нутқнинг коммуникатив сифатлари

PPTX 166.8 KB Free download

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1488898977_65785.pptx /docprops/thumbnail.jpeg powerpoint presentation нутқнинг коммуникатив сифатлари режа: 1. нутқнинг тўғрилиги. 2. нутқнинг аниқлиги. 3. нутқнинг тозалиги(софлиги). 4. нутқнинг мантиқийлиги. 5. нутқнинг ифодалилиги (таъсирчанлиги). 6. нутқнинг мақсадга мувофиқлиги. нутқ сўзловчи ёки ёзувчи томонидан шакллантирилган матннинг муайян кўриниши ифода бўлиб, у фақатгина лисоний ҳодиса саналмасдан, балки ҳам руҳият, ҳам нафосат ҳодисаси ҳисобланади. шунинг учун ҳам яхши нутқ дейилганда, айтилмоқчи бўлган мақсаднинг тингловчи ёки китобхонга тўлиқ ва аниқ етиб бориши, уларга маълум таъсир ўтказиши назарда тутилади. шунга кўра нутқ олдига муайян талаблар қўйилади. бу талаблар нутқнинг коммуникатив сифатлари бўлиб, унда нутқнинг мантиқан тўғри, фикран аниқ, тузилишга кўра чиройли ва йўналишига кўра мақсадга мувофиқ бўлиши назарда тутилади. нутқнинг коммуникатив сифатлари нутқнинг тўғрилиги нутқнинг аниқлиги нутқнинг тозалиги (софлиги) нутқнинг мантиқийлиги нутқнинг мақсадга мувофиқлиги нутқнинг ифодалилиги (таъсирчанлиги) 1. нутқнинг тўғрилиги «тўғрилик деганда, -деб ёзади в.г.костомаров,-нутқ маданиятининг зарур ва биринчи шарти сифатида адабий тилнинг маълум пайтда қабул қилинган меъёрига қатъий ва аниқ мувофиқ келишини, унинг талаффуз, …

шишда хатога йўл қўймаслик, келишик қўшимчаларини ўз ўрнида қўллаш, эга ва кесимнинг мослиги, иккинчи даражали бўлакларнинг уларга боғланиш қонуниятлари тушунилади. 2. нутқнинг аниқлиги нутқнинг аниқлиги сўзнинг ўзи ифодалаётган воқеликка мутлақо мос ва мувофиқ келишидир. аниқлик нутқнинг муҳим хусусиятларидан бири эканлиги қадимдан маълум. ғарб мутафаккирлари ҳам, шарқ олимлари ҳам аниқликни нутқ сифатларининг биринчи шарти деб ҳисоблаганлар. аристотель: «агар нутқ ноаниқ бўлса, у мақсадга эришмайди»,-- деган. кайковус эса: «эй фарзанд, сўзнинг юзин ва орқасин билғил ва уларга риоя қилғил, ҳар на сўз десанг юзи била дегил, то сухангўй бўлғайсан. агар сўз айтиб, сўзнинг нечук эканин билмасанг қушга ўхшарсанки, унга тўти дерлар, ул доим сўзлар, аммо сўзнинг маъносин билмас». яна давом эттиради: «шундай кишини нотиқ (сухангўй) деймизки, унинг ҳар сўзи халққа тушунарли бўлсин ва халқнинг ҳар сўзи унга ҳам маълум бўлсин». аниқ нутқ яратиш сўзловчидан қуйидагиларни талаб этади: а) тилнинг синонимик имкониятларини билиш ва синонимик қаторлардан кераклигини ажратиб, нутқда қўллаш; б) нутқда ишлатиладиган …

р, сўз ва сўз бирикмаларининг талаффузи, урғуси. ўринсиз қўлланган чет сўз ва сўз бирикмалари. жаргонлар. вульгаризмлар. нутқда ортиқча такрорланадиган «паразит» сўзлар. канцеляризмлар. лаҳжавий сўзларнинг бадиий адабиётда ўрни билан ишлатилиши фақатгина мақсадга мувофиқ бўлиб қолмасдан, адабий тилимизнинг бойиб боришига, умумхалқ тилидаги айрим элементларнинг сақланиб қолишига хизмат қилиши ҳам мумкин. масалан: нутқ ниҳол ўтказиш ҳақида бўлганида адабий тилда варианти йўқ бўлган «ханча» сўзи ишлатилса ва ўз ўрнида унга изоҳ берилса, ўринли бўларди. чунки бу сўз ниҳол ўтказиш учун кавланган чуқурчанинг номи бўлиб, бошқа чуқурчаларга нисбатан ишлатилмайди. нутқда ўринсиз ишлатилган бошқа тилларга оид сўзлар варваризмлар деб аталади. «канцеляризм»лар иш қоғозлари учун зарур бўлган, маълум бир шаклда сақланадиган сўз бирикмалари, гаплардир. улар ўз ўрнида жуда зарур. чунки иш қоғозлари қатъий бўлган маълум шаклларни талаб қилади. бундай «қатъий шакллар», шаблонлар сўзлашув нутқига, бадиий адабиётга, публицистикага ўтса, нутқни бузиши мумкин. ўринсиз канцеляризмлар мажлисларда, кенгашларда, газеталарда, радио ва телевидениедаги нутқларда кўплаб учрайди. 4. нутқнинг мантиқийлиги нутқнинг мантиқийлиги …

эришиш учун қўлланган сўзлар билан уларнинг предметлик маънолари мос бўлиши лозим. бошқача айтганда, ҳар бир сўз нутқда қўлланганда, ўзига хос маънонигина ифодалаши зарур. мантиқийликни предмет мантиқийлиги ва тушунча мантиқийлиги деб иккига ажратиш мумкин. предмет мантиқийлиги нутқдаги тил бирликларининг ўзаро ички муносабатларининг мослигидан иборат. тушунча мантиқийлиги мантиқий фикр тузилишидан ҳамда бу тузилишнинг нутқдаги тил белгиларининг маъновий алоқаларидан иборат. тушунча мантиқийлиги алоҳида олинган матнда фикрий кетма-кетлик, мантиқий изчиллик бўлишини тақозо қилади. аммо, бу талабни нутқнинг ҳамма кўри-нишларига нисбатан қўллаб бўлмайди. масалан: илмий ва бадиий нутқ услубларида бу талабга қандай амал қилинишини кўриб чиқайлик. илмий услубда ёзилган асарлар яхлит бир тузилишга эга. унда кириш, асосий қисм ва хулоса мавжуд бўлиб, улар ягона бир ҳалқага бирлашади. матнда берилган фикрлар қатъий изчилликда баён қилинади. бадиий нутқ тузилиши эса бир оз бошқача. айтайлик, фикрлар бир маромда баён этиб келинадию, бирданига узилиш юз беради, яъни бошқа воқеалар ҳикоя қилинади.. бу нарса гўё мантиқий изчилликка путур етказгандай кўринса-да, …

арурдир. профессионал билимга эга бўлган кишилар олдида жўн, содда тилда гапириш мақсадга мувофиқ бўлмагани каби, оддий, етарли даражада маълумотга эга бўлмаган тингловчилар олдида ҳам илмий ва расмий тилда гапиришга ҳаракат қилиш мақсадга мувофиқ эмас. хуллас, нотиқдан вазиятга қараб иш тутиш талаб қилинади ва ифодаламоқчи бўлган фикрни тўлалигича тингловчиларга тўлиқ етказишга ҳаракат қилиш вазифа қилиб белгиланади. хўш, таъсирчан нутқ деганда қандай нутқни тушунмоқ керак? б.н.головин айтганидек, таъсирчан нутқ тингловчи ва ўқувчининг эътиборини ва қизиқишини ҳисобга оладиган нутқдир. омма тушуна оладиган тилда гапириш, уларни ифодаланаётган фикрга ишонтира олиш нотиқлар олдига қўйиладиган асосий шартлардан ҳисобланади. бунинг учун эса, юқорида айтилганидек, мавзуни яхши билишдан ташқари, уни баён этишнинг аниқ белгиланган режаси бўлиши керак. нутқдаги фикрларни биринчи ва иккинчи даражали тарзда тузиб, уларни ўзаро боғлаб, тингловчиларни нутқ режаси билан таништириш лозим. вақтни ҳисобга олиш нотиқлик фазилатларидандир. чунки сўзлаш муддати олдин эълон қилиниб, шунга риоя қилинса, иложи бўлса, нутқ сал олдинроқ тугатилса, айни муддао бўлади. сўзловчининг …

Want to read more?

Download the full file for free via Telegram.

Download full file

About "нутқнинг коммуникатив сифатлари"

1488898977_65785.pptx /docprops/thumbnail.jpeg powerpoint presentation нутқнинг коммуникатив сифатлари режа: 1. нутқнинг тўғрилиги. 2. нутқнинг аниқлиги. 3. нутқнинг тозалиги(софлиги). 4. нутқнинг мантиқийлиги. 5. нутқнинг ифодалилиги (таъсирчанлиги). 6. нутқнинг мақсадга мувофиқлиги. нутқ сўзловчи ёки ёзувчи томонидан шакллантирилган матннинг муайян кўриниши ифода бўлиб, у фақатгина лисоний ҳодиса саналмасдан, балки ҳам руҳият, ҳам нафосат ҳодисаси ҳисобланади. шунинг учун ҳам яхши нутқ дейилганда, айтилмоқчи бўлган мақсаднинг тингловчи ёки китобхонга тўлиқ ва аниқ етиб бориши, уларга маълум таъсир ўтказиши назарда тутилади. шунга кўра нутқ олдига муайян талаблар қўйилади. бу талаблар нутқнинг коммуникатив сифатлари бўлиб, унда нутқнинг мантиқан тўғри, фикран аниқ, тузилишга кўра чиройли ...

PPTX format, 166.8 KB. To download "нутқнинг коммуникатив сифатлари", click the Telegram button on the left.

Tags: нутқнинг коммуникатив сифатлари PPTX Free download Telegram