лексик моносемия ва полисемия. лексик синонимия

PPT 2,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇
1
1462962554_62849.ppt слайд 1 ўзбекистон республикаси халқ таълими вазирлиги филология факультети ўзбек тили ва адабиёти йўналиши ii “с” гурух талабаси мамажонова мухтасарнинг “ҳўат” фанидан тайёрлаган ўқитувчи: хасанов а. қўқон – 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz мавзу: лексик моносемия ва полисемия. лексик синонимия лексик моносемия ва полисемия лексик синонимия контекстуал синонимия www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексик моносемия ва полисемия лексик моносемия (юнонча: монос – «бир»+семиа – «белги») – лексеманинг факат битта маънога эга булиши. масалан, узбек тилидаги гуруч лексемаси «шолидан оклаб олинадиган ошлик дон» маъносини, абадий лексемаси «мангу, доимий» маъносини, тун лексемаси «сутканинг кун ботишдан кун чиккунгача, окшомдан тонг отгунча булган кисми» маъносини ифодалайди. бу лексемаларнинг бошка маънолари йук. www.arxiv.uz www.arxiv.uz моносемия ходисаси узбек тилшунослигида бир маънолилик деб хам юритилади. бир маънолилик купрок терминларга, янги яратилган ёки бошка тилдан янги узлаштирилган лексемаларнинг бошланғич ишлатилиш даврига хосдир: туртбурчак (матем.термин), гуммахона (янги яратилган лексема), супермаркет (янги узлаштирилган суз) ва б.лар. www.arxiv.uz www.arxiv.uz янги яратилган ёки бошка тилдан янги …
2
мчанинг гапида туз борми узи?» (и.рахим.) www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексик полисемия, одатда, бир лексеманинг семантик таркибидаги лексик маънолар орасида мазмуний боғланиш борлигига таянади, шу хусусияти билан лексик омонимиядан фарк килади («лексик омонимия» бахсига каралсин). лексик полисемиянинг юзага келиши маъно тараккиёти конунияти билан белгиланади. www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексик синонимия лексик синонимия лексемаларнинг бир хил маъно англатишига кура гурухланишидир: елка, кифт, умиз (биринчи гурух); ин, уя, ошён (иккинчи гурух); нур, шуъла, ёғду, зиё (учинчи гурух) ва б.лар. бундай гурухлар тилшуносликда синонимик каторлар деб номланади. хар бир синонимик каторда: www.arxiv.uz www.arxiv.uz а)лексемаларнинг денотатив маъноси бир хил, ифода семалари (маъно кирралари, услубий буёклари, субъектив бахо, кулланиш доираси) хар хил булади. масалан, озод, эркин, хур, сарбаст лексемалари битта денотатни – "уз эрки, хак-хукукига эгалик"ни атайди, бирок уларда узаро фаркланувчи ифода семалари хам бир: www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz ўз эрки, хақ-хуқуқига эгалик“ лексемаси озод эркин хур сарбаст www.arxiv.uz хусусан, эркин лексемаси бир кадар бетараф маъноли булса, озод, лексемасида кутаринки …
3
телба хотинни узининг кирк йиллик умр йулдошига ухшата олмади. (м.исм.), шербекнинг кузига хужабековнинг афтидан нахс томаётгандек жирканч булиб куриниб кетди (с.ан.), у бир кунгли, бориб, муттахам козининг тумшуғига туширгиси ё ифлос башарасига тупургиси келди. (м.исм.). девор устида турган ун икки ёшлардаги бир киз девордан кесак кучириб олиб, мулла норкузига ухталди: "ху ул, туркинг курсин!" (а.к.); www.arxiv.uz www.arxiv.uz в)ифода семалари булмаган, бетараф маъноли лексемалар синонимик каторнинг доминантаси саналади. чунончи, юз, бет, афт, башара, турк (доминанта - юз); нур, шуъла, ёғду, зиё (доминанта - нур); ёлғиз, якка, танхо (доминанта - ёлғиз) каби. булардан юз (биринчи каторда), нур (иккинчи каторда) ва ёлғиз (учинчи каторда) бетараф маънолидир; www.arxiv.uz www.arxiv.uz г)лексемаларнинг туркум семалари бир хил булади, бу хол синонимларнинг бир суз туркумига бирлашишини такозо килади: бахор ва куклам (от), чиройли ва гузал (сифат), сузламок ва гапирмок (феъл) каби. www.arxiv.uz www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексик синонимлар: маъно синонимлари услубий синонимлар нуткий синонимлар www.arxiv.uz маъно синонимлари маъно синонимлари (идеографик …
4
мок лексемасида бир оз ижобий, илжаймок лексемасида эса бир оз салбий буёк билан копланган, бу салбий буёк иржаймок, тиржаймок, ишшаймок ва иршаймок лексемаларида яна-да ортиб боради. киёс килинг: у хамиша кулиб, ж и л м а й и б турадиган мехрибон чехрани курмади (м.исм.). шухрок киз, йигитлар и л ж а й и б, бир-бирига куз кисиб куйишади ("муштум"). www.arxiv.uz www.arxiv.uz фосих афанди булса... кора дулдул устида куйдирган калладай и р ж а й и б утирар эди (и.исм.). фазлиддин т и р ж а й и б, эгри-бугри тишларининг окини курсатди (о.) лекин мурзин хайрон колиб: "у эмас-ку!" – деган эди, коммендант: "адашманг, айнан узи", - деди сурбетларча и ш ш а й и б. (ш.). ер ютгурлар, нима килиб и р ш а й и б турибсизлар, хув, кузларинг тешилсин! - деди хотинлардан бири (м.ос.). www.arxiv.uz www.arxiv.uz нуткий синонимлар нуткий синонимлар– нуткнинг у ёки бу турига хосланиши билан …
5
сининг нуткдаги куллнишида куп учрайди. маълумки, муаллиф лексемасининг семемаси таркибида "ёзувчи", "шоир", "хикоянавис", "олим", "ихтирочи" каби катор семалар мужассамланган. демак, унинг маъно кулами анча кенг. контекст ичида эса муаллиф семемасининг шу семаларидан бири актуаллашади, колганлари реаллашмайди. масалан, роман, хикоя каби насрий асарлар хакида гап кетганда муаллиф лексемаси факат "ёзувчи" маъносида кулланади, демак, ёзувчи лексемасининг контекстуал синонимига айланади, контекстдан ташкарида эса бу икки суз синоним була олмайди, чунки уларнинг маъно кулами узаро тенг эмас. www.arxiv.uz www.arxiv.uz тилда лексик маънолари узаро тенг булиб, фаркловчи семалари булмаган лексемалар хам учрайди: сурок ва савол, хабар ва дарак, тема ва мавзу, ном ва от каби. тилшуносликда бу типдаги лексемалар абсолют синонимлар ёки лексик дублетлар деб икки хил номланмокда (12,109-б.). www.arxiv.uz www.arxiv.uz куйидаги холатларда лексемалар узаро синоним була олмайди: турли туркум лексемалари: от билан сифат, сифат билан феъл ва б.лар бир туркум лексемаларида кенг тушунча номлари билан тор тушунча номлари. бундай холат купрок терминологияга хосдир. масалан, …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "лексик моносемия ва полисемия. лексик синонимия"

1462962554_62849.ppt слайд 1 ўзбекистон республикаси халқ таълими вазирлиги филология факультети ўзбек тили ва адабиёти йўналиши ii “с” гурух талабаси мамажонова мухтасарнинг “ҳўат” фанидан тайёрлаган ўқитувчи: хасанов а. қўқон – 2014 www.arxiv.uz www.arxiv.uz мавзу: лексик моносемия ва полисемия. лексик синонимия лексик моносемия ва полисемия лексик синонимия контекстуал синонимия www.arxiv.uz www.arxiv.uz лексик моносемия ва полисемия лексик моносемия (юнонча: монос – «бир»+семиа – «белги») – лексеманинг факат битта маънога эга булиши. масалан, узбек тилидаги гуруч лексемаси «шолидан оклаб олинадиган ошлик дон» маъносини, абадий лексемаси «мангу, доимий» маъносини, тун лексемаси «сутканинг кун ботишдан кун чиккунгача, окшомдан тонг отгунча булган кисми» маъносини ифодалайди. бу лексемала...

Формат PPT, 2,2 МБ. Чтобы скачать "лексик моносемия ва полисемия. лексик синонимия", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: лексик моносемия ва полисемия. … PPT Бесплатная загрузка Telegram