evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik

DOC 74,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1405602436_55943.doc evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik reja: 1. o`rta asrlarda umumiy va ratsional grammatika yaratish an’anasining vujudga kelishi. 2. xalqaro sun’iy tillar loyihalari va ularning ahamiyati. 3. rossiyada tilshunoslik. asosiy tayanch tushunchalar: qiyosiy lug`atlar, «ratsional yoki falsafik grammatika» tushunchasi, sun`iy xalqaro tillar, esperanto sun`iy tili, «rossiya grammatikasi» (1755yil) asari haqida. uyg`onish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni o`z ichiga oladi. uyg`onish davrining boshlanishi bilan cherkovning obro`-e`tibori susayib, antik davrga bo`lgan e`tibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anig`i, uyg`onish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshlashdi. uyg`onish davri kapitalizmning feodalizm ustidan bo`lgan g`alabasi bilan yakunlandi. shunga ko`ra ushbu davrda insoniylik g`oyalari, milliy o`zini anglash, san`at va adabiyotga bo`lgan qiziqish, fanga bo`lgan jiddiy qarash, e`tibor kuchaydi, o`sdi. yangi asr yevropada kolumb, magellan, galiley, kopernik, dekart, n`yuton, leybnic, lomonosov kabi dastlabki kashfiyotchilarni va ulkan olimlarni yuzaga chiqaradi. uyg`onish davrida, dastavval, dunyo tillari haqidagi ma`lumotlar ancha ko`paydi. tilshunoslik …

mladan, faylasuf bekon tildan boshqa aloqa vositasi mavjud desa, faylasuf lokk tovush bilan tushuncha o`rtasida tabiiy bog`lanish yo`q, degan asosli fikrni ta`kidladi. faylasuf leybnic mantiqiy-matematik asosga qurilgan xalqaro til yaratish masalasini ko`tardi. ovrupo olimlarining – yunon va rimliklarning boy madaniy va ma`rifiy merosini egallashlari juda katta mehnat natijasida va lotin tiliga oid qator asarlarning-matnlarning nashr qilinishi hamda ularni sharhlash natijasida mumkin bo`ldi. antik (yoki klassik filologiya) davrining adabiy asarlarini nashr qilish va ularga lisoniy sharhlar yozishda, ayniqsa, quyidagi olimlarning xizmatlari, mehnatlari katta bo`ldi. bular: jyul` cezar` skaliger (1484-1558), robert stefanus (1503-1559), uning o`g`li genrix stefanus (1528-1598), gerxardt iogann fossiy, sharl` dyukanj, iogann reyxlin, iogann melanxton va boshqalar. j.skaliger «lotin tili asoslari haqida» (1540) asarini yaratgan bo`lsa, r. stefanus «lotin tili xazinasi» (1553) tadqiqotini e`lon qiladi. g.stefanus esa yunon tiliga bag`ishlab, «grek tili xazinasi» asarini chop ettirdi. ayni vaqtda sharq tillarini, ayniqsa, semit tillarini o`rganishga bo`lgan qiziqish kuchaydi, semit filologiyasi maydonga …

aratildi. birinchilardan bo`lib, ital`yan (1612) va fransuz (1694) tili lug`atlari chop etildi. agar o`rta asr va uyg`onish davrida klassik filologiyaning g`oyalari taraqqiy ettirilgan bo`lsa, xvii va, ayniqsa, xviii asr tilshunosligida tubdan o`zgarish bo`lib, yangi tipdagi grammatika, lug`atlar-ko`p tomli katta lug`atlar maydonga keldi. ana shunday lug`atlardan biri rus sayyohi akademik pyotr simon pallasning «barcha tillar va shevalarning (lahjalarning) qiyosiy lug`ati» asaridir. 272 tilga oid to`rt tilli bu lug`at peterburgda 1786-1791 yillarda nashr qilingan bo`lib, unda ruscha so`zlarning 272 tilga qilingan tarjimasi beriladi va qiyoslanadi. bu lug`at qiyosiy-tarjima lug`at sifatida e`lon qilinadi. mazkur lug`atga osiyo, evropa, afrika va amerika tillari kiritiladi, ushbu tillarga oid materiallar beriladi. yana bir katta lug`at ispaniyalik lorenco gervasning «ma`lum xalqlar tillarining katalogi» (madrid 1800-1804) asaridir. ushbu lug`at 307 tilga oid leksik va grammatik ma`lumotlarni berishi bilan ajralib turadi. leksikografik tadqiqotlar yo`nalishida ma`lum bo`lgan ishlardan biri nemis olimlari i.k.adelung va i.s.faterlarning «mitridat yoki umumiy tilshunoslik» lug`atidir. ushbu lug`at …

asosida izohlandi. mantiq grammatikadan ustun qo`yildi. bu davrda barcha tillarning yagona, bitta mantiqiy asosi bo`lishi-bitta grammatika bo`lishi kerak, degan ta`limot yaratildi. natijada mantiqiy grammatika yaratish g`oyasi maydonga keldi. mantiqiy grammatika yaratish ta`limotining eng muhim g`oyaviy asosi bo`lib, ma`rifat asrining (xvii-xviii) etakchi falsafiy yo`nalishi bo`lgan ratsionalizm maydonga chiqdi. ya`ni aql - idrok asosida ish ko`rish - ratsionalizm tilshunoslikka ham jiddiy ta`sir ko`rsatdi. shunga ko`ra har qanday tillarning grammatik kategoriyalarini mantiqiy kategoriyalarning namoyon bo`lishi, yuzaga chiqishi sifatida tushunish kuchaydi. natijada ratsionalizm ta`limotining talablari asosida umumiy (ratsional, falsafiy yoki mantiqiy) grammatika yaratish g`oyasi amalga oshirila boshlandi. 1660 yilda parij atrofidagi por-royal monastirining rohib olimlari mantiqshunos anton arno va tilshunos klod lanslolar ilk bor «umumiy ratsional grammatika» asarini fransuz tilida yaratib, parijda nashr qildilar. por-royal grammatikasi qadimgi yunon, qadimgi yahudiy, lotin va fransuz tillari materiallari asosida yaratildi. ammo u qiyosiy yoki chog`ishtirma grammatika emas, balki mantiqiy-tipologik grammatika hisoblanadi. ushbu grammatika o`z oldiga «barcha tillarga …

atikasi ikki qismdan-fonetika va grammatikadan iborat bo`lib, olti bobdan tashkil topgan brinchi qismda tovush va harf, urg`u va bo`g`inga ajratish kabilar haqida ma`lumotlar beriladi. grammatikaning yigirma to`rt bobdan iborat ikkinchi qismining yigirma uch bobida esa morfologiya masalalari - ot, sifat, olmosh, fe`l, sifatdosh, ravish, bog`lovchi, undov - ularga xos xususiyatlar, kategoriyalar; faqat oxirigi yigirma to`rtinchi bobida esa sintaksis masalalari - so`z birikmasi va gap kabilar haqida fikr yuritiladi. mantiqiy grammatika yohud grammatikadagi mantiqiy yo`nalish so`zsiz fikr (ma`no), fikrsiz (ma`nosiz) so`z yo`qligi tushunchasidan kelib chiqib, grammatik va mantiqiy kategoriyalarni - so`z bilan tushunchani - ularni aynan bir narsa deb biladi. albatta, mantiqiy kategoriyalar bilan grammatik kategoriya-larning o`zaro muvofiq kelishi, teng bo`lishi mavjud hodisa. u shubha uyg`otmaydi. ammo bu mantiqning barcha kategoriyalari tilda to`g`ridan - to`g`ri o`z aksini topishi shart degani emas (masalan, tushunchaning so`z ma`nosiga, hukm va xulosaning esa turli tipdagi gaplarga mos bo`lishi, muvofiq bo`lishi kabilar). fransuz tilshunosi sh.balli to`g`ri …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik"

1405602436_55943.doc evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik reja: 1. o`rta asrlarda umumiy va ratsional grammatika yaratish an’anasining vujudga kelishi. 2. xalqaro sun’iy tillar loyihalari va ularning ahamiyati. 3. rossiyada tilshunoslik. asosiy tayanch tushunchalar: qiyosiy lug`atlar, «ratsional yoki falsafik grammatika» tushunchasi, sun`iy xalqaro tillar, esperanto sun`iy tili, «rossiya grammatikasi» (1755yil) asari haqida. uyg`onish davri tilshunosligi xv-xviii asrlarni o`z ichiga oladi. uyg`onish davrining boshlanishi bilan cherkovning obro`-e`tibori susayib, antik davrga bo`lgan e`tibor, qiziqish, uni qadrlash kuchaya bordi. anig`i, uyg`onish davrining vakillari, ziyolilari yunon va rimliklarning boy milliy madaniyatiga murojaat qila boshl...

Формат DOC, 74,5 КБ. Чтобы скачать "evropada uyg`onish davridagi tilshunoslik", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: evropada uyg`onish davridagi ti… DOC Бесплатная загрузка Telegram