синтаксис (суз бирикмаси , мослашув, битишув, бошкарув, хол)

DOC 177,5 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1403261135_44225.doc синтаксис www.arxiv.uz синтаксис режа: 1. сўз бирикмаси 2. мослашув 3. битишув 4. бошқарув 5. ҳол синтаксис ҳақида тушунча синтаксис юнонча сњз бњлиб, «тузиш» деган маънони билдиради. у тилшуносликнинг мустақил бўлими эмас, балки грамматиканинг бир бўлагидир. синтаксисда асосан қуйидаги масалалар ўрганилади: 1. гап бўлаклари ва улар билан грамматик алоқага киришмайдиган қисмлар. 2. сўз бирикмаси ва унинг турлари. 3. гап ва унинг турлари. синтаксисда гапни ташкил этувчи қисмлар ўртасидаги синтактик алоқалар ва синтактик муносабатлар ҳам ўрганилади. гап бўлаклари: 1. эга. 2. кесим. 3. тўлдирувчи. 4. аниқловчи. 5. ҳол. улар ўртасида синтактик алоқа мавжуд. ундалмалар ва кириш бўлаклар (кириш сўз, кириш бирикма, кириш гап) гап бўлаклари билан синтактик алоқага киришмайди. улар билан гап бўлаклари орасида синтактик муносабат мавжуд. сўз бирикмаси сўзлар ўзаро бир-бири билан 2 хил йўл билан боғланиши мумкин: i. тенг боғланиш. ii. тобе боғланиш. сўзларнинг тенг боғланишидан тенг боғланишли сўз қўшилмаси ҳосил бўлади. у гапда уюшиқ бњлак бњлиб келади. сўзларнинг …

ни билдиради, яъни предикатив функцияни бажаради. сўз бирикмаси аташ хусусиятига эга, яъни номинатив функцияни бажаради. масалан: оқ девор, қизил гул, генерал раҳимов, темир эшик (сўз бирикмаси); девор оқ, гул қизил, раҳимов – генерал, эшик – темир (гап). ii. иборалар сўз бирикмасига шаклан ўхшаши мумкин, лекин улар, биринчидан, турғун бирикма ҳисобланади. улардаги сўз ва қўшимчаларни синонимлари билан алмаштириш мумкин эмас. сўз бирикмаси эса эркин бирикма ҳисобланади. иккинчидан, ибора одатда 1 та мустақил тушунчани билдиради, сўз бирикмасида эса камида иккита мустақил тушунча бўлади. масалан: ҳолдан тоймоқ – чарчамоқ; оёғини қўлига олиб – тез; тепа сочи тикка бўлмоқ – ғазабланмоқ; тарвузи қўлтиғидан тушмоқ – умидсизланмоқ. iii. қўшма сўз 1 та тушунчани ифодалайди. масалан: гултожихўроз – 1 та ўсимлик; ўрта осиё – 1 та регион, ақш – 1 та мамлакат; гўзал франция – сўз бирикмаси, 2 та тушунча. iv. тенг боғланишли сўз қўшилмасидаги сўзлар тобе боғланмаганлиги билан сўз бирикмасидан фарқ қилади. масалан: гњзаллик ва …

ва оҳанг орқали: тобе сўз + ҳоким сўз (бош сўз). 3. бошқарув – тушум, жўналиш, ўрин–пайт ва чиқиш келишиклари қўшимчалари ёки кўмакчилар орқали: тобе (эргаш) сўз+ -ни, -га, -да, -дан, -гача, орқали, ҳақида, томон +бош сўз. уюшиқ бўлакли бирикмалар сони уюшиқ бўлаклар сонига боғлиқ. масалан: оқ, қизил ва сариқ гуллар – 3 та бирикма: оқ гул, қизил гул, сариқ гул. сўз бирикмаларининг тузилишига кўра турлари сњз бирикмалари тузилишига књра 2 хил бњлади: 1. содда сўз бирикмалари. улар 2 мустақил тушунчадан ташкил топади. масалан: оқ гул, унинг қалами, ручка билан ёзмоқ, қобилиятига яраша баҳоламоқ, тез юрмоқ. 2. мураккаб сўз бирикмалари. улар 3 ва ундан ортиқ мустақил тушунчадан ташкил топади. масалан: сочи ўрилган қиз, туз сепилган помидор, бир неча қаватли уй. сўз бирикмаларининг бош сўзнинг қайси сўз туркуми билан ифодаланганлигига кўра турлари сњз бирикмалари бош сњзнинг қайси сњз туркуми билан ифодаланишига књра 3 хил бњлади: 1. отли бирикмалар: бош сўз от, сифат, …

: хайрлашувнинг бошланиши. 8. от ёки от вазифасидаги сўзлар + отлашган сўзлар: отнинг яхшиси, унинг ўқигани, болалардан бири, қушларнинг чуғур-чуғури, соғлиқнинг бори, шакарнинг ози, китобнинг энг кераги, беморнинг оҳ-воҳи. битишув: 1. сифат + от (ёки от вазифасидаги сўз): қизил гул, оқ бино. 2. сифат вазифасидаги олмош + от: шу иш, бу китоб. 3. сифат вазифасидаги равиш + от: анча одам, кам китоб. 4. сифатдош + от: югурган киши, оқар сув. 5. равиш + феъл: тез югурмоқ, бирдан тўхтамоқ. 6. равиш вазифасидаги сифат + феъл: яхши куйламоқ, дардли хўрсинди. 7. равишдош + феъл: иккиланиб сўради. 8. равиш вазифасидаги олмош + феъл: қачон келди? 9. белгини билдирадиган, кўмакчили ёки функционал шакллардаги отлар + от ёки от вазифасидаги сўзлар: нур каби пок, уйдаги китоб, тоғдай юрак. 10. белгини билдирадиган, кўмакчили ёки функционал шаклдаги отлар ёки от вазифасидаги сўзлар + феъл: ҳамма каби ўйламоқ, ҳаммадай ўйламоқ. бошқарув: 1. от + феъл: ишдан қайтган, уйга …

ҳоким муча феъл бўлиши ҳам мумкин, от ва от вазифасидаги сўзлар бўлиши ҳам мумкин. гап бўлаклари гап аслида 7 та қисмдан иборат бўлиши мумкин. шулардан 5 таси гап бўлаклари деб юритилади. қолган 2 таси гап бўлаклари билан грамматик алоқага киришмайдиган қисмлар дейилади. эга бош бўлаклар кесим тўлдирувчи 2-даражали бўлаклар аниқловчи ҳол ундалма гап бўлаклари билан грамматик алоқага киришмайдиган бўлаклар кириш бўлаклар эслатма: кириш бўлаклар 3 хил бўлади: 1. кириш сўз – майли, бораман. 2. кириш бирикма – врачнинг таъбирича, у 3 кунда тузалади. 3. кириш гап – ўйлаб қарасам, ҳали ҳам ишни бошлаш мумкин экан. сўз туркумлари билан гап бўлакларини аралаштириб юбормаслик керак. сўз туркумлари кишининг ихтисослигига, гап бўлаклари эса унинг эгаллаган лавозимига ўхшайди. масалан, физика ўқитувчиси оддий ўқитувчи, илмий бўлим мудири, мактаб директори каби лавозимларда ишлаши мумкин. худди шунча ўхшаб от гапда эга, кесим, тўлдирувчи, аниқловчи, ҳол ва ундалма каби «лавозим»ларни эгаллаши мумкин. эга ва унинг ифодаланиши гапда ким, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "синтаксис (суз бирикмаси , мослашув, битишув, бошкарув, хол)"

1403261135_44225.doc синтаксис www.arxiv.uz синтаксис режа: 1. сўз бирикмаси 2. мослашув 3. битишув 4. бошқарув 5. ҳол синтаксис ҳақида тушунча синтаксис юнонча сњз бњлиб, «тузиш» деган маънони билдиради. у тилшуносликнинг мустақил бўлими эмас, балки грамматиканинг бир бўлагидир. синтаксисда асосан қуйидаги масалалар ўрганилади: 1. гап бўлаклари ва улар билан грамматик алоқага киришмайдиган қисмлар. 2. сўз бирикмаси ва унинг турлари. 3. гап ва унинг турлари. синтаксисда гапни ташкил этувчи қисмлар ўртасидаги синтактик алоқалар ва синтактик муносабатлар ҳам ўрганилади. гап бўлаклари: 1. эга. 2. кесим. 3. тўлдирувчи. 4. аниқловчи. 5. ҳол. улар ўртасида синтактик алоқа мавжуд. ундалмалар ва кириш бўлаклар (кириш сўз, кириш бирикма, кириш гап) гап бўлаклари билан синтактик алоқага киришмайди. ...

Формат DOC, 177,5 КБ. Чтобы скачать "синтаксис (суз бирикмаси , мослашув, битишув, бошкарув, хол)", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: синтаксис (суз бирикмаси , мосл… DOC Бесплатная загрузка Telegram