murakkablashgan sodda gaplar

DOC 63.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405682673_56239.doc murakkablashgan sodda gaplar murakkablashgan sodda gaplar reja: 1. murakkablashgan soda gaplar atamasi va tushunchasi. 2. soda gaplarni murakkablashtiruvchi birliklar. 3. uyushiq bo`laklar, ularning qo`llanish usullari va ko`rinishlari. 4. uyushiq bo`laklari gaplarda umumlashtiruvchi so`zlar. 5. uyushiq bo`laklarda tinish belgilari. sodda gapning tarkibidagi bo`laklar, undalmalar, kirish va kiritma qurilmalar, ajratilgan bo`laklar, undalmalar, sifatdosh, ravishdosh o`ramlar, harakat nomli tizimlar qatnashib, soda gapni ham shakliy, ham mazmuniy jihatdan murakkablashtiradi. bunday gaplar murakkablashgan sodda gaplar deb ataladi. prof. g.abduraxmonov tomonidan ilmiy adabiyotlarga olib kirilgan murakkablashgan soda gaplar atamasi ostida gaplar bilan qo`shma gaplar oralig`idagi gaplar ekanligi ta`qiqlanadi. murakkablashgan gaplarning soda va qo`shma gaplardan farqli, o`ziga xos xususiyatlari mavjud. ular quyidagilardan iborat: · murakkablashgan gaplar orqali birgina maqsad ifodalanmay, murakkab fikr o`z ifodasini topadi. · murakkablashgan gapni tashkil etgan bo`laklar gapning umumiy mazmuni bilan izohlash munosabatida bo`ladi. murakkablashgan gapga ikki xil predikativ birlik, hukm bo`ladi. bu predikativ birlikning biri asosiy bo`lib, ikkinchisi to`liq bo`lmagan hukmdir. …

lmalardan iborat bo`lib, shuning uchun ular soda va qo`shma gaplardan farqlanadi. uyushiq bo`laklar, ularning qo`llanish usullari. gap tarkibida bir turdagi bo`laklar birdan ortiq xolda qator keladi. bu turdagi bo`laklar gapning uyushiq bo`laklarini tashkil etadi. bunday bo`laklar ishtirok etgan gap uyushiq bo`lakli gap sanaladi: g`ijjak, tanbur, chang, ud, nay, daf va x.k yangradi (oybek). uyushgan bo`laklar bir xil so`roqqa javob bo`lib, bir xil sintaktik vazifani bajarib, teng bog`lovchilar yoki sanash intonatsiyasi yordamida birikadilar. uyushgan bo`laklar o`zaro tenglashish, boshqa gap bo`laklari bilan tobelanish asosida sintaktik aloqaga kirishadilar: sen menga havodan, suvdan xam zarursan, sen mening quvonchimsan, fikrim va orzu-umidim, baxtimsan, po`lat! (“sharq yulduzi”). bu gapda havodan, suvdan, quvonchimsan, fikrim va orzu-umidimsan, baxtimsan, tenglashish asosida, birinchi gruppa uyushgan bo`laklar esa sen bilan moslashuv yo`li bilan sintaktik aloqaga kirishgan. uyushiq bo`lak komponentlari odatda bir xil grammatik shaklda bo`ladi va bir xil sintaktik vazifani bajaradi. uyushiq bo`laklar biror morfologik format yoki ko`makchi bilan kelishi kerak …

tqning logik-grammatik va stilistik xususiyatlari bilan belgilanadi. xullas, bir xil sintaktik qiymatga ega bo`lgan va ular gapning boshqa bo`lagiga tegishli bo`lib, shu bo`lakka nisbatan birday sintaktik munosabatda bo`lgan birdan ortiq gap bo`laklari uyushiq bo`laklari sanaladi: gapning uyushiq bo`laklarni turli xil atama bilan ataydilar. ayrim atamalar olimlarning asarlarida “uyushiq bo`laklari gaplar”, “gapning uyushiq bo`laklari”, “murakkab gaplar”, “uyushiq kurilmalar” atamalari ishlatiladi. hozirgi o`zbek tilida gap uyushiq bo`laklarining qo`llanishi tasodifiy bo`lmay, balki tarixan shakllangan sintaktik xodisalardir. u o`zining quyidagi xususiyatlari bilan harakatlanadi: uyushiq bo`lak gapda bir xil sintaktik vazifani bajaradi. uyushiq bo`lak komponentlari o`zaro teng bo`ladi va teng bog`lovchilar yordamida bog`lanadi. uyushiq bo`lak o`zi uchun umumiy hisoblangan bo`lak bilan bir xil munosabatda bo`ladi. uyushiq bo`laklar sanash intonatsiyasi orqali talaffuz qilinadi. uyushiq bo`laklar, odatda, bir xil so`z turkumlaridan sanaladi. uyushiq bo`laklarining ma`no munosabatlari. uyushiq bo`laklar gapda o`zaro teng bog`lovchilar bilan, pauza va sinash intonatsiyasi bilan aloqaga kirishadi. o`zaro bir-biri bilan teng bog`langan uyushiq bo`laklar …

alar, binafshalar qiyg`os ochilib yotardi (p.tursun). uyushiq bo`laklar bir predmet yoki xodisaning turli belgilarni ko`rsatib keladi. bunda sinonim va antonim ham ubshib keladi: qiz yosh, kamtarin va go`zal edi. ota o`ta ko`ngilchan va xushfe`l odam edi. (“sharq yulduzi”). uyushiq bo`laklar so`zlovchining predmet va xodisalarga bo`lgan munosabatni ko`rsatuvchi emotsionallikka ham asoslanadi. bunda mantiqiy jihatdan har xil bo`lgan tushuncha va tasavvurlarni bildiruvchi so`zlar ham uyushib kelishlari va bir xodisani gavdalantirishlari mumkin: rasuljonning qo`shig`i hayotday shirin, muxabbatay kuchli edi (“sharq yulduzi”). uyushiq bo`laklarning tuzilishiga ko`ra ko`rinishlari. uyushiq bo`laklar tuzilishiga ko`ra yirik va yoyiq bo`ladi. o`zlariga qarashli bo`laklari bo`lmagan, yolg`iz uyushiq bo`laklar yig`iq bo`laklar sanaladi6 haftalar, oylar, yillar o`tdi (m.oxundov). uyushiq bo`laklarning bir nechtasi o`zlariga qarashli bir yoki bir necha izoxlovchi so`zlar bilan kelishlari mumkin. bunday bo`laklar yoyiq uyushiq bo`laklar deyiladi: past devor orqasidan jo`jalarning chiyillashi, tovuqlarning qurqirashi eshitiladi (i.raxim). yig`iq va yoyiq uyushiq bo`laklar o`z xarakteriga ko`ra ochiq va yoyiq xolatda bo`lishi mumkin. …

hiq bo`laklarning har qanday turida ham ishtirok etadi, chunki u uyushiq bo`laklarning doimiy xususiyatidir: abdukarim aka, o`tap, mavlon aka, sodiq temirchi qishloqning turli tomonlarga yo`l olishdi (x.g`ulom). botiralining aniq va soda so`zlari xonadagilarning qalbiga o`t yoqdi (x.g`ulom). ifodalangan grammatik munosabatlarga ko`ra, teng bog`lovchilar to`rt gruppaga bo`linadi: biriktiruv bog`lovchilari (va, ham, hamda) yordamida va bog`lovchi vazifasida kelgan -u, -yu, -da yuklamalari yordamida mazmun jihatdan uyg`un, bir xil sintaktik munosabat ifodalovchi uyushiq bo`laklar bog`lanadi: abay murdadek oqarib, g`azab ham ozordan, achinish ham qayg`udan qaltirab ketdi (m.avezov). abdurasul bilan xolmurod bir oz kitob varaqladilar (p.tursun). zidlov bog`lovchilari (ammo, lekin, biroq, balki) uyushiq bo`laklar orasidagi zid munosabatni ko`rsatadi: butun kuchimni ikki ko`zim orasiga yig`im-da uning bevafo biroq g`amgin, sho`x, lekin ma`yus ko`zlariga tikildim (g`.g`ulom). zidlov bog`lovchilari ba`zan –u, -yu yuklamalari ham keladi. efim danilovich xuddi gapiradigan bir qiyofada turib xalqqa kiradi-yu, gapiradi (a.muxtor). ayiruv bog`lovchilarida: yo, yoki, dam, goxo, gox, ba`zan, bir, xali. ayiruv …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "murakkablashgan sodda gaplar"

1405682673_56239.doc murakkablashgan sodda gaplar murakkablashgan sodda gaplar reja: 1. murakkablashgan soda gaplar atamasi va tushunchasi. 2. soda gaplarni murakkablashtiruvchi birliklar. 3. uyushiq bo`laklar, ularning qo`llanish usullari va ko`rinishlari. 4. uyushiq bo`laklari gaplarda umumlashtiruvchi so`zlar. 5. uyushiq bo`laklarda tinish belgilari. sodda gapning tarkibidagi bo`laklar, undalmalar, kirish va kiritma qurilmalar, ajratilgan bo`laklar, undalmalar, sifatdosh, ravishdosh o`ramlar, harakat nomli tizimlar qatnashib, soda gapni ham shakliy, ham mazmuniy jihatdan murakkablashtiradi. bunday gaplar murakkablashgan sodda gaplar deb ataladi. prof. g.abduraxmonov tomonidan ilmiy adabiyotlarga olib kirilgan murakkablashgan soda gaplar atamasi ostida gaplar bilan qo`shma gaplar oralig`...

DOC format, 63.5 KB. To download "murakkablashgan sodda gaplar", click the Telegram button on the left.

Tags: murakkablashgan sodda gaplar DOC Free download Telegram