o`zbek tilining takomillashishi (xiv asrning oxiridan xix asrning ikkinchi yarmigacha)

DOC 62.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1405687773_56299.doc o`zbek tilining takomillashishi (xiv asrning oxiridan xix asrning ikkinchi yarmigacha) r e j a: 1. adabiy tilning xiv asr oxiridan xvii asrgacha taraqqiyoti. 2. eski o`zbek adabiy tili haqida. 3. o`zbek adabiy tili taraqqiyotida shoir atoiyning o`rni. 4. sakkokiyning o`zbek tili taraqqiyotidagi roli. 5. lutfiy ijodi- adabiy til taraqqiyotida yangi davr. xvi asrning yarimiga kelib mo`g`illarning mavqei pasaydi. ularga qarshi sarbadorlar harakati kuchayib, ular hokimiyatni qo`lga oldi. movarounnahr hokimligi amir temurga o`tdi. mamlakat hayotida bir qancha ijobiy o`zgarishlar yuzaga keldi. jumladan, fan va san`atning barcha sohalari, me`morchilik obidalari vujudga keldi. bu davrda fan va adabiyotning ravnaqi bevosita o`zbek tilining takomiliga ham o`z ta`sirini ko`rsatidi. amir temur vafotidan so`ng mamlakat bir necha xon va beklilarga bo`linib ketdi. o`rta osiyo hududida mirzo ulug`bek va hoxrux boshchiligida movarounnaxr va xurosoda mustaqil davlat tuzildi. mirzo ulug`bek va hoxrux vafotidan so`ng mamlakatda o`zaro feodal urushlari ancha kuchaydi. o`zaro urushlar natijasida tarqalib ketgan o`rta osiyoda …

gan o`zgarishlar til formalari vositasida ifodalandi. turli fanlarga doir yaratilgan tazkiralar, risolalarda ilmiy terminologiya qo`llana boshladi.lekin u teminologiya va uslub islom dini qobig`iga o`ralgan edi. o`zbek tilidagi badiiy adabiyot rivojlandi.xv-xviii asrlarda adabiyotning tematik doirasi ancha kengaydi, dunyoviy motivlarni kuylash ustunlashdi. bundan tashqari adabiyotda g`azal,ruboiy, qit`a, tuyuq, qasida,noma,munozara, doston, hikoya, masal, memuar kabi yangi janrlar yuzaga keldi. natijada adabiy tilning yangi uslubiy sistemasi paydo bo`ldi. markazlashgan davlat uchun kurash g`oyasini ma`lum bir g`azal yoki ruboiy doirasida bayon etish uslubi bo`lgan tazkira va doston janrining rivojlanishiga olib keldi.o`sha davrda markazlashgan davlat uchun faqat odil shohlar kurashdi, degan tendensiya mavjud edi. odil shohlarni madh etish jarayonida adabiyotda qasida janri paydo bo`ldi. eski o`zbek tilidagi shaklldosh so`zlardan, xalq qo`shiqlari uslubidan ustalik bilan foydalanish asosida tuyuq janri vujudga keldi. tuyuqda omonim so`zlar so`z o`yini uslubidan qo`llandi. adabiy tilda muammo janri ham paydo bo`lib, muammoda (yashiringan) ma`nodosh yoki shakldosh so`zlarni topib olib, bir tildagi so`zlarning ikkinchi …

mat qiladi. xiv asrning oxiri va xix asrning ikkinchi yarmiga bo`lgan davrdagi adabiy til eski o`zbek tili termini bilan yuritildi. ko`pchilik tyurkologik adabiyotlarda «chig`atoy lug`ati»deb nomlanadi.ulardan kitobiy adabiy til haqida fikr yuoitilganda, «chig`atoy tili» termeni xalqni jonli so`zlashuvi tili asosida tarkib topgan adabiy til haqida fikr yuritilganda esa eski o`zbek tili termeni qo`llangan. v,v. radlov, a,m,hcherbak, abulg`ozi bahodirxon ta`kidlaganidek , chig`atoy tili sun`iy tildir. adabiy tilga jonli tildan ko`plab yangi elementlar kirib bordi. lekin adabiy til bilan jonli til bir-biriga teng hodisa emas. eski o`zbek adabiy tili jonli tildan ancha uzoq edi, chunki unda arabcha, forscha elementlar va ma`lum qolibga kirib qolgan stilistik priyomlar mavjud edi. eski o`zbek tili bilan sharqiy turkiston adabiy tilidagi o`xshash va farqli tomonlar quydagilardan iborat: 1. fonetik xususiyatlar: harqiy turkiston adabiy til yodgorliklari tilidagi so`zlarda dz tovushi kelsa eski o`zbek adabiy tilida bu tovush e bilan beriladi. hart maylidagi fe`llarning oxiridagi r tovushi esa o`zbek …

ni xiv-xvasrlardagi forsiy tilning nufuzi darajasida ko`tarish maqsadida bu tilda she`rlar, asarlar ijod qila boshladilar, adabiyotni ona tili asosida rivojlantirish uchun kurashdilar. bu kurash o`zbek adabiy tili taraqqiyotida muhimrol o`ynaydi. turkiy tilning nufuzi va taraqqiyoti uchun alisher navoiy va uning zamondoshlari lutfiy,atoiy, zakkokiy,yakuniy, yusuf amiriy, axmadiy, xujandiy, mir xaydar, muqimiy, gadoiy, bobir munosib hissa qo`shdilar. «nazm dengizining tubiga sho`ng`ib she`riy durlar» yaratishga intilgan atoiy o`zbek dunyoviy adabiyotining navoiyga qadar etishgan atoqli namoyondalaridandir. atoiy xalq qo`shiqlari tilining soddaligi, ravonligi va musiqiyligidan ilhomlanadi va uni o`rganadi. u o`zining 260 g`azalidan 109 tasini xalq qo`shiqlari vaznida yaratdi. bu narsa uning xalq og`zaki ijodini yaxshi bilganligini va xalq tili boyliklaridan bahramand bo`lib ijod etganligini ko`rsatadi. atoiy xalq maqollari va ta`birlariga katta e`tibor bilan qaraydi. u xalq maqollaridan foydalanish bilan o`z o`z g`azallarining mazmunini ham, til va badiiyligini ham boyitdi. atoiy xalq maqollarini aynan keltiradi va ularning mazmunini she`riy misralarga singdiradi. boldi bagro`i suv gamingdin, …

tili oltin o`rda yodgorliklarining tilidan farq qiladi. atoiy g`azallarida quyidagi til xususiyatlari uchraydi. jo`nalish kelishigi uchun –ga, ge, ka, ke affiksi forma bilan bi qatorda a, e affiksi forma ham keng qo`llangan: mim agzi bile zulfu kaddi lam alifdin, ey vay, netey xasta kogil kaldi alamga. nazm baxrina chom, karina et durdek, ataiy, darya yuzini chun xasu xashak kerektur. jo`nalish kelishigining – a, e affiksli formasi xozir jlovchi o`zbek shevalarida ham qo`llanadi. lekin bu forma aslida o`g`iz tillariga xosdir. o`rin – payt va chiqish kelishiklari qo`shimchalaridan oldin bir n tovushi orttiriladi: ul sanamkim, suv yakasinda paritek olturur, gayati nazuklikindin suv bile yutsa bolur. sifat yasovchi – gan, gen affiks – an, en formasida ham uchpaydi. m: kilan – kilgan, alan – algan kabi. buyruq fe`lining birinchi shaxs ko`pligi fe`l negizlariga – aling, eleng affiksini qo`shish orqali hosil bo`ladi: baraling, keleing, alaling kabi. bu forma «muxabbatnoma»da ham mavjud. atoiy g`azallari leksikasida …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "o`zbek tilining takomillashishi (xiv asrning oxiridan xix asrning ikkinchi yarmigacha)"

1405687773_56299.doc o`zbek tilining takomillashishi (xiv asrning oxiridan xix asrning ikkinchi yarmigacha) r e j a: 1. adabiy tilning xiv asr oxiridan xvii asrgacha taraqqiyoti. 2. eski o`zbek adabiy tili haqida. 3. o`zbek adabiy tili taraqqiyotida shoir atoiyning o`rni. 4. sakkokiyning o`zbek tili taraqqiyotidagi roli. 5. lutfiy ijodi- adabiy til taraqqiyotida yangi davr. xvi asrning yarimiga kelib mo`g`illarning mavqei pasaydi. ularga qarshi sarbadorlar harakati kuchayib, ular hokimiyatni qo`lga oldi. movarounnahr hokimligi amir temurga o`tdi. mamlakat hayotida bir qancha ijobiy o`zgarishlar yuzaga keldi. jumladan, fan va san`atning barcha sohalari, me`morchilik obidalari vujudga keldi. bu davrda fan va adabiyotning ravnaqi bevosita o`zbek tilining takomiliga ham o`z ta`sirini ko`rsatid...

DOC format, 62.0 KB. To download "o`zbek tilining takomillashishi (xiv asrning oxiridan xix asrning ikkinchi yarmigacha)", click the Telegram button on the left.

Tags: o`zbek tilining takomillashishi… DOC Free download Telegram