мерос ва ихлос

DOC 63,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1404565595_54359.doc мерос ва ихлос мерос ва ихлос (ўзбек мумтоз адабиётини урганишнинг баъзи мезонлари хакида) кадимий маданиятимиз тарихи канчалик бой ва кенг камровли булмасин, у илмий адабиётларда, замондош олим-ларимиз ёзган тадкикотларда узок йиллар узининг бир бутун хакконий тавсиф ва бахосини олмай келди. маълум даврда синфийлик назарияси талабларига кура утмишни ёмонлаш йулидан борилди. башарият ахлига у бойми ёки камбагалми барибир яхши ёки ёмон булиши мумкинлиги, уларнинг баъзиларида эса инсоний фазилатлар билан биргаликда ёмон феълатвор аралаш булиши мумкинлиги табиий хол эканлигига эътибор берилмай келинди. тарихдан маълумки, ижод ахлининг «халкчил» ва «ёт» гурухларга булиб ташлаш, адолатсиз равишда айрим шоирларни таъна билан коралаб тилга олиш ёки баъзи бир ижодкорларни хар кандай нуксондан холи килиб курсатишга уриниш холлари худди шу тургунлик даври адабиёти билан боглик ходисадир. бирок бу айтилган гаплар хали масаланинг факат бир томони. маълумки, илк урта асрлардан бошлаб баркамол ислом дини заминида юзага келган суфийлик фалсафий таълимот узок асрлар давомида ижод ахлининг маърифий, гоявий …
2
79 б). шундай экан, адабиётимиз тарихини чукур илмий ёритиш кандайдир гайри илмий «изм» ларга эмас, балки юртимизда ижод килган калам ахлининг гоявий куроли суфизм доирасида йирик шоирлар, адиблар хамда адабий окимларга муносиб бахо берилса, жиддий натижалар кулга киритилиши шубхасиздир. ахир, ахмад яссавий, боборахим машраб, суфи оллохёр, хувайдо, нишотий кабилар ижодини бошка бирор йул билан илмий бахолаб буладими? иккинчидан, якин кунларгача адабиётшунослик буйича яратилиб келинган илмий тадкикотларда оврупа адабиёт-шунослигининг коида ва карашлари бадиий – эстетик нуктаи назарлари бир томонлама тамал тоши вазифасини утаб келди. шарк адабиётшунослигининг шоирлари ижодини, алохида олинган асарларга бахо бериш тажрибалари бутунлай назар – писанд килинмади ёки бу масалага жуда оз эътибор берилди. натижада халкимиз бу сохада кулга киритган узига хос илмий тажрибалари юзага чикмай колди. ана шу мулохазаларнинг узиёк синфийлик назариясининг хаётий заминдан ажралган бир караш эканлигини курсата олади. демак, адабиётшунос шоир ва адиблар ижодига бахо беришда чинакам илмий йулдан боришни истар экан, у аввало, жахон ва …
3
тафаккир шоир девон тузишдан максад факат мажозий хусну – жамол тавсифининг узи булиб колмай, балки унда укувчига маърифатомиз ва мавъиза-тангиз фикрлар етказиш лозимдир, деган маънода шундай ёзади: «яна бир буким, гуйиё баъзи эл ашъор тахсилидин ва девон такмилидин гараз мажозий хусну жамол тавсифи ва максуд зохирий хатту хол таърифидин узга нима англамай-дурурлар. девон топилгайким, анда маърифатомиз бир газал топилмагай ва газал булмагай, анда мавъ изатангиз бир байт булмагай. мундок девон битилса, худ асру бехуда захмат ва зойиъ машаккат тортилгон булгай». (навоий, 20 томлик, 1- т. 1987, 21б) адабиёт олдида инсонни бадиий дид жихатидан хам баркамол килиб тарбиялаш вазифаси туради. бу вазифа хам инсоний эзгуликни, гузалликни хис кила олиш, унинг чинакамига ошиги килиб тарбиялаш билан узвий боглик булиб, машаккатли юмуш хисобланади. тугрисини айтганда, бадиий асарга, шоир ва адиблар салохиятига бахо берганда ана шу мезон тамал тоши килиб олинади. ана шу мезонга кура ёзувчи - шоирларнинг макоми белгиланади, улар ёзган асарларга бахо …
4
ча ислохга мухтож. профессорлар а.хайитметов, х. хомидовлар «адабиётимизнинг бир шох кучаси» маколасида тугри кайд килинганидек: «сарой адабиёти-нинг тематик доирасини, унинг кизикишларини биз узок вакт торайтириб курсатишга харакат килганмиз. аслида бу адабиёт хеч качон узини халкчил адабиётга, диний адабиётга, тасаввуф адабиётига зид куймаган. узок вакт бу адабиётда хам умумин-соний кадриятларни куйлаш мухим урин тутган ана шундай «сарой» шоирларимиздан бири амир умархондир. (1789 – 1822) мулло олим махмуд хожи узининг «тарихи туркистон» китобида у хакида шундай ёзади: «табъи латиф ва ройи зариф ва жами ахлоки хуснига мунсуф бир зот булган» умархон хукмдорлик даври фаргонанинг энг обод, илм ва фазл тараккий этган даври хисобланади. амир умархондек фозил шоир ижодининг адабиётимиз тарихи узвийидан кесиб ташланиши, аввало, илмий талаб ва одоб доирасига сигмайдиган харакат, колаверса, китобхон ота – боболаримиз ва замондош-ларимиз иродасига зид уларок амалга оширилган хунук ишларнинг яккол исботидир. шу уринда гуёки купчиликка аён, аммо аксарият эътиборидан четда колган, шу билан бирга, бизнингча ургани-лиши …
5
орли шоирларни жамлади. шунингдек, куплаб тарихчи, мусаввир, машшок, аскиячи, кизикчи, олиму фузало-ларни туплаб, уларнинг ижод килишига имконият яратади. мох-ларойим умр йулдоши умархон билан биргаликда ижод килган. агар улар ижодига назар ташласак, бу ижодий якинликни тез илгаб оламиз. жуда куп ухшаш сатрларга кузимиз тушади. ўн беш йил бирга нафас олиб, бирга яшаган ва ижод килган икки калам ахлида бундай холларнинг булиши табиий эди, албатта. умархонда: жамолинг жилвасин курган замон юсуф хижолатидин дер эди: «зарра мен хуршиди, рухсоринг эрур ахсон» ёки: ишк савдоси кузум ёшини жайхун айлади. нодира: жахон ахлини юсуфдек жамолингга харидор эт ёки: токатим ток улди жайхундек окиб куздин ёшим. мохларойим уз шеърлар тупламининг дебочасида саййид умархон билан утган бахтли дамларини хотирлайди. шеърият хусусидаги хароратли сухбатларини, хар дамда булган бахс, мушоираларнинг лаззатли онларини марок билан эслайди: «...ул хазрат (амир умархон) тоза мазмунлардин бир мисра била савол тарикасида сурар эдилар, филфавр охири мисра била жавоб айтур эрдим ва табиатларини хуш килур …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "мерос ва ихлос"

1404565595_54359.doc мерос ва ихлос мерос ва ихлос (ўзбек мумтоз адабиётини урганишнинг баъзи мезонлари хакида) кадимий маданиятимиз тарихи канчалик бой ва кенг камровли булмасин, у илмий адабиётларда, замондош олим-ларимиз ёзган тадкикотларда узок йиллар узининг бир бутун хакконий тавсиф ва бахосини олмай келди. маълум даврда синфийлик назарияси талабларига кура утмишни ёмонлаш йулидан борилди. башарият ахлига у бойми ёки камбагалми барибир яхши ёки ёмон булиши мумкинлиги, уларнинг баъзиларида эса инсоний фазилатлар билан биргаликда ёмон феълатвор аралаш булиши мумкинлиги табиий хол эканлигига эътибор берилмай келинди. тарихдан маълумки, ижод ахлининг «халкчил» ва «ёт» гурухларга булиб ташлаш, адолатсиз равишда айрим шоирларни таъна билан коралаб тилга олиш ёки баъзи бир ижодкорларни хар ...

Формат DOC, 63,5 КБ. Чтобы скачать "мерос ва ихлос", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: мерос ва ихлос DOC Бесплатная загрузка Telegram