nafas olish fiziologiyasi

DOCX 625,2 КБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1701239149.docx [bookmark: _goback]nafas olish fiziologiyasi reja: 1. umurtqasizlarning nafas olishi. 2. nafas olish akti. 3. nafas olish akti. 4. kislorod va karbonat angidridni qon bilan tashilishi. umurtqasizlarning nafas olishi. suvda yashaydigan umurtqasizlar erigan kislorodni toâgâridan-toâgâri suvdan oladi va biologik oksidlanish paytida hosil boâladigan karbonat angidridni ham suvga chiqaradi. bir hujayralilarga toâgâridan-toâgâri nafas olish xosdir, respiratorli gazlarni tananing butun yuzasi boâylab diffuziyasi bulutlarga (gubka), yassi chuvalchanglarga xosdir. ignatanlilarda gazlarni konvektiv tashish paydo boâlgan, ularda kipriklarning harakati tufayli suyuqliklarning tselomik boâshliq orqali oqishi kuzatiladi. bularda nafas olish funktsiyasi, ovqatlanish va ayiruv faoliyatidan hali ajralmagan. quruqlikda yashaydigan umurtqasizlarning orasida birinchi bor havo bilan nafas olish turi halqasimon chuvalchanglarda kuzatiladi. bunday nafas olish respirator aâzolar ishtirokisiz amalga oshiriladi. gazlar almashinuvi namlangan teri qoplamasi qatlami orqali amalga oshiriladi. mushaklarning qisqarishi tarkibida gemoglobin boâlgan qonni chuqur joylashgan toâqimalargacha etkazib beradi. muhit bilan gazlar almashinuvining boshqa tipi qorinoyoqli mollyuskalarda uchraydi. ularda ixtisoslashgan nafas aâzolari - doimo namlangan …

sasi birligiga nisbatan hisoblanganda juda koâp energiya sarflanishi va, bundan kelib chiqqan holda, kislorodni jadal istemol qilish (uchish paytida u, oân va yuz martagacha ortadi) bilan belgilanadi. hasharotlarning nafas olish tizimi (10.1-rasm) tashqi havo bilan stigmalar orqali bogâlangan. har bir stigma arterial boâshliqqa va keyinchalik asosan tana segmentlariga mos ravishda boâlinadigan keng tarmoqlangan naychalarga va traxeyalarga olib boradi. bu tarmoqlar, hujayra membranalarigacha yoki hujayra ichidagi mitoxondriyalargacha kirib boradigan, tor kalta traxeolalar bilan tugaydi. traxeyali nafas olishning asosiy mexanizmi - gazlarning diffuziyasi boâlib, u, hujayra va atmosfera oârtasidagi partsial bosimning farqi tufayli ushlab turiladi. undan tashqari, respiratorli gazlarning transporti, xattoki doimiy boâlmasa ham, konvektiv oqimlar bilan taâminlanadi. traxeyalarda havoning harakati tananing ritmik qisqarishlari bilan chaqiriladi, ular hasharotlar asab tizimining bir qator gangliyalarida joylashgan markazlar tomonidan boshqariladi. uchish paytidagi koâkrak qafasi hajmining ritmik oâzgarishlari ham traxeya tizimining ventilyatsiyasiga yordam beradi. undan tashqari, nafas olish toâqimalari kislorodga boâlgan ehtiyojiga qarab, stigmalarni yopilishiga bogâliq …

shning yuqori samaradorligi, suv bilan jabra ventilyatsiyasini amalga oshiradigan mushaklarning ishlashi uchun sarflanadigan katta miqdordagi energiyani kompensatsiya qiladi. ushbu mushaklarni uzunchoq miyadagi nafas olish markazi boshqaradi, bu markaz oâzining tashkiliyligi boâyicha sut emizuvchilarning nafas olish markaziga yaqin boâladi. karbonat angidridni suvda erish darajasining yuqoriligi, uni suvdan olish osonlashtiradi. shu tufayli, baliqni respiratorli apparatining ishi organizmni kislorod bilan taâminlashga xizmat qiladi. qondagi kislorod miqdori toâgârisidagi signallar jabra qon tomirlarining xemoretseptorlaridan keladi va baliqning nafas olish markazi faolligini boshqaradi, hamda uni, suv havzasining fiziologik optimal oksigenatsiyali zonalarini tanlashga majbur qiladi. ikki xil nafas oluvchi baliqlar bitta yoki ikkita qopchasimon ixtisoslashgan aâzo - oâpka yordamida nafas oladi. koâpchilik amfibiyalar, havo bilan nafas olishga oâtgan boâlsa ham, oâpkasi uncha rivojlanmagan boâladi. ular isteâmol qiladigan o2 va ajratilgan so2ning koâp qismi oâpka orqali emas, balki namlangan teri orqali diffuziyalanadi. reptiliyalarning (sudralib yuruvchilar) tanasi dagâal teri bilan qoplanishi oqibatida suvda va teri orqali nafas olish imkoniyati …

pauzasiz tipi shakllanadi. bunday hayvonlarda so2 toâlaligicha oâpka orqali ajratilgani, oksidlanish jarayonining kuchayishi bilan esa, bu mahsulotning ajralishini jadallashishi tufayli, nafas olishni boshqarish mexanizmi sezilarli darajada oâzgaradi. qushlar oâpkasidagi havo va qon oârtasidagi gazlar almashinuvi, havo kapillyarlari deb nomlangan â«tsilindrsimon alveolalardaâ», bronxlarning oqava tizimida amalga oshadi. bu tizim shunday tuzilganki, unda oâpka, bir nechta havo qopchalari yordamida nafas olish va chiqarish paytida ham toza havo bilan ventilyatsiya qilinadi. nafas olishning bunday tipi qushlar oârtasidagi gazlar almashinuviga yuqori samara beradi, u energiyani jadal sarflanishini, ayniqsa, uchish paytida qoplash uchun muhim ahamiyatga ega nafas olish akti. odam va sut emizuvchi hayvonlarda gaz almashinuvi uchun zarur boâlgan alveolalar ventilyatsiyasi, nafas olish (inspiratsiya) va nafas chiqarish (ekspiratsiya) ning navbat bilan oâtishi oqibatida amalga oshadi. nafas olish paytida alveolalarga kislorod bilan toâyingan atmosfera havosi kelib tushadi, nafas chiqarish paytida esa atrof-muhitga, kislorodi kam boâlgan, lekin karbonat angidridga boy boâlgan havo chiqib ketadi. nafas olish va …

asab tuzilmalarning modullashgan taâsiriga uchraydi, bu esa uning funktsiyasiga, labillik bilan solishtirganda, sezilarli darajada turgâunlik beradi. nafas olish aktini bajaruvchi mushaklar inspiratorli va ekspiratorli boâlib, koâkrak qafasining hajmini mos ravishda kattalashuvi va kichiklashuviga yordam beradi. inspiratorli mushak sifatida asosan diafragma mushagi xizmat qiladi. tinch holatda nafas olish paytida, oâpka ventilyatsiyasining barcha hajmini, amalda diafragma taâminlaydi. nafas olish paytida, diafragma mushak tolalarining qisqarishi, uning ikkala qismini (gumbazini) yassilanishiga olib keladi. qorin boâshligâi chekinadi va koâkrak qafasi koândalang yoânalishda kattalashadi, uning asosi esa, kaudal qovurgâalarning koâtarilishi hisobiga kengayadi. diafragma boshqa inspirator mushak, yaâni tashqi qovurgâalararo mushaklar bilan sinergik ishlaydi. normal sharoitda ekspirator mushaklar vazifasini faqat ichki mushaklar oâynaydi. bu mushaklarning tolalari qisqargan paytda, yuqorida joylashgan qovurgâa pastda joylashgan qovurgâa tomon tortiladi va koâkrak qafasi pastroq tushadi. nafas chiqarish uchun juda rivojlangan mushaklar zarur emas, chunki u, boshqa qoâshimcha kuchlar taâsirida amalga oshiriladi. bular bilan bir qatorda, nafas olish apparati faoliyatini kuchaytirish uchun …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nafas olish fiziologiyasi"

1701239149.docx [bookmark: _goback]nafas olish fiziologiyasi reja: 1. umurtqasizlarning nafas olishi. 2. nafas olish akti. 3. nafas olish akti. 4. kislorod va karbonat angidridni qon bilan tashilishi. umurtqasizlarning nafas olishi. suvda yashaydigan umurtqasizlar erigan kislorodni toâgâridan-toâgâri suvdan oladi va biologik oksidlanish paytida hosil boâladigan karbonat angidridni ham suvga chiqaradi. bir hujayralilarga toâgâridan-toâgâri nafas olish xosdir, respiratorli gazlarni tananing butun yuzasi boâylab diffuziyasi bulutlarga (gubka), yassi chuvalchanglarga xosdir. ignatanlilarda gazlarni konvektiv tashish paydo boâlgan, ularda kipriklarning harakati tufayli suyuqliklarning tselomik boâshliq orqali oqishi kuzatiladi. bularda nafas olish funktsiyasi, ovqatlanis...

Формат DOCX, 625,2 КБ. Чтобы скачать "nafas olish fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nafas olish fiziologiyasi DOCX Бесплатная загрузка Telegram