morfologik kategoriyalar tahlili. kelishik kategoriyasi

DOC 140.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405681966_56223.doc morfologik kategoriyalar tahlili. kelishik kategoriyasi reja: 1. grammatik va leksik ma’no munosabati. 2. grammatik ma’no turlari. 3. grammatik kategoriya haqida. 4. morfologik kategoriya turlari. 5. kelishik kategoriyasi. ma'lumki, grammatik ma'no ifodalashning turli vositalari mavjud. masalan, fonetik, leksik, morfologik va sintaktik usullar shular jumlasidandir. demak, grammatik ma'noni faqat so'z yoki so'z-shaklga nisbat berish ma'qul emas. nutqni shakllantiruvchi barcha lisoniy birliklar grammatik aharniyat kasb etishi mumkin. grammatik ma'no deganda til (fonetik, leksik, morfologik va sintaktik) birliklarning bevosita nutqni shakllantiruvchi umumlashma abstrakt ma'nolari tushuniladi. ta'rifni qisq'acha sharhlaymiz. ko'rinadiki, ta'rifda uch muhim unsur mavjud. ular quyidagilar: a) grammatik ma'noning barcha til birliklariga xosligi; b) bevosita(!)nutqni shakllantirishi; v) umumlashma va abstraktligi. keyingi mavzularning birida grammatik ma'no ifodalash usullari haqida fikr yuritganimizda siz grammatik ma'no ifodalashning barcha til birliklariga xosligim anglab etasiz. grarmnatik ma'noning bevosita nutqni shakllantirishi deganda shuni tushunish lozimki, lisoniy birliklar grammatik ma'nodan xoli qilinsa, u nutqqa tayyor bo'lmay qoladi. masalan, bola leksemasining …

iqdordagi so'zlar uchun umumiydir. lug'aviy ma'/(semema) har bir leksemada o'ziga xos va yakka, xususiy bo'lsa, grammatik ma'no bir tipdagi juda ko'p leksemalar uchun umumiy-dir. yoki [wpm - kesimlik ko'rsatkichlari bilan shakllangan atov birligi] smtaktik qolipining o'ng tomoni uning grammatik ma'nosi bo'lib, u chap, ya'ni shakliy tomoni bilan birgalikda o'zbektilidagi barcha nutqiy gaplar uchun umumiydir. grammatik ma'nonining abstraktligi deganda uning bevo-sita kuzatishda berilmaganligi nazarda tutiladi. masalan, biz hozirgma keltirgan [wpm - kesimlik ko'rsatkichlari bilan shakllangan atov birligi] sintaktik qolipining grammatik ma'nosi ko'zga tashlanib turgan til birliklari orqasiga yashiringandir. grammatik ma'no morfologik sathda so'zlarning umumiy ma'nosi bo'lmish so'z turkumlari (masalan, otlarda umumiy pred-metlik, fe'llardagi jarayonlilik), shuningdek, har bir so'zshaklning ma'lum bir morfologik kategoriya doirasida qarama-qarshi qo'yiluvchi ma'nosi (masalan, zamon, shaxs-son, egalik, kelishik) sifatida yuzaga chiqsa, sintaksis doirasida predikativlik, so'z birik-masidagi hokim va tobe uzvlarning, gap bo'laklanning, gapning tema-rematik uzvlarining bir-binga o'zaro munosabati sifatida namoyon bo'ladi. keng ma'noda so'z yasalish hodisasi ham grammatik …

oniy mohiyatida mavjud bo'lishi ham, grammatik shakl yoki grammatik qoliplar yordamida ifodalanishi ham mumkin. masalan, kitoblar so'zshaklvning «turdosh ot» grammatik ma'nosi boshqa barcha turdosh otlarda bo'lgani kabi uning zotida mavjud, «ko'plik» ma'nosi esa ma'lum bir shakl (-lar) yordamida ifodalangan. kitobni o 'qimoq birikuvidagi kitob so'zining «tobe uzv» grammatik ma'nosi unga lisoniy sintaktik qolip asosida «yopishtirilgan». grammatik va leksik ma'no munosabati. bolalar qiziqarli kitobni o'qiydilar gapini olaylik. aytilganidek, mustaqil so'zlar o'zida bir vaqtda leksika va grammatikani birlashtiradi. bolalar so'zida ikki xil ma'no anglashilib turadi: a)lug'aviy ma'no («borliqdagi odam jinsiga mansub bo'lgan, yosh jihatdan voyaga etmagan shaxsni yoki voyaga etgan kishining farzandi, avlodi»); b)turdosh ot, ko'plik son bosh kelishik, ega vazifasida. bu so'z leksik va grammatik ma'nonini o'zida birlashtirgan. shuning uchun 'so'zlar grammatik va leksik birlik sifatida so'z turkumlariga guruhlanadi. bunda guruhlash, avvalo, leksik asoslarda, ya'ni ularning lug'aviy ma'nolariga asoslangan holda amalga oshiriladi, guruhlashmng yuqori bosqichida u grammatik xarakter kasb etadi. masalan, …

ammatik omillarga bir xil munosabatda bo'ladi. so'z grammatik birlik sifatida morfologik ma'nolar tizimiga egadir. shunga ko'ra grammatik ma'nolarni quyidagi tiplarga bo'lish mumkin: a) ma'lum bir turkumga kiruvchi so'zlarning ular qaysi morfologik shaklda bo'lishidan qat'i nazar barchasi uchun birday tegishli bo'lgan grammatik ma'nolar (masalan, otlarda predmetlik, sifatlarda belgilik, fe'llarda jarayon- '"ifc ); b) bir turkumdagi biror guruhning qanday grammatik shaklda bo'lishidan qat'i nazar barcha so'zlariga xos bo'lgan g ma'no (masalan, ozaytirma daraja sifatning faqat rang bildiruvchi turlariga xos); v) biror turkumdagi ma'lum bir so'zlar-ning ma'lum bir shakldagi turigagina xos bo'lgan grammatik ma'no (masalan, o'zlik olmoshiga kelishik qo'shimchasi faqat egalik qo'shimchasidan keyin qo'shiladi, olmoshning boshqa turlarida bunday hoi kuzatilmaydi, yoki -yap qo'shimchali aniq hozirgi zamon shakli iii shaxsda -di shakli bilangina voqelana oladi). gm turlari. ugm, ogm, xgm haqida. grammatik shakllarning fahmiy his qilinadigan alohida ma'nolari xususiy grammatik ma'no deyiladi. masalan, egalik qo'shimchalan umuman «keyingi so'zni oldingi so'zga bog'lash» mohiyatiga ega. bu …

rcha borliq hodisalarida umumiy yashash qonuniyati bo'lgan umumiylik va xususiylik tushunchalari munosabatim yaxshi bilish lozim. biz ko'ra oladigan, seza oladigan, o'lchay oladigan narsa-larning barchasi xususiylikdir. hovlimizda o'sib turgan har bir daraxt xususiylikka misol bo'la oladi. biroq ongimizda umuman daraxt tushunchasi ham bor. umuman daraxtning mohiyati «tana-sidan shoxlanuvchi yirik o'simlik»dir. umuman daraxt ko'rib bo'l-masligi, sezib bo'lmasligi, o'lchab bo'lmasligi, mevali-mevasizligi, katta-kichikligi noaniqligi bilan muayyan daraxtdan farq qiladi. umuman daraxt abstrakt tushunchadir. u borliqdagi daraxtlarning o'sishi, rivojlanishi, kesilishi, qurishi yoki yonib ketishiga befarq holda ongimizda o'zgarmay, bir xil turaveradi. bu umumiylikning barqarorlik, o'zgarmaslik belgisidir. demak, xususiylik sifatidagi muayyan daraxt o'zgaruvchan, o'tkinchi, atrof-muhitga bog'liq, takrorlanmas bo'lib, barcha belgilari bilan umuman daraxtga zid turadi. shu o'rinda xususiy daraxtning takrorlanmasligiga diqqatni qaratmoqchimiz. bir daraxt qurisa, uni qayta ekib, o'stirib bo'l-maydi. o'rniga ekilgan daraxt esa uning takrori emas, balki yangi daraxtdir. umuman daraxt o'z belgilarini har bir yangi daraxtda takrorlayveradi. masalan, biz yuqonda keltirgan «tanasidan shoxlanuvchi yirik …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "morfologik kategoriyalar tahlili. kelishik kategoriyasi"

1405681966_56223.doc morfologik kategoriyalar tahlili. kelishik kategoriyasi reja: 1. grammatik va leksik ma’no munosabati. 2. grammatik ma’no turlari. 3. grammatik kategoriya haqida. 4. morfologik kategoriya turlari. 5. kelishik kategoriyasi. ma'lumki, grammatik ma'no ifodalashning turli vositalari mavjud. masalan, fonetik, leksik, morfologik va sintaktik usullar shular jumlasidandir. demak, grammatik ma'noni faqat so'z yoki so'z-shaklga nisbat berish ma'qul emas. nutqni shakllantiruvchi barcha lisoniy birliklar grammatik aharniyat kasb etishi mumkin. grammatik ma'no deganda til (fonetik, leksik, morfologik va sintaktik) birliklarning bevosita nutqni shakllantiruvchi umumlashma abstrakt ma'nolari tushuniladi. ta'rifni qisq'acha sharhlaymiz. ko'rinadiki, ta'rifda uch muhim unsur mavjud. u...

DOC format, 140.5 KB. To download "morfologik kategoriyalar tahlili. kelishik kategoriyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: morfologik kategoriyalar tahlil… DOC Free download Telegram