олмош

DOC 182,0 KB Bepul yuklash

Sahifa ko'rinishi (5 sahifa)

Pastga aylantiring 👇

1404479972_53837.doc олмош олмош режа: 1. олмошнинг таърифи ва унинг эски ўзбек тилида қўлланиш хусусиятлари. 2. олмошнинг маъно турлари, турланиши, фонетик вариантлари. олмош от, сифат, сон ва баъзан бошқа сўз туркумлари ўрнида қўлланиб, предмет ва унга хос бўлган белгининг мавжудлигини кўрсатади. олмош предметликни ёки унинг белгисини доимий эмас, балки муайян ўринларда ифода қилади. шу жиҳатдан олмош мустақил сўз туркуми ҳисбланса-да, конкрет маънога эга бўлмайди. эски ўзбек тилидаги олмошлар маъно хусусиятларига қуйидаги гуруҳларга бўлинади: кишилик олмошлари, ўзлик олмошлари, кўрсатиш олмошлари, сўроқ олмошлари, биргалик олмошлари, белгилаш олмошлари, гумон олмошлари, бўлишсизлик олмошлари. кишилик олмошлари. кишилик олмошлари лексик-семантик жиҳатдан маълум сўз категориясидир, ҳамда грамматик хусусиятларга кўра, турли аффикслар билан ифодаланган, кишилик олмошларининг баъзи фонетик вариантларини ҳисобга олмаганда, кўпчилик қисми ҳозирги ўзбек тилида фойдаланилмоқда. кишилик олмошларининг i шахс бирлиги: мэн. кўпчилик ёзма манбаларда мэн олмоши миму ё-ю нун орқали ёзилган, xvii —xix асрларга оид баъзи ёзма обидаларда мим-у нун билан ифодаланган. мэн олмошининг ҳар икки ёзув …

нган, баъзан бу олмошини фақыри ҳақыр сўзлардан олдин кўллаш навоий ҳамда огаҳий асарларида учрайди: фақыри-ҳақыр йад туттум ким... (навоий мн). б у ф а қ ы р и-ҳ а қ ы р ҳам ким бу улуғ хāнадāнны¦, қадимий бандасы ва бу баланд āстанны¦ самимий сарафк¡нд¡сид¯р-мэн (огаҳий). xviii — xix асрларга оид ёзма манбаларда фақыри-ҳақыр к¡мин¡, к¡мин¡, бу к¡мин¡, мэн к¡мин¡ бирикмалари ҳам мэн олмоши ўрнида истеъмол қилинган: фақыри-ҳақыр к¡мин¡ таға¦ыз муҳаммад аминхожа муқимий (муқимий). к¡мин¡ ҳам £з кјзµм бил¡н кјрдµм (фурқат). ii шахс бирлиги: сэн. кишилик олмошининг сэн формаси сину ё нун билан ёзилган, сэн олмоши таркибидаги ё асосан олд қатор лабланмаган ўрта кенг э унлисининг белгисини ифодалайди. xv—xvi асрлар ёзма манбаларида сэн олмоши келишик аффикслари билан турланганда, ё ҳарфи ёзилмайди: сэни¦дэк (лутфий); сэни¦(амирий). сэн олмоши сину нун ё орқали ҳамда ё белгисини тушириб ёзилса ҳам, эски ўзбек тили ёзма манбаларида с¡н эмас, сэн шаклида талаффуз этилган. iii шахс бирлиги: …

āнā кабулий бизл¡рни тил¡б васийат қылды ким, бу кеч¡ āламдын барур-мэн (навоий мн).гул ғунчасидур гойа бизл¡рг¡ ачылмайдур (бобур). ii шахс кўплиги: сиз. сиз олмоши кўплик маънода қўлланган: биз сизи¦ учун саврулдуққ (шн). биз бу сарыдын йэтк¡ч, сиз ичк¡ридин чықыб элики¦издин кэлурини тақсир ққылма¦лар (бн). сиз олмошининг кўплик маъносини кучайтириш учун –л¡р аффикси қўшилган: с и з л ¡ р ким қарындашлар турур-сиз бизи¦ бирл¡ иттифāқ қылы¦ (ш тар). шāдмāн сизл¡рдин-у јлгµнч¡ миннатдāр-мэн (фурқат). iii шахс кўплиги: алар, улар, анлар, баъзан унлар шакли қўлланилган. алар олмоши xv—xix асрларда ёзилган кўпчилик ёзма манбаларда кенг қўлланган: аларны¦ икисин јлтµрµб (навоий). алар айдыларки, јзб¡кни бир масалы бардур (гулханий). улар варианти лутфий, бобур, абулғози баҳодурхон асарларида учрайди: улар мендин йашуруб (бн). уларны¦ к£¦ли (ш.тар.). анлар олмоши лутфий, «нусратнома», абулғози баҳодирхон, гулханий, фурқат асарларида истеъмолда бўлган: анлар ашйаны; анлардын јтµб ҳавузга шарбатлар тјкµлµр. анлар кјп йылларгача бу айтылған ним¡рс¡л¡рни бэрµрл¡р (ш.тар.). iii шахс кўплиги тарихий тараққиётида …

н, сендин, андын, биздин, улардын, анлардын, алардын. xiii-xiv асрларда, xix асрдан кейинги ёдгорликларда ҳам чиқиш келишигининг –д¡н/-дан, баъзан –д¯н/-дун варианти қўлланган. ўзлик олмоши. эски ўзбек тилида £з олмоши фаол қўлланган. ¤з олмоши дастлаб от туркумига оид сўз бўлган ва ўзлик, вужуд, жон, руҳ каби маъноларни билдирган. эски ўзбек тилида ҳам £з олмошининг бу маънолари айрим ўринларда сақланиб қолган: ¤з¯мдин ҳайат барай (навоий). ей санам, £зни (вужуд) бизг¡ наāшна тāк¡й (увайсий).¤з сўзи эски ўзбек тилида олмошга ўтиш жараёни тугалланган, шахсга тааллуқлилигини, хослигини, унинг таркибий қисми эканлигини маъноларини англатган: ¤зини¦ ш¡кли бирл¡ (навоий, ҳа). мени £з ҳузурыға талаб қылды (ф.). ¤з қылычынбойнума йетк¯рс¡ (навоий, лт). ¤з олмоши такрор қўлланиши мумкин. бунда иш-ҳаракат субъектига қайтганликни, яъни иш-ҳаракат субъектнинг ўзи учун тегишли эканлиги маъноси англашилади: толғанмағы јз £зин¡ гирдāб (навоий), қылур јзиг¡ јзи иштибāҳ (муқ.). ¤з олмоши эгалик ва келишик аффиксларини қабул қилади. бунда дастлаб эгалик аффикси, сўнг келишик аффикси қўлланади: ¤з¯мни¦ икки йахшы …

ҳбегимни¦ туққан набираси (бобур). кўрсатиш олмошлари. эски ўзбек тили ёзма манбаларида бу, бул, ул, ошал, ошул, шул, ушбу, ҳамул, баъзан у, уш, шу, шубу, ҳамун, ҳамин каби кўрсатиш олмошлари тузилиши жиҳатидан содда ҳамда мураккаб формалардан ташкил топган. содда кўрсатиш олмошлари: бу, ул(у), уш формаларидан иборат. бул, шул, (шу), ушбу, шубу, ошал, ошул, ошу, ҳамул сўзлари кўрсатиш олмошларининг мураккаб формаларини ташкил қилади. ҳамун, ҳамин, ҳамийн кўрсатиш олмошлари форс тилларидан ўзлашган. кўрсатилган даврларга оид ёзма манбаларда ҳар қайси кўрсатиш олмошининг истеъмол доираси, лексик-семантик ҳамда грамматик хусусиятлари турлича бўлган. бу кўрсатиш олмоши кенг кўламда қўлланган, нутқ пайтида мавжуд бўлган яқин масофадаги киши, нарса, ҳодисаларни кўрсатади: бу бэнава (лутфий), б у расадны (бн). олмошлар уч хил семантик вазифа бажарган: 1. дейктик вазифа, яъни соф кўрсатиш маъносини англатган: бу байтны оқубдур (навоий, мн). 2. анафорик вазифа, яъни олдин тилга олинган шахс, предметни кўрсатади: бу ҳам йахшы барды (бобурнома). 3. препратив вазифа, яъникейин тилга олинадиган предмет …

Ko'proq o'qimoqchimisiz?

Faylni Telegram orqali bepul yuklab oling.

To'liq faylni yuklab olish

"олмош" haqida

1404479972_53837.doc олмош олмош режа: 1. олмошнинг таърифи ва унинг эски ўзбек тилида қўлланиш хусусиятлари. 2. олмошнинг маъно турлари, турланиши, фонетик вариантлари. олмош от, сифат, сон ва баъзан бошқа сўз туркумлари ўрнида қўлланиб, предмет ва унга хос бўлган белгининг мавжудлигини кўрсатади. олмош предметликни ёки унинг белгисини доимий эмас, балки муайян ўринларда ифода қилади. шу жиҳатдан олмош мустақил сўз туркуми ҳисбланса-да, конкрет маънога эга бўлмайди. эски ўзбек тилидаги олмошлар маъно хусусиятларига қуйидаги гуруҳларга бўлинади: кишилик олмошлари, ўзлик олмошлари, кўрсатиш олмошлари, сўроқ олмошлари, биргалик олмошлари, белгилаш олмошлари, гумон олмошлари, бўлишсизлик олмошлари. кишилик олмошлари. кишилик олмошлари лексик-семантик жиҳатдан маълум сўз категориясидир, ҳамда ...

DOC format, 182,0 KB. "олмош"ni yuklab olish uchun chap tomondagi Telegram tugmasini bosing.

Teglar: олмош DOC Bepul yuklash Telegram