nafas olish organlari fiziologiyasi

DOC 1,2 МБ Бесплатная загрузка

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1665263956.doc nafas olish organlari fiziologiyasi nafas olish organlari fiziologiyasi 1. nafas olish organlarining umimiy tavsifi 2. nafas olish va chiqarish 3. gazlar almashinuvi 4. nafas olish faoliyatining boshqarilishi nafas olish fiziologiyasi nafasning ahamiyati. nafas olish – bu organizm va uni o’rab turuvchi atrof-muhit orasidagi gazlarning tinimsiz almashinuvidir. organizmda tinimsiz ravishda oksidlanish jarayoni bajariladi. atrof-muhitdan tushayotgan kislorod hujayralarga yetkazib beriladi va u yerda sitoplazma tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar organik moddalardan ajraladigan uglerod va vodorod bilan birikadi. organizmdan chiqarilishi kerak bo’lgan o’zgarishlarning oxirgi mahsulotlari – karbonat angidrid gazi, suv va boshqa birikmalar organizmga tushgan kislorodning katta miqdorini o’zlarida saqlaydi. kislorodning kam qismi esa hujayra sitoplazmasi tarkibiga kiradi. kislorod organizmni faoliyati uchun zarur bo’lgan energiyani ajratuvchi bioximiyaviy jarayonlarning asosi hisoblanuvchi oksidlanish jarayonini ta’min etadi. shu sababli uning to’qimalarini kislorod bilan yetarlicha ta’minlamasdan organizm hayotini tasavvur qilish mumkin emas. hayvon qanchalik murakkab darajada tuzilishga ega bo’lsa, u kislorod taqchilligini shunchalik qiyin yengadi. yuqori darajada …

li tuzilishga ega jabralar hisoblanadi (jabralar bilan nafas olish), havoli nafas olish organlari bo’lib – kekirdak va o’pka (kekirdakli, o’pkali nafas olish) hisoblanadi. barcha baliqlarda jabrali nafas olish mavjud, lekin ayrim baliqlar teri hamda ichaklar orqali ham nafas oladilar. ichak naychalaridan suzish pufakchalari rivojlanadi va uning hujayralari kislorodni o’ziga faol singdirib oladi (gazlar sekresiyasi). masalan, cho’rtan baliqning suzish pufagida 35 %, dengiz okunida 88 % gacha kislorod saqlanadi. bundan tashqari, suzish pufagi harakatlarni koordinasiyalashda ham ishtirok etadi. suv umurtqalilarida ham tashqi, ham ichki jabralar mavjud. umurtqasiz hayvonlarda havoni qayta ishlovchi nafas organlari bo’lib qayta o’zgargan jabralar hisoblanadi. ko’pchilik hasharotlarda kekirdakning nozik o’simtalarining murakkab turidan tashkil topgan kekirdakli tizim bo’lib, u orqali to’qimalar kislorod bilan ta’minlanadi. repitiliy va amfibiyalarda gazlar almashinuvining 2/3 qismi teri orqali va 1/3 qismi o’pka orqali (o’pkali nafas olish) bajariladi. parrandalarda nafas organlari o’ziga xos xususiyatlarga ega, ularda ham reptiliylardagi singari diafragma yo’q. kekirdak o’pka ichidan to’g’ri …

havo xaltalari – ancha katta havo rezurvuari bo’lib o’chish paytida qushlarni tanasini ushlab turish hamda tanani sovutish va uzoq muddat nafas olinmaganda hayotini saqlab qolinishini ta’minlaydi. suvda suzuvchi parrandalarga esa tana zichligini kamaytiradi, natijada parrandalar suvga kam botadi. o’pka orqali nafas olish. sut emizuvchilarda va odamlarda gazlar almashinuvi deyarlik to’lig’icha o’pkalar orqali bajariladi, teri va ovqat hazmi orqali atigi 1-2 %, lekin ayrim hayvonlarda, masalan otlarda, ish bajarganida 8 % gacha nafas teri orqali olinadi. nafas organlarining filogenetik rivojlanishi maxsus nafas olishga yordam beruvchi muskullarni rivojlanishi bilan birgalikda kechadi, ular o’z navbatida nafas olish yuzalari bilan to’g’ridan-to’g’ri tutatishi natijasida havo yoki suvni doimiy almashinishini ta’min etilishini saqlab kelganlar. 1-rasm. nafas yo’llari. 1-burun bo’shlig’i, 2-og’iz bo’shlig’i, 3-burun-xalqum, 4-hiqildoq, 5-traxeya, 6-bronxlar, 7-o’pka, 8-diafragma. evolyusiyaning qadimgi bosqichlarida bu almashinuv butun gavdaning harakatlanishi bilan bajarilgan. nafas olish tashqi va ichki turlarga farqlanadi. tashqi yoki o’pka orqali nafas olish – bu o’pka yuzasi orqali qon …

sini alveolalar tashkil qiladi. ularning devori bir qavat hujayralardan tashkil topgan bo’lib, u yerda bir talay kapillyar qon tomirlari chirmashib, to’r hosil qilgan. bu kapillyarlarning devori ham bir qavat endoteliy hujayralardan tashkil topgan. shunday qilib, kapillyarlarda oqayotgan qon bilan alveola ichidagi havo o’rtasida gaz almashinuvining amalga oshishi uchun juda yaxshi sharoit vujudga keladi. chunki alveolalardagi havo bilan kapillyarlardagi qon bu yerda bor-yo’g’i qalinligi 0,004mm keladigan hujayra qatlami bilan bir-biridan ajralgandir. alveolalarning soni juda ko’p bo’lib, umumiy yuzasi haddan tashqari keng. masalan, qo’ylar alveolalarining umumiy yuzasi gavdasining yuzasidan bir necha on baravar katta bo’lib, 50-80metr kvadratga teng keladi. o’pkada gaz almashinuvining nihoyatda keng yuza bo’ylab sodir bo’lishi ana shu misoldan ko’rinib turibdi. o’pka orqali gaz almashinib turishi uchun unga to’xtovsiz ravishda havo kirishi va undan tashqariga to’xtovsiz havo chiqib turishi kerak. buning uchun esa u doimo to’xtovsiz ravishda kengayib va torayib turishi zarur. o’pkaning o’zida uning kengayib torayib turishini ta’minlay oladigan …

hoti bola bilan ona o’rtasidagi aloqa uziladi. natijada bola qonida karbonat angidrid miqdori oshib ketadi (chunki odatda platsenta orqali ona organizmiga o’tkaziladigan karbonat angidrid kindik uzilganligi sababli endi ona organizmiga o’tmay, balki bola qonida to’planib qoladi) va nafas markazining qo’zg’alishiga sabab bo’ladi. oqibatda bola dastlabki marta nafas olib, o’pkaga havoni suradi. bu vaqtda ko’krak qafasi kengayganligi tufayli, qaburg’alarning boshchalari umurtqalarning tegishli chuqurchalariga tushadi va umrbod qaytib chiqmaydi. ayni vaqtda o'pka hajmi bilan ko'krak qafasining ichki hajmi o’rtasidagi mutanosiblik buzilib, ko'krak qafasining ichki hajmi o'pkaning tashqi hajmiga qaraganda kattaroq bo’lib qoladi. buning o’zi ko'krak bo'shlig'idagi plevra pardalari oralig’idagi bosim alveolalardagi, atmosfera bosimidan bir muncha kamroq bo’lib qolishiga sabab bo’ladi. natijada, o'pkaning ko'krak qafasi faol harakatiga ergashib, umrbod passiv harakat qilishiga sharoit tug’iladi, ya’ni ko’krak qafasi kengayganida undagi bosim alveolalardagi bosimdan pastroq bo’lganligi uchun oson yoziladi, o'pka ham tezda kengayadi, ko'krak qafasi torayganda esa, o'pka ham torayib, qisiladi. yosh hayvonlarning ko'krak qafasi …

Хотите читать дальше?

Скачайте полный файл бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "nafas olish organlari fiziologiyasi"

1665263956.doc nafas olish organlari fiziologiyasi nafas olish organlari fiziologiyasi 1. nafas olish organlarining umimiy tavsifi 2. nafas olish va chiqarish 3. gazlar almashinuvi 4. nafas olish faoliyatining boshqarilishi nafas olish fiziologiyasi nafasning ahamiyati. nafas olish – bu organizm va uni o’rab turuvchi atrof-muhit orasidagi gazlarning tinimsiz almashinuvidir. organizmda tinimsiz ravishda oksidlanish jarayoni bajariladi. atrof-muhitdan tushayotgan kislorod hujayralarga yetkazib beriladi va u yerda sitoplazma tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar organik moddalardan ajraladigan uglerod va vodorod bilan birikadi. organizmdan chiqarilishi kerak bo’lgan o’zgarishlarning oxirgi mahsulotlari – karbonat angidrid gazi, suv va boshqa birikmalar organizmga tushgan kislorodning katta miq...

Формат DOC, 1,2 МБ. Чтобы скачать "nafas olish organlari fiziologiyasi", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: nafas olish organlari fiziologi… DOC Бесплатная загрузка Telegram