nafas olishning ahamiyati

DOCX 10 pages 35.6 KB Free download

10 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 35.6 KB

File type DOCX

Pages 10

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 10

o’pkada gazlar diffuziyasining buzilishi. o’pkaning surfaktant tizimi.gepoksiyalar reja: 1. nafas olishning ahamiyati. 2.o’pka orqali nafas olish. 3.gazlarning qon bilan tashilishi va diffuziya. 4. xulosa. nafasning olish ahamiyati. nafas olish – bu organizm va uni o’rab turuvchi atrof-muhit orasidagi gazlarning tinimsiz almashinuvidir. organizmda tinimsiz ravishda oksidlanish jarayoni bajariladi. atrof-muhitdan tushayotgan kislorod hujayralarga yetkazib beriladi va u yerda sitoplazma tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar organik moddalardan ajraladigan uglerod va vodorod bilan birikadi. organizmdan chiqarilishi kerak bo’lgan o’zgarishlarning oxirgi mahsulotlari – karbonat angidrid gazi, suv va boshqa birikmalar organizmga tushgan kislorodning katta miqdorini o’zlarida saqlaydi. kislorodning kam qismi esa hujayra sitoplazmasi tarkibiga kiradi. kislorod organizmni faoliyati uchun zarur bo’lgan energiyani ajratuvchi bioximiyaviy jarayonlarning asosi hisoblanuvchi oksidlanish jarayonini ta’min etadi. shu sababli uning to’qimalarini kislorod bilan yetarlicha ta’minlamasdan organizm hayotini tasavvur qilish mumkin emas. hayvon qanchalik murakkab darajada tuzilishga ega bo’lsa, u kislorod taqchilligini shunchalik qiyin yengadi. yuqori darajada rivojlangan hayvonlar, ayniqsa odamlar oksidlanish jarayonlari …

2 / 10

-hiqildoq, 5-traxeya, 6-bronxlar, 7-o’pka, 8-diafragma. evolyusiyaning qadimgi bosqichlarida bu almashinuv butun gavdaning harakatlanishi bilan bajarilgan. nafas olish tashqi va ichki turlarga farqlanadi. tashqi yoki o’pka orqali nafas olish – bu o’pka yuzasi orqali qon va o’pkada mavjud bo’lgan havo orasida bajariladigan gazlar almashinuvidir. tashqi muhit bilan organizm, ya’ni qon o’rtasida gaz almashinuvi, yuqorida aytilganidek, o’pka orqali amalga oshiriladi. o’pka yaxshi taraqqiy etgan juft organ bo’lib, ko’krak qafasida, berk bo’shliqda joylashgan. har qaysi o’pka shaklan konusga o’xshagan bo’lib, ustki qismi uchi, pastki qismi esa asosi deb ataladi. o’pka, burun va og’iz bo’shliqlari, tomoq, hiqlidoq, kekirdak va bronxlar orqali tashqi muhitga tutashgandir. bronxlar diametriga qarab birinchi, ikkinchi, uchinchi tartibli bronxlarga bo’linadi. uchinchi tartibli bronxlar bo’linib, tarmoqlanib, juda ingichka naychalarni –bronxiollarni hosil qiladi. bronxiollar havo pufakchalari –alveolalar bilan tugaydi (16-rasmgqarang). binobarin, o’pka parenximasini alveolalar tashkil qiladi. ularning devoir bir qavat hujayralardan tashkil topgan bo’lib, u yerda birtalay kapillyar qon tomirlari chirmashib, to’r hosil …

3 / 10

ishda havo kirishi va undan tashqariga to’xtovsiz havo chiqib turishi kerak. buning uchun esa u doimo to’xtovsiz ravishda kengayib va torayib turishi zarur. o’pkaning o’zida uning kengayib torayib turishini ta’minlay oladigan xususiy muskulatura yo’q. ammo u ko’krak qafasining berk bo’shlig’ida joylashganligi sababli, ko’krak qafasi kengayganda kengayadi, torayganda esa torayadi, qisiladi. shu tariqa o’pka ko’krak qafasining faol faoliyatiga ergashib, passiv harakat qiladi. o’pkaning ko’krak qafasi faol harakati ketidan shu tariqa passiv harakat qilishiga sharoit, hayvon tug’ilishi zahotiyoq paydo bo’ladi. gap shundaki, ona qornida rivojlanish davrida bola o’pkasi hali ishlamay turadi, qaburg’alarning boshchalari umurtqalarning tegishli chuqurchalariga tushmagan, natijada ko’krak qafasi salgina yassilashib qisilgan bo’ladi, shu sababli o’pka ko’krak qafasi bo’shlig’ini boshdan-oyoq to’lg’izib turadi. bola bilan ona organizmi o’rtasida moddalar almashinuvi, jumladan, gaz almashinuvi platsenta orqali amalga oshadi. bola tug’ilganida kindigi uzilgan zahoti bola bilan ona o’rtasidagi aloqa uziladi. natijada bola qonida karbonat angidrid miqdori oshib ketadi (chunki odatda platsenta orqali ona organizmiga …

4 / 10

atiga ergashib, umrbod passiv harakat qilishiga sharoit tug’iladi, ya’ni ko’krak qafasi kengayganida undagi bosim alveolalardagi bosimdan pastroq bo’lganligi uchun oson yoziladi, o'pka ham tezda kengayadi, ko'krak qafasi torayganda esa, o'pka ham torayib, qisiladi. yosh hayvonlarning ko'krak qafasi o'pkasiga qaraganda tezroq o’sadi, bu esa ularning hajmi o’rtasidagi mutanosiblikning yana ham ko’proq buzilishiga sabab bo’ladi, ko'krak qafasining kengayib-torayib turishini ta’minlaydigan muskullarning doimo qo’zg’algan holda qolishiga ko’proq yordam beradi. o'pkaning ichki va sirtqi bosimlari o'rtasidagi tafovutning kelib chiqishiga o'pkaning elastikligi va ko'krak qafasining kengaya olish xususiyati katta rol o’ynaydi. o'pka parenximasi oralarida elastik muskul tolalar bor. shu sababli odatda o'pka ma’lum darajada torayishga intiladi. ana shu elastik muskul tolachalari hosil qilgan siqilish kuchiga o'pkaning elastiklik kuchi deyiladi. buni kuzatish uchun hayvonda quyidagicha tajriba o’tkazsa bo’ladi. hayvonni kekirdagidan bug’ib o’ldirib, shu zahoti ko'krak qafasini ochsak, o'pkasi ko'krak qafasini tuldirib yotganini ko’ramiz. so’ngra kekirdakning bog’langan joyini ochib yuborsak, o'pka o’z elastikligi tufayli siqilib, qisila boshlaydi. …

5 / 10

mob ustuni xisobida 6-15mm farq qiladi. buni quyidagicha tasavvur qilish darkor. hayvon nafas olayotgan joyda atmosfera bosimi simob ustuni xisobida 760mm bo’lsa, ko'krak bo'shlig'idagi bosim 745-754mm ga teng bo’ladi. bu vaqtda qabul qilinayotgan atmosfera havosi bosimning 6-15mm ni tashkil qiladigan shu ortiqcha qismi o'pka parenximasini kengaytirish jarayonida uning elastikligini yengish uchun sarf bo’ladi. shunday qilib, kengaygan o'pkaning sirtiga yaqin alveolalardagi bosim ko'krak bo'shlig'i (plevralar oralig’i)dagi bosimga tenglashib qoladi, ya’ni bosimlar muvozanati vujudga keladi, ana shu paytda o'pka kengayishdan to’xtaydi va so’ngra uning siqilishi nafas chiqarilishi boshlanadi. ko'krak qafasining devori teshilib, plevralar oralig’iga havo kiritilsa (pnevmotoraks), ko'krak qafasi teshilgan tomondagi o'pka harakat qilmay qo’yadi. chunki bu vaqtda ko’krak bo'shlig'i (o'pkaning sirti)dagi bosim bilan alveolalardagi bosim tenglashib qoladi. monometrni rezina naycha orqali igna bilan ulab, ignani ko'krak qafasining devoridan ko'krak bo'shlig'iga kiritish yo’li bilan plevralar oraligidagi bosimni o’lchasa bo’ladi. shunday qilib, tashqi nafas olishni amalga oshirish uchun, o'pkaga havo kirib va undan …

Want to read more?

Download all 10 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafas olishning ahamiyati"

o’pkada gazlar diffuziyasining buzilishi. o’pkaning surfaktant tizimi.gepoksiyalar reja: 1. nafas olishning ahamiyati. 2.o’pka orqali nafas olish. 3.gazlarning qon bilan tashilishi va diffuziya. 4. xulosa. nafasning olish ahamiyati. nafas olish – bu organizm va uni o’rab turuvchi atrof-muhit orasidagi gazlarning tinimsiz almashinuvidir. organizmda tinimsiz ravishda oksidlanish jarayoni bajariladi. atrof-muhitdan tushayotgan kislorod hujayralarga yetkazib beriladi va u yerda sitoplazma tarkibiga kiruvchi yuqori molekulyar organik moddalardan ajraladigan uglerod va vodorod bilan birikadi. organizmdan chiqarilishi kerak bo’lgan o’zgarishlarning oxirgi mahsulotlari – karbonat angidrid gazi, suv va boshqa birikmalar organizmga tushgan kislorodning katta miqdorini o’zlarida saqlaydi. kislorodnin...

This file contains 10 pages in DOCX format (35.6 KB). To download "nafas olishning ahamiyati", click the Telegram button on the left.

Tags: nafas olishning ahamiyati DOCX 10 pages Free download Telegram