o‘zbek tilshunosligida undosh fonemalarning o‘rganilishi

DOCX 29 pages 71.2 KB Free download

29 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 71.2 KB

File type DOCX

Pages 29

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 29

o‘zbek tilshunosligida undosh fonemalarning o‘rganilishi mundarija: kirish 2 i bob. oʻzbek tilshunosligida fonema tushunchasi va uning nazariy asoslari 1.1.oʻzbek tilshunosligida undosh fonemalarning oʻrganilishi tarixi.................5 1.2.hozirgi oʻzbek tilshunosligida undosh fonemalar............................................10 ii bob. fonemalarni oʻrgatish va oʻzlashtirishda uchraydigan muammolar 2.1. oʻquvchilarga unli va undosh fonemalar farqini tushuntirish 20 2.2. boshlangʻich sinf oʻquvchilarida undosh fonemalarni oʻrgatish metodikasi.23 xulosa 27 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 28 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: fonema tilda eng muhim birliklardan biri hisoblanadi. tilshunoslikda fonema nutq tovushlarining ma’no farqlovchi eng kichik birligi sifatida o‘rganiladi. har bir tilning fonetik tuzilmasi o‘ziga xos xususiyatlarga ega bo‘lib, bu tuzilma shu tilda so‘zlarning shakllanishi, talaffuzi va yozuvi uchun asos bo‘lib xizmat qiladi. o‘zbek tilshunosligida fonema masalasi xx asr boshlaridan boshlab izchil o‘rganila boshlagan va bugungi kungacha bu mavzu bo‘yicha ko‘plab ilmiy izlanishlar amalga oshirilgan bo‘lsa-da, hali ham bu boradagi tadqiqotlar o‘z dolzarbligini yo‘qotmagan. fonemalar tahlili nafaqat tilshunoslik, balki amaliy nutq madaniyati, orfoepiya, orfografiya, logopediya va …

2 / 29

ovushlarning farqi butunlay boshqa ma’noli birliklarni yuzaga keltiradi. shu bois fonemalarning tildagi semantik yukini aniqlash, ularning talaffuzdagi farqlanishini o‘rganish, o‘zbek tilidagi fonemik tizimni mukammal tahlil qilish orqali tilimizning fonologik xaritasini yaratish mumkin bo‘ladi. bugungi kunda til o‘rgatish metodikasi, darsliklar va o‘quv qo‘llanmalarni ishlab chiqishda fonemik bilimlar alohida o‘rin tutadi. chet elliklar uchun o‘zbek tilini o‘rgatishda aynan fonemalarning o‘ziga xosligi, ularning talaffuzi, fonetik variantlari va fonologik qarama-qarshiliklarini tushuntirish til o‘rgatish sifatini oshiradi. bu esa fonema mavzusining nazariy emas, balki amaliy ahamiyatga ham ega ekanligini ko‘rsatadi. shuningdek, o‘zbek tilining lahjalari va shevalarida fonemalarning o‘zgarishi, ularning fonetik jihatdan qanday variantlarga ega bo‘lishi, fonologik tizimdagi barqaror yoki o‘zgaruvchan holati ham fonema tahlilining istiqbolli yo‘nalishlaridan biri hisoblanadi. bu boradagi tadqiqotlar umumtilshunoslik doirasida qiziqish uyg‘otmoqda va o‘zbek tilining dialektologik tadqiqotlariga ham asos bo‘lmoqda. fonemalarning tarixiy o‘zgarishi, ya’ni fonetik jarayonlar natijasida qanday tovushlar paydo bo‘lganligi yoki yo‘qolganligi masalasi ham o‘zbek tili tarixini o‘rganishda muhim manba hisoblanadi. bu …

3 / 29

ishi, ularning tilda tutgan o‘rni, fonemik birliklarning shakllanishi va fonetik tizimdagi roli hamda zamonaviy yondashuvlar asosida tahlil qilish. kurs ishi mavzusining vazifasi: kurs ishi maqsadidan kelib chiqib quyidagi vazifalar belgilandi: - o‘zbek tilshunosligida fonema tushunchasining ilmiy asoslarini yoritish; - fonemaning belgilari, turlari va funksiyalarini aniqlash; - o‘zbek tilida fonemik tahlil usullarini ko‘rsatish; - tilshunos olimlarning fonemaga doir qarashlarini taqqoslash va tahlil qilish; - fonemalarning talaffuz, yozuv va ma’no bilan bog‘liqligini o‘rganish; - fonetik va fonologik yondashuvlar asosida fonemalarning o‘rganilishiga misollar keltirish. kurs ishi mavzusining obyekti: o‘zbek tili fonetik tizimi va undagi fonemik birliklarning tahlili. kurs ishining predmeti. fonemalarning lingvistik tabiati, ularning fonetik va fonologik jihatlari, hamda ularning o‘zbek tilshunosligida o‘rganilish usullari. kurs ishi mavzusining tarkibiy tuzilishi: ushbu kurs ishi murakkab rejalikka asoslangan bo‘lib kirish, ikki bob, to‘rt reja va xulosa qismdan iborat. kurs ishining umumiy tavsifi asosiy qismda yoritib berilgan. ishning so‘ngida xulosalar bayon qilinib, adabiyotlar ro‘yxati ilova qilingan. ii …

4 / 29

so‘z tovushlardan tuzilishini bilib oladilar. ular so‘zni tovush tomonidan tahlil qilishga o‘rganadilar, ya’ni so‘zni bo‘g‘inlarga bo‘ladilar, so‘zdagi tovushlarni tartibi bilan aytadilar. bunda tovush tomondan tahlilni harf tomondan tahlil bilan aralashtirmaslikka alohida ahamiyat beriladi. so‘zning fonema tarkibini to‘g‘ri tasavvur etish undagi harflarni tushirib qoldirmay yoki o‘rnini almashtirmay yozish malakasini shakllantirish uchun ham, so‘zni to‘g‘ri talaffuz qilish uchun ham katta ahamiyatga ega. shuning uchun savod o‘rgatishdan so‘ng ham so‘zni tovush tomondan tahlil qilish mashqlari yordamida so‘zdagi tovushlar tarkibini aniqlash ko‘nikmasini takomillashtirish ustida ishlab borish zarur. ma’lumki, nutq tovushlari ikki katta guruhga bo‘linadi: unli tovush-lar va undosh tovushlar. buni o‘quvchilarga tushuntirishda ularning quyidagi belgilari hisobga olinadi: 1) talaffuz qilinish usuli (unli tovush talaffuz qilinganda havo oqimi og‘iz bo‘shlig‘idan erkin ravishda o‘tadi, undosh tovush talaffuz qilinganda, havo og‘iz bo‘shlig‘ida to‘siqqa uchraydi); 2) ovoz va shovqinning ishtiroki (unli tovushlar faqat ovozdan iborat, undosh tovushlar talaffuz qilinganda shovqin eshitiladi, ba’zan shovqin va qisman ovoz eshitiladi); 3) …

5 / 29

yidagilarni o‘rgatish zarur: 1) bir undosh harf yozuvda ikki undosh tovushni ifodalashi mumkin (masalan, maktab so‘zidagi b harfi p tovushini, maktabim so‘zidagi b harfi b tovushini ifodalaydi); 2) jo‘ja, jajji so‘zlaridagi j tovushi (jarangli, portlovchi) ham, jurnal, vijdon so‘zlaridagi j tovushi (jarangli, sirg‘aluvchi) ham bitta j harfi bilan ifodalanadi; 3) tong, keng so‘zlaridagi uchinchi jarangli undosh tovush (ng) ikki harf birikmasi (ng) bilan ifodalanadi; 4) sh, ch harf birikmalari ham bir tovushni ifodalaydi (shamol, choy). undosh tovushlar tizimi tilda konsonantizm deb yuritiladi. hozirgi o`zbek adabiy tilida 24 ta undosh tovush mavjud: b, v, g, d, j (jurnal so`zidagi birinchi tovush), j (joy, jiyda kabi so`zlardagi birinchi tovush), z, y, k, l, m, n, ng (tong so`zidagi oxirgi tovush), p, r, s, t, f, x, ch, sh, q, g`, h. sirg`aluvchi j, f tojik va boshqa tillardan o`zlashgan so`zlarda keladi: foyda, oftob, fabrika, tafakkur, jurnal, ajdar. undoshlar ham uch tomondan tasnif …

Want to read more?

Download all 29 pages for free via Telegram.

Download full file

About "o‘zbek tilshunosligida undosh fonemalarning o‘rganilishi"

o‘zbek tilshunosligida undosh fonemalarning o‘rganilishi mundarija: kirish 2 i bob. oʻzbek tilshunosligida fonema tushunchasi va uning nazariy asoslari 1.1.oʻzbek tilshunosligida undosh fonemalarning oʻrganilishi tarixi.................5 1.2.hozirgi oʻzbek tilshunosligida undosh fonemalar............................................10 ii bob. fonemalarni oʻrgatish va oʻzlashtirishda uchraydigan muammolar 2.1. oʻquvchilarga unli va undosh fonemalar farqini tushuntirish 20 2.2. boshlangʻich sinf oʻquvchilarida undosh fonemalarni oʻrgatish metodikasi.23 xulosa 27 foydalanilgan adabiyotlar roʻyxati 28 kirish kurs ishi mavzusining dolzarbligi: fonema tilda eng muhim birliklardan biri hisoblanadi. tilshunoslikda fonema nutq tovushlarining ma’no farqlovchi eng kichik birligi sifatida o‘rganiladi. ...

This file contains 29 pages in DOCX format (71.2 KB). To download "o‘zbek tilshunosligida undosh fonemalarning o‘rganilishi", click the Telegram button on the left.

Tags: o‘zbek tilshunosligida undosh f… DOCX 29 pages Free download Telegram