шоир хаёти ва ижодига чизгилар

DOC 45.0 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇
1
1402825570_43032.doc шоир хаёти ва ижодига чизгилар www.arxiv.uz шоир хаёти ва ижодига чизгилар tc "шоир ќаёти ва ижодига чизгилар" сўфи оллохёр туркистон халклари орасида мутасаввуф шоир ва адиб сифатида кенг шухрат козонган буюк алломалари-миздан биридир. у зоти покнинг исми оллохёр, падари бузрук-ворларининг исми шарифлари оллохкулидир. сўфи мартабаси у кишининг шариат ва тарикат йўлидаги эътикод хамда хизмат-лари берилган. татар тарихчиси тожиддин ёлчигул ўглининг 1797 йил козонда нашр этилган “рисолаи азиза” (сўфи оллохёрнинг “сабот ул-ожизин” асарига ёзилган шарх китобида кўрсати-лишича, сўфи оллохёр 1644 йилда тугилган дейилганди. бирок сунгги маълумотларга кура 1634 йилда тугилганлиги манбалар-да тасдикланмокда. маълумки, академик вохид абдуллаев “ўзбек адабиёти тарихи” дарслигида сўфи оллохёр катта-кўргон мавзеидаги минглар (хозирги иштихон туманида) кишлогида тугилганини кўрсатади. аммо адабиётшунослиги-мизда сўфи оллохёр таржимаи холи юзасидан тўлик бир тўхтамга келинмаган. сўфи оллохёр хакида сўз юритган хожи пўлаткори мухаммад ўгли эса “шоир сўфи гузарида таваллуд топди” деб кайд килади. бунга ўхшаш фикр ва мулохазаларни саудиялик муаррих саид туркистоний лахур …
2
оми хам хар икки туманда бор. иштихон ва каттакўргон гўё эт билан тирнок каби бир вохага жойлашган, ери-ерига туташ. унинг ахолиси бир арикдан сув ичган дили-дилига пайванд халк. аллома сўфи оллохёр ана шу халкнинг жигарбанди. шоир ўтарчи уругидан эканлигини такрор-такрор тилга олади. биз бир гурух зиёлилар сурхондарё вилоят олтинсой туман катта вахшивор кишлогида бўлиб, мутасаввуф шоир ва олим сўфи оллохёрнинг кабри-рухи покларини зиёрат килиб кайтдик. сўфи оллохёр авлодлари билан танишдик, сўфи оллохёрнинг етти авлоди рўйхатини ёзиб олишга муваффак бўлдик. сўфи оллохёрнинг ўгли сиддик мухаммад (1), унинг ўгли хўжакалон (2), унинг ўгли эшонхон (3), унинг ўгли халилхон (4), умархоннинг ўгли музаффархон ва кокилхон (6) ва уларнинг фарзандлари (7) авлод хисобланади. сўфи оллохёр ўзбек адабиёти тарихида боборахим машраб, турди фарогийлар билан бир каторда турувчи забардаст шоиргина эмас, йирик мутафаккир олим хамдир. ундан бизгача “маслак ул-муттакин” (такводорлар маслаги), “сабот ул-ожизин” (ожизлар саботи), “мурод ул-орифин” (орифлар, донолар муроди)” “махзан ул-мутеъин” (мутеълар хазинаси) сингари йирик, …
3
хотирлашларича, асримиз бошларида республикамизнинг турли жойларида ўзига хос “оллохёрхонликлар” мавжуд бўлган. дастлабки таълимни шайхлар кишлогида олган сўфи оллохёр 12 ёшдан сўнг бухорога бориб, мадрасаларда тахсил кўради. бухоро амирлигида катта мавке ва обрўга эга бўлган жўйбор шайхлари даргохида тарбияланиб, диний ва дунёвий илмлардан ўз замонаси учун мукаммал таълим олади. у тахминан 25 ёшларида амирликда абдулазизхон хукмронлик килган даврда (1645-1680) маълум муддат бож йигувчилар махкамасининг тўралик лавозимига тайинланади. ўша даврда бу катта амал эди. чунки бож ва хирожлар амирлик иктисодиётида мухим рол ўйнар эди. тўралик лавози-мига ихлос билан киришган шоир бу сохада хаксизликлар, жабр-зулмларни кўриб, ундан воз кечади. наврўз исмли пирга муршид бўлиб, поклик ва халоллик йўлини тутади. ўзи хам пир даражасига етишади. шуни таъкидлаш кераки, сўфи оллохёр бухородан кайтгач, узок йиллар каттакўргон шахридаги сўфи гузарида жўшкин ижод килиб, бир неча фалсафий-дидактик дарслик, кўлланмалар яратди. хозир хам бу гузар сўфи гузари деб юритилади. гузарда сўфи оллохёр масжиди, хонакоси, хужраси ўрни, кабртоши мавжуд. …
4
берган маълумотига кўра, сўфи оллохёр 1721 йил катта вахшиворда вафот этади. сўфи оллохёр адабий мероси ўзбек мумтоз адабиёти, тасаввуф ва ўзбек маърифатчилиги тарихида алохида ахамиятга эга. сўфи оллохёр хизматларининг буюклиги шундаки, агар хожа ахрор вали, махдуми аъзам каби аламкаш бобокалонларидан сўфия тарикати таълимотларни ижтимоий хаётга ташвик этишда намуна кўрсатган бўлсалар, сўфи оллохёр бу тарикатнинг барча даврлар учун долзарб, миллий мадрасаларнинг таълим тизимига олиб кирди. уз ижодида комил инсонни тарбиялашни бош максад килиб олди. у ўзининг ана шу хизмати билан даврларнинг, миллионлаб кишиларнинг муаллими ва мураб-бийига айланди, буюклик касб этди. сўфи оллохёрнинг, айникса, икки асари – “маслак ул-муттакин” ва “сабот ул-ожизин” анъанавий давлат тили бўлиб келган форсий ва туркий адабий тилларни улуглади ва ўзининг бу фаолияти билан сўфи оллохёр чин (хитой)дан шом (сурия)гача, ок эдил (волга) бўйларидан хинд сархадигача бўлган минтакаларда яшовчи туркий ва форсийзабон халкларни яккалам килди. яъни, уларни бир исломий-ахлокий, фалсафий-эстетик, мафкуравий ялов остида бирлаштирди. бу эса хар кандай …
5
лади. адабиётлар: 1. б.валихужаев. узбек адабиётшунослиги тарихи. т., узбекистон, 1993. 2. фитрат. ададбиёт коидалари. т., укитувчи, 1995. 3. баранов в., бачаров а., суровцев ю. литературно-художественная критика. москва, вксшая школа, 1982. 4. назаров б. узбек адабий танкидчилиги. т., фан, 1979. 5. дусткораев б. узбек совет танкидчилиги. 1989 й. 6. узбек совет адабий танкиди тарихи. 2 томлик. т., 1987. 7. худойберганов н., а.расулов. узбек совет танкидчилиги. т., 1990.

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "шоир хаёти ва ижодига чизгилар"

1402825570_43032.doc шоир хаёти ва ижодига чизгилар www.arxiv.uz шоир хаёти ва ижодига чизгилар tc "шоир ќаёти ва ижодига чизгилар" сўфи оллохёр туркистон халклари орасида мутасаввуф шоир ва адиб сифатида кенг шухрат козонган буюк алломалари-миздан биридир. у зоти покнинг исми оллохёр, падари бузрук-ворларининг исми шарифлари оллохкулидир. сўфи мартабаси у кишининг шариат ва тарикат йўлидаги эътикод хамда хизмат-лари берилган. татар тарихчиси тожиддин ёлчигул ўглининг 1797 йил козонда нашр этилган “рисолаи азиза” (сўфи оллохёрнинг “сабот ул-ожизин” асарига ёзилган шарх китобида кўрсати-лишича, сўфи оллохёр 1644 йилда тугилган дейилганди. бирок сунгги маълумотларга кура 1634 йилда тугилганлиги манбалар-да тасдикланмокда. маълумки, академик вохид абдуллаев “ўзбек адабиёти тарихи” дарслигида ...

DOC format, 45.0 KB. To download "шоир хаёти ва ижодига чизгилар", click the Telegram button on the left.