adabiy til taraqqiyotida bobur asarlarining ahamiyati

DOC 52.5 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405595517_55850.doc adabiy til taraqqiyotida bobur asarlarining ahamiyati reja: 1. bobur asarlarining til xususiyatlari. 2. bobur asarlaridagi badiiy til vositalari. 3. «boburnoma» asari haqida ma`lumot. 4. bobur uslubi va til rivojiga qo`shgan hissa. zahiriddin muhammad bobur o`zbek tili nasriy janrining asoschilari orasida katta salobatni egallaydi. uning «boburnoma» asari katta ahamiyatga ega bo`lgan memuar hisoblanadi. bobur asarlarining ijobiy tomonlaridan biri- tilning soddaligidadir. u asarlarini sodda tilda yozadi. boshqalarni ham sshunday yozishga chaqiradi. bobur parallellizm, tazod, laf, o`zshatish, mubolag`a kabi badiiy til vositalaridan qo`llaydi. bobur xalq og`zaki ijodidan aksiyachilik mahoratini o`rgandi. natijada u omonim va polisemantik so`zlardan hamda so`z o`yinlaridan ustalik bilan foydalanib, o`zbek tilida tuyuqlarning ajoyib namunalarini yaratdi. bobur badiiy proza namunasi bo`lgan «boburnoma»ni hindistonda eski o`zbek tilida yaratdi. bu asar o`z davriga nisbatan sodda va obrazli tilda yozilgan. «boburnoma» asari juda qimmatli tarixiy-badiiy asar bo`lib, unda o`rta osiyo, afg`oniston, hindiston kabi mamlakatlarning xy asr oxiri, xyi asr boshlaridagi ahvoli geografiyasi, siyosiy, …

keyzer tomonidan nemis tiliga, 1791 yilda pave de kuteyli tomonidan fransuz tiliga tarjima qilindi. «boburnoma»ning qozon va london nusxalari 1948-1949 yillarda toshkentda ikki kitob xolida to`la nashr etildi. ba`zi tuzatishlar va chog`ishtirishlar asosida 1960 yilda yana qayta nashr qilindi. «boburnoma» xy asr oxiri xyi asr boshlaridagi tarixiy voqealarni to`g`ri aks ettirish jihatidangina qimmatli bo`lib qolmay, u o`sha davrdagi o`zbek tili ahvolini o`rganish uchun ham muhim manba hisoblanadi. «boburnoma» asari orqali boburning xalq jonli tilining boyliklari chuqur o`rganilib va egallab olganligi, adabiy tilni xalq jonli tiliga yaqinlashtirish uchun harakat qilganligi yaqqol ko`rinadi. bobur tilni boyitishga va soddalashtirishga, barqaror qo`llanilmagan ko`p so`zlarni ishlatishga harakat qildi va ulardan o`rinli foydalandi. «boburnoma» asarining mazmuni va tilini boyitish uchun bobur xalq maqollari hamda ta`birlariga katta e`tibor berdi. unda faqat o`zbek maqollaridagina emas, balki fors-tojik tili maqollarini ham qo`lladi. bular asar tilining shirali, ommaga tushunarli bo`lishi uchun xizmat qildi. masalan, kapudagini kapmasa, kariguncha kuydurur. kozlerini tuz …

bur andijon va uning atrofidagi shaharlar haqida ma`lumot berar ekan, ular haqida murakkab bo`lmagan, ixcham jumlalar bilan fikr yuritadi: «movarounnaxr, samarqand va kesh ko`rganidin so`ngra mundin ulug`rak korgan yokdur, uch davrasi bor. arki janub tarafida vake boluptur. tokkuz tarnav suv kirer. bu ajabturkim, bir erdan ham chikmas». bu parchani hozirgi zamon kitobxona ham lug`atsiz tushuna oladi. «boburnoma» asarining tili quyidagi xususiyatlari bilan ham harakterlanadi. 1. «boburnoma» tilining turlanish kategoriyasi o`ziga xos xususiyatlari bilan ajralib turadi. boshqa yodgorliklardagi kabi unda ham chiqish kelishigi –din, affiksi orqali yasaladi. qolgan kelishik qo`shimchalari hozirgi o`zbek tilidagi kelishik qo`shimchalariga o`xshash. masalan, andijon suyi oshtin kelur, axsi suyi kasandin keler.lekin «boburnoma»da qaratqich bilan ushum, o`rin-payt bilan junalish va o`rin-payt bilan chiqish kelishiklari bir-birining o`rnida o`o`llana beradi: xojandda kelib edi. jaxandir mirazaka tanbal takasiga kelib edi. hind fatxida song. abstrakt egalik ma`nosini ifodalovchi-niki afekisining vazifasini qaratqich kelishigining qo`shimchasi –ning qo`shimchasi – ning bajaradi: har vilayatkim musaxxar bolsa, …

xs kelishik olmoshi son va kelishiklar bilan turlanganda qadimgi formasi namoyon bo`ladi: ul-ano`, aning, anga, andin. hozirgi o`zbek adabiy tilida so`roq olmoshlaridan tashqari, ne,nechuk, katu olmoshlari mavjud. 5. hozirgi o`zbek tilida ravishlar «boburnoma»da ham uchraydi, lekin unda hozirgi tilda bo`lmagan azru (ko`p, juda ko`p) otru) ro`baro`, qarama-qarshi) ravishlar juda ko`p ishlatilgan. 6. «boburnoma»da qo`llangan so`ng ko`makchilari hozirgi ko`makchisining sayi varianti, bilen ko`makchisining bile, birle, ile variantlari mavjud. old va yon ko`makchilari o`rnida ko`proq kash ko`makchisi ishlatiladi: songralar sulton maxmudxon kashiga bardi. 7. «boburnoma»da o`timli fe`llarning majhul darajalari formasi tushum kelishigidagi otlarni boshqarish xususiyatiga ega. bu forma hozirgi o`zbek tilida uchramaydi. urduning va urdu otrusini mazbud va mustahkam kildi. hozirgi kelasi zamon fe`li- adur,-yudur affiksi yordamida hosil bo`ladi: keledurmen, keledursan kabi. «boburnoma»da eski uyg`ur tiliga xos ba`zi zamon formalari mavjud.ulardan biri-gu gu affiksli zamon fe`lidir: keldum,kelgung,kelgusi kabi. «boburnoma»da – gu-gu affikisida boshqa affikslarning birikishidan hosil bo`luvchi ish- harakat oti keng qo`llangan: …

ifodalanadi: ish kapuga kelgen maxalda jid va tumamni taksir kilmamak kerak. 8. «boburnoma»dagi bog`lovchilar hozirgi bog`lovchilarga qisman to`g`ri keladi. unda ko`pincha dagi, vale (lekin, ammo) va yoki bog`lovchilari ko`proq ishlatiladi. asarda ergashtiruvchi bir qanchasi qo`llanadi. bularning ko`pchiligi –ki bog`lovchisi ishtirokida hosil bo`lgan bog`lovchi va bog`lovchilashgan so`zlarir: -ki, -kim, vaqtiki, -gaxikim, ne uchunkim, -bu jihatdinkim, negkim: ani uchunkim, mir alisher navoiyning musannafati bavujudkim, xaride nash`u pava tanibdur, bu til biledur. «boburnoma» leksikasida quyidagi so`zlar uchraydi: yavuk, yaqin, cherik, askar, qo`shin, kabamak, kamamok, filgar, tuz, tekis er, arimak, ketmoq, ilik, kul, ulus, xalq, kazaklik, darbadarlik, yanmak, kaytmak, kopmoq, turmoq, kasaba, shaxarcha, vasat, urtalik, vasfir, mo`l-ko`l kabilar. umuman «boburnoma» va boshqa asarlari bilan til donishmandi bo`lganligini va til boyliklaridan, jonli tilning xususiyatlaridan mohirlik bilan foydalanganligini ko`rsatadi. o`zbek badiiy prozasi etarli tajribaga ega bo`lmagan bir davrda proza tilida katta muvaffaqiyatni qo`lga kiritdi. bobur tilidagi soddalik, ravonlik va ixchamlik xyii asrda abulg`ozi bahodirxon tomonidan yozilgan …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "adabiy til taraqqiyotida bobur asarlarining ahamiyati"

1405595517_55850.doc adabiy til taraqqiyotida bobur asarlarining ahamiyati reja: 1. bobur asarlarining til xususiyatlari. 2. bobur asarlaridagi badiiy til vositalari. 3. «boburnoma» asari haqida ma`lumot. 4. bobur uslubi va til rivojiga qo`shgan hissa. zahiriddin muhammad bobur o`zbek tili nasriy janrining asoschilari orasida katta salobatni egallaydi. uning «boburnoma» asari katta ahamiyatga ega bo`lgan memuar hisoblanadi. bobur asarlarining ijobiy tomonlaridan biri- tilning soddaligidadir. u asarlarini sodda tilda yozadi. boshqalarni ham sshunday yozishga chaqiradi. bobur parallellizm, tazod, laf, o`zshatish, mubolag`a kabi badiiy til vositalaridan qo`llaydi. bobur xalq og`zaki ijodidan aksiyachilik mahoratini o`rgandi. natijada u omonim va polisemantik so`zlardan hamda so`z o`yinlaridan...

DOC format, 52.5 KB. To download "adabiy til taraqqiyotida bobur asarlarining ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: adabiy til taraqqiyotida bobur … DOC Free download Telegram