana o`zi ichki ziddiyatda turadi, ya’ni [i], [u] tilning ko`tarilish darajasiga ko`ra yuqori (yopiq) unli sanalsa, [e], [o] o`rta (yarim yopiq yoki ochiq) unli sanaladi. unli fonemalar nutqda ayrim hollarda cho`ziq, ayrim holda qisqa, qattiq va yumshoq talaffuz qilinadi. turkiy tillar oilasiga mansub bo`lgan turkman tilida cho`ziq va qisqa unlilar ko`p uchraydi. turkman tilida cho`ziq va qisqa unlilarning har qaysisi mustaqil fonema bo`lib, ular so`z ma’nolarini ajratib boradi: at (aat – nom, ism) – at (at - ot), ot (oot - olov)-ot (ot – o’t , giyoh). o`zbek tilida esa so`zlarni …

n, l, r; b) til o`rta: y; d) sayoz til orqa: k, g, ng; e) chuqur til orqa: q, x, g`. 3.bo`g`iz undoshi – h tovushlariga bo`linadi. hosil bo`lish usuliga ko`ra esa undoshlar quyidagi kichik guruhlarga bo`linadi: 1.portlovchilar ; b, p, d , t, k , g, q; 2.sirg`aluvchilar ; v, f ,z , s ,y , l , sh , g’ , x , h , j; 3.titroq: r ; 4.qorishiqlar : dj , ch; 5. yon: l 6. burun: n, m, ng. undosh tovushlar ovoz va shovqinning ishtirokiga ko`ra ikki guruhga ajraladi : 1. jaranglilar : b , v , g , d , z , j , dj , y , g` , m , n , ng , l , r ; 2.jarangsizlar : p , f , k , t , s , ch , sh , q , x , h. undosh tovushlar akustik …

i ko`pligi tufayli oppozitsiyalar ham anchadir. unli fonemalar esa bir belgi asosida uch (tor unlilar, o`rta unlilar, keng unlilar) va ikki a’zoli ziddiyatni (lablangan va lablanmagan unlilar), ikki belgi (“tilning ko`tarilish darajasi va lablangan - lablanmaganlik ”) asosida olti a’zoli ziddiyatni hosil qiladi. bunday xususiyatlar rus, ingliz, nemis, fransuz kabi qator tillar uchun ham xos.

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nutq tovushlarining umumiy tavsifi. unli va undosh tovushlar"

1405685463_56277.doc nutq tovushlarining umumiy tavsifi nutq tovushlarining umumiy tavsifi. unli va undosh tovushlar reja: 1. tildagi unlilar tizimi va ularning paradigmasi. 2. unli fonemalarning nutqiy xususiyatlari. 3. undosh fonemalar va ular o’rtasidagi ziddiyatlar. vokalizm, tilning ko`tarilish darajasi, lablanish – lablanmaslik, aralash qator unlilar,qattiq va yumshoq unli, cho`ziq va qisqa unli, portlovchi va sirg’aluvchi undosh affrikat, titroq tovush, jaranglilik va jarangsizlik, shovqinlilar va sonorlar, bo`giz undoshi, korrelyativ belgi, binar ziddiyat. nutq a’zolari tomonidan hosil qilingan nutq tovushlari dastlab ikki katta guruhga bo`linadi: 1. unli tovushlar; 2. undosh tovushlar. unli tovushlar artikulyatsiyasiga ko`ra undosh tovushlardan farq qiladi. unlilar talaffuzida o`p...

Формат DOC, 63,0 КБ. Чтобы скачать "nutq tovushlarining umumiy tavsifi. unli va undosh tovushlar", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nutq tovushlarining umumiy tavs… DOC Бесплатная загрузка Telegram