xvii asr - xix asrning birinchi yarmi

PPTX 25 pages 116.4 KB Free download

25 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 116.4 KB

File type PPTX

Pages 25

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 25

xvii asr - xix asrning birinchi yarmida o`zbek adabiy tili reja: 1. davr adabiy tilining xususiyatlari 2. abulg`ozi bahodirxon asarlarining tili va uslubi 3. abulg`ozi asarlarining morfologik va sintaktik xususiyatlari 4. turdi satiralarining tili va uslubi xvii asr - xix asrning birinchi yarmida o`zbek adabiy tili reja: 1. davr adabiy tilining xususiyatlari 2. abulg`ozi bahodirxon asarlarining tili va uslubi 3. abulg`ozi asarlarining morfologik va sintaktik xususiyatlari 4. turdi satiralarining tili va uslubi o`rta osiyoning siyosiy, madaniy hayotida ro`y bergan tushkunlik: xvi asrning oxiri va xvii asrning boshida yana chuqurlashdi. o`sha davr jamiyatining iqtisodiy, siyosiy hayotida kuchli krizis vujudga keldi. shayboniylardan keyin hukmronlik qilgan ashtarxoniylar ham umumiy osoyishtalik, obodonlik va madaniy taraqqiyotning garovi bo`lmish markazlashgan hukumat tuza olmadilar. o`rta osiyo uch xonlik (buxoro, xiva, qo`qon xonliklari) va bir qancha mayda bekliklarga bo`lingan edi. bu xonliklar o`rtasida qonli kurashlar davom etardi. buning ustiga eron shohi nodirning xviii asr o`rtalaridagi bosqinchiligi mamlakat xo`jaligini …

2 / 25

odirxonning «shajarai turk», «shajarai tarokima», muhammadamin yaroqchining «muhit ut-tavorix», nuriddin oxund mullo farhod samarqandiyning «tavorixi kasira», «tarixi roqimiy», mahmud ibn valining «bahr ul asror fi manoqib ul axyor», suhayloning «imomqulinoma», mutribiyning «tazkirat ush shuaro», maleho samarqandiyning «muzokir ul as`hob», muhammad xoksorning «muntaxab-ul lug`at», mirmuhammad amin buxoriyning «ubaydullonoma», munis va ogahiyning «firdavs ul iqbol» kabi tarixiy, geografik ilmiy asarlari shu davrning mahsuli hisoblanadi. xvii-xix asrlar adabiy tilini o`rganishda o`sha davrda yashab ijod etgan dunyoviy adabiyot vakillarining ijodi ham yetarli manba bo`ladi. bu davr adabiy tilini rivojlantirishda turdi farog`iy, boborahim mashrab, mavlono vafo, g`oziy, shavqiy, pahlavonquli ravnaq, muhammadniyoz nishotiy, munis, gulxaniy, maxmur, ogahiy, mujrim obidlar munosib hissa qo`shdilar. xvii-xix asr ijodkorlarining asarlari tilida navoiy traditsiyasi bilan birga, g`arbiy adabiy til formalari ham uchraydi. bu narsa fuzuliy poeziyasi tilining ta`siri natijasida paydo bo`ldi. abulg`ozi bahodirxon asarlarining tili va uslubi abulg`ozi bahodirxon siyosiy, harbiy ishlar bilan cheklanib qolmay, ilm-fan, san`at va adabiyot bilan ham …

3 / 25

n, markaziy osiyo xonliklari, jumladan, xiva xonligining muallif yashagan davrgacha boʻlgan tarixini oʻz ichiga olgan. “shajarayi turk” abulgʻoziy bahodirxonning oʻlimi tufayli nihoyasiga yetkazilmay qolgan boʻlsa-da, uning oʻgʻli anusha muhammadxon (1663-87) topshirigʻiga muvofiq, urganchlik tarixchi maxmud ibn mulla muhammad zamon urganjiy tomonidan baʼzi maʼlumotlar bilan toʻldirilgan. “shajarayi turk” asarining yozilish sababi muallif tomonidan quyidagicha izohlangan: “ammo bizning ota-aqalarimizning beparvoliqi va xorazm xalqining bevuqufliqi, bu ikki sababdin, bizning jamoatimizning abdullaxonning (abdullaxon ii) otalari birlan bizning otalarimizning ayrilgan yeridin to bizga kelguncha tarixlarini bitmay erdilar. bu tarixni bir kishiga taklif qilali teb fikr qilduk, hech munosib kishi topmaduk, zarur boʻldi (va), ul sababdin oʻzimiz aytduk“. asarning 7, 8 va 9-boblari (1644 yilgacha kechgan voqealar) abulgʻozixon tomonidan yozilgan. 1-, 6-bob va 9-bobning davomi (1644-64) mulla muhammad zamon urganjiy tarafidan bitilgan bu asar yozib tugallanmagan. «shajarai turk»dagi voqealarni «shajarai tarokima»dagi kabi uch qismga bo`lish mumkin: 1. diniy xarakterdagi - odam ato haqidagi afsonalar. 2. o`g`uz-turkmanlarning …

4 / 25

kstini nashr ettirdi. abulg`ozi bahodirxon asarlarini omma tushunadigan tilda va ommabop uslubda yozishga alohida e`tibor berdi. abulg`ozi o`zining tarixiy asarlari boshqa tarixchilarning asarlaridan til jihatidan farqli ekanligini ta`kidlab, quyidagilarni yozadi: „barcha bilingkim, bizdin burun turkiy tarix aytqanlar arabiy lug`atlarni qoshub tururlar va turkiyni ham saj` qilib tururlar. ѳzlәrining hunarlari va ustazlarini xalqqa ma`lum qilmaq uchun. biz munlarning hech qaysisini qilmaduq aning uchun kim, bu kitabni oqug`uchi va tinglag`uchi albatta, turk bolg`usi turur. bas, turklәrgә turkana aytmәq kerәk, va ularning barchasi fahm qilg`aylar”. abulg`ozi asar yozayotganda o`z oldiga „andoq aytmoq kerakkim, yaxshi va yomon barchalari bilib, ko`ngullariga ma`qul bo`lg`oy“ degan prinsipni qo`ydi. „shajarai turk“ asarini ham xuddi shu prinsipga amal qilgan holda yozdi. abulg`ozi chig`atoy tili deb xalqning jonli so`zlashuv tilidan uzoq bo`lgan tilni tushunadi. u chig`atoy turkiysidan foydalanmaganligini „shajarai turk“ asarida shunday yozadi: „hamma ulug`lar ham addiy kishilәr tushunsun deb, men bu tarixni turkiy tili bilәn aytdim. turkiyni ham andaq …

5 / 25

ikki padshah jahang`a sig`mas, it semirsә egәsini qapar kabi. abulg`ozi asarlarining morfologik va sintaktik xususiyatlari xv-xvi asr adabiy tilidan ancha ilgarilab ketganligini ko`rsatadi. ularda xalq so`zlashuv tiliga xos morfologik ko`rsatkichlar ko`proq, arabcha-forscha sintaktik qurulmalar kamroq uchraydi. abulg`ozi bahodirxonning «shajarai tarokima» va «shajarai turk» asarlarida quyidagi fonetik, leksik va grammatik xususiyatlar mavjud. fonetik xususiyatlari: so`z boshida keladigan d tovushi ko`pincha t ga o`tadi. bu holni a. n. kononov ham alohida ta`kidlaydi: degәn - tegәn, deb - teb, dedik - teduk kabi. morfologik xususiyatlari: ot yasovchi qo`shimchalar hozirgi o`zbek tilidagi ot yasovchilarga o`xshaydi. hozirgi o`zbek tilidagi kabi abulg`ozi asarlari tilida oltita kelishik bor. tushum kelishigi uchun -ni/-ni affiksidan tashqari, -n ham mahsuldor qo`llanadi. m: kuchlәrin va kelinlәran chakirib (xotinlarini va kelinlarini chaqirib). chiqish kelishigi affiksi -din /-din //-tin /-tin ko`rinishida. har turluk turpaqdin alib. sonlar, ularning turlari, yasalishi hozirgi o`zbek tilidagiga o`xshaydi. ammo tartib sonlar -lanchi/-lәnchi affiksi yordamida yasalishi bilan hozirgi o`zbek …

Want to read more?

Download all 25 pages for free via Telegram.

Download full file

About "xvii asr - xix asrning birinchi yarmi"

xvii asr - xix asrning birinchi yarmida o`zbek adabiy tili reja: 1. davr adabiy tilining xususiyatlari 2. abulg`ozi bahodirxon asarlarining tili va uslubi 3. abulg`ozi asarlarining morfologik va sintaktik xususiyatlari 4. turdi satiralarining tili va uslubi xvii asr - xix asrning birinchi yarmida o`zbek adabiy tili reja: 1. davr adabiy tilining xususiyatlari 2. abulg`ozi bahodirxon asarlarining tili va uslubi 3. abulg`ozi asarlarining morfologik va sintaktik xususiyatlari 4. turdi satiralarining tili va uslubi o`rta osiyoning siyosiy, madaniy hayotida ro`y bergan tushkunlik: xvi asrning oxiri va xvii asrning boshida yana chuqurlashdi. o`sha davr jamiyatining iqtisodiy, siyosiy hayotida kuchli krizis vujudga keldi. shayboniylardan keyin hukmronlik qilgan ashtarxoniylar ham umumiy osoyishtal...

This file contains 25 pages in PPTX format (116.4 KB). To download "xvii asr - xix asrning birinchi yarmi", click the Telegram button on the left.

Tags: xvii asr - xix asrning birinchi… PPTX 25 pages Free download Telegram