moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari

DOC 98.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405682483_56235.doc moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari reja: 1. xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o`ziga xos xususiyatlari. 2. f.f.fortunatov moskva tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 4. jahon tilshunosligi taraqqiyotida peterburg tilshunoslik maktabining tutgan urni. 5. hozirgi davr tilshunosligi rivojida rossiya tilshunoslik maktablarining ahamiyati. asosiy tayanch tushunchalar: so`z shakli(forma)sining mohiyati; so`zning real va formal ma`nosi; so`z turkumi va so`zning grammatik turkumi; ikki sostavli va bir sostavli sodda gaplar; gapning bosh va ikkinchi darajali bo`laklari; sintaktik va morfologik atamalar haqida; fonema va uning ta`rifi; fonetika va fonologiya. xix asrning oxiriga kelib rossiyada bir qancha lingvistik maktablar shakllandi. ularning ilmiy tamoyillari hozir ham o`z ahamiyatini yo`qotmagan. bulardan biri moskva tilshunoslik maktabi deb nomlanadi, uning asoschisi filipp fedorovich fortunatov (1848-1914) dir. f.f.fortunatov 1876 yildan 1906 yilgacha moskva universitetida dars berdi, keyinchalik ordinar akademik sifatida …

e (franciya), i.mikkola (finlandiya), x.pederson (daniya), e.berneker (germaniya) singari ko`plab chet el olimlari f.f.fortunatovning shogirdlari va olim ilmiy an`analarining davomchilari edilar. moskva tilshunoslik maktabi tarafdorlari komparativistika va til tarixi bilan, sinxron grammatika nazariyasi bilan izchil shugullandilar, lug`atlar tuzishda, orfografiya va punktuaciya qoidalarini ishlab chiqishda. maktabda rus tilini o`qitish metodlari va principlarini takomillashtirishda faol ishtirok etdilar. f.f.fortunatov tilga ikki tomonlama hodisa deb qaraydi. bir tomondan til ijtimoiy hodisa bo`lib, uning taraqqiyoti va o`zgarishlari jamiyatning taraqqiyoti va o`zgarishlarida ko`rinadi. ikkinchi tomondan tilning ichki taraqqiyoti har bir shaxsning individual faoliyatiga bog`liq. bu jihatdan tildagi o`zgarishlarning yuz berishida analogiyaning (associaciyaning) roli beqiyosdir. ko`rinadiki, f.f.fortunatovning keyingi fikri yosh grammatikachilarning sub`ektiv- idealistik nazariyasi ta`sirida yuzaga kelgan. olim o`zining tilga ana shunday ikki tomonlama qarashi natijasida tilning ichki va tashqi tarixi haqidagi ta`limotni yaratdi. uning fikricha, til taraqqiyotining tashqi tarixi bilan shu tilda so`zlashuvchi jamiyat bilan til orasidagi mustahkam aloqaga ko`ra aniqlanadi. jamiyatning bo`linib ketishi ham tilning …

l ma`nolari bilan bir qatorda, iboralarni, turg`un birikmalar – frazeologizmlarni ham tadqiq etishi lozim. f.f.fortunatovning eng katta xizmatlaridan biri shundaki, ungacha rus tilshunosligida qo`llangan etimologiya terminini morfologiya bilan almashtirdi. morfologiya ayrim so`zning shakllarini o`rgansa, sintaksis so`z birikmalari shaklini tekshiradi, degan haqqoniy fikrni ilmiy jihatdan asosladi. olim tilshunoslik tarixida grammatik shakl haqidagi nazariyaning asoschisi sifatida mashhurdir. uning ta`kidlashicha, formal grammatik belgilar bilan xarakterlanuvchi so`zlarning grammatik sinflariga so`z turkumlari deyiladi. “so`z turkumi” termini o`rniga “so`zning grammatik turkumi” deyish ma`qulroq. so`zlar grammatik jihatdan uchga bo`linadi: 1. ayrim to`la so`zlar. 2. to`la bo`lmagan so`zlar. 3. undovlar. f.f.fortunatov so`z formasiga quyidagicha ta`rif beradi: “ayrim so`z shakli deb uning so`zlovchi ongida formal va asosiy ashyolarni ajratish qobiliyatiga aytiladi”. u o`zining shakl(forma) haqidagi yuqorida keltirilgan fikridan ikki xil xulosaga kelish mumkin: a) so`zlarning negiz va affikslarga bo`linish qobiliyati shakl(forma)dir, b) so`zlarning affikslarga ko`ra farqlanishi shakl(forma)dir. f.f.fortunatovning shogirdlaridan biri, akademik aleksey aleksandrovich shaxmatov (1864 - 1920) keyinchalik peterburg …

si sohasidagi tadqiqotlar”i e`lon qilinadi va xuddi shu ishni u magistrlik dissertaciyasi sifatida taqdim qiladi, unga birdaniga doktorlik unvoni beriladi va o`sha yiliyoq akademiklikkasaylanadi. 1908 yildan umrining oxirigacha a.a.shaxmatov peterburg universitetining professori sifatida rus tili tarixi, hozirgi rus va adabiy tili kurslaridan ma`ruzalar o`qiydi. uning 150dan ortiq ilmiy asari e`lon qilingan. agar ustozi f.f.fortunatov o`z tadqiqotlarida ko`proq eski slavyan va litva tili manbalariga tayangan, slavyan va hind-evropa tillarining qiyosiy grammatikasi muammolari bilan shug`ullangan bo`lsa, a.a.shaxmatov rus tilining tarixiy fonetikasini tekshirdi. u umumrus bobo tilini tiklash masalasiga ham katta e`tibor berdi. tarixiy fonetik qonuniyatlarni aniqlashda a.a.shaxmatov jonli shevalardan asosiy manba sifatida foydalandi. bu metod rus tilshunosligi uchun o`sha davrda yangilik edi. uning fikricha, rus tili tarixi quyidagi shakllanish bosqichlarini bosib o`tgan: dastlab hind-evropa bobo tili bo`lgan, undan boltiq-slavyan tili ajralib chiqqan, boltiq-slavyan tilidan umumslavyan tili, ukrain va belorus tillariga bo`lingan. 1925 yilda a.a.shaxmatovning “rus tili sintaksisi” nomli mashhur asari e`lon qilinadi. …

ar: olmosh, son, olmoshdan yasalgan ravishlar; v) yordamchi so`zlar: old ko`makchi (predlog), bog`lovchi, prefiks, yuklama; g) so`zlarning ekvivalenti bo`lgan undovlar. a.a.shaxmatov grammatik formaga quyidagicha ta`rif beradi: “so`zning boshqa so`zlar bilan formal (real bo`lmagan) aloqasi tufayli erishadigan o`zgarishlarga grammatik forma deyiladi”. sintaksis bilan bir qatorda a.a.shaxmatov leksikografiya, orfografiya, paleografiya (qadimgi qulyozmalar haqidagi fan) bilan ham jiddiy shug`ullandi. masalan, o`sha davrda rossiya fanlar akademiyasi tuzgan “rus tili lug`ati” ni tahrir qilishda, rus tili orfografiyasini mukammallashtirishda faol qatnashdi. moskva va peterburg maktablari bilan bir vaqtda qozon universitetida ham alohida lingvistik maktab maydonga keldi. tilshunoslikning mustaqil fanga aylanishida, uning metodlarini ishlab chiqishda muhim rol o`ynagan polyak-rus tilshunosi ivan aleksandrovich boduen de kuttene (1845-1929) qozon tilshunoslik maktabining asoschisidir. varshava yaqinidagi qishloqlardan birida tug`ilgan boduen yoshligidanoq tovushlar fiziologiyasi, sanskrit, litva va slavyan tillari bilan muntazam shug`ullana boshlaydi, ayniqsa, polyak tili tarixiga doir materiallarni yig`ishga faol kirishdi. ko`pgina chet mamlakatlarda bo`lib, mashhur lingvist olimlarning (yosh grammatikachilarning) ma`ruzalarini …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari"

1405682483_56235.doc moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari reja: 1. xix asrning ikkinchi yarmi va xx asr boshlarida rossiyada tilshunoslik taraqqiyotining o`ziga xos xususiyatlari. 2. f.f.fortunatov moskva tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 3. i.a.boduen de kurtene qozon tilshunoslik maktabining asoschisi sifatida. 4. jahon tilshunosligi taraqqiyotida peterburg tilshunoslik maktabining tutgan urni. 5. hozirgi davr tilshunosligi rivojida rossiya tilshunoslik maktablarining ahamiyati. asosiy tayanch tushunchalar: so`z shakli(forma)sining mohiyati; so`zning real va formal ma`nosi; so`z turkumi va so`zning grammatik turkumi; ikki sostavli va bir sostavli sodda gaplar; gapning bosh va ikkinchi darajali bo`laklari; sintakt...

DOC format, 98.0 KB. To download "moskva, peterburg va qozon tilshunoslik maktablari", click the Telegram button on the left.

Tags: moskva, peterburg va qozon tils… DOC Free download Telegram