nafas fiziologiyasi

DOC 8 pages 63.0 KB Free download

8 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 63.0 KB

File type DOC

Pages 8

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 8

3-ma'ruza. nafas fiziologiyasi reja: 1. nafas jarayoni haqida tushuncha 2. nafas jarayonining boshqarilishi tayanch iboralar: nafas, nafas olish fazasi (inspiratsiya), nafas chiqarish (ekspiratsiya), nafas tsikli, partsial bosimi, o'lik bo'shliq , o'pka ventilyatsiyasi, o'pkaning tiriklik sig'imi (o'ts). nafas – organizmning o2 ni kirishini, uni to'qimalarda oksidlanish-qaytarilish jarayonlarida ishlatilishini va organizmdan co2 gazini ajralib chiqishini ta'minlaydigan fiziologik jarayonlar majmuasidan iborat. nafas o'pkalar yordamida o2 ni to'qimalarga, to'qimalardan esa co2 ni tashlishi hamda to'qima va qon orasidagi gaz almashinuvini ro'yobga chiqaradi. tasqi nafasni – odamlarda kekirdak, bronxlar, bronxiolalar va alveolalar ta'minlaydi. alveolalarning umumiy soni 700 mln, ularning yuzasi 80-100 m2, ularga 2-3 litr havo sig'adi. havo o'tkazuvchi yo'l hajmi 150-180 ml. nafas olish va chiqarish hisobiga o'pkalar bilan tashqi muhit o'rtasida gaz almashinadi. nafas olganda o'pkalar hajmi ortadi, ulardagi bosim atmosfera bosimidan past bo'ladi, shuning uchun havo nafas yo'llariga o'tadi. nafas olish jarayoni tashqi qobirg'alararo muskullarni qisqarishi diafragmani qisqarishidan sodir bo'ladi, natijada o'pkalar …

2 / 8

iqarish havo hajmi o'pkaning tiriklik sig'imini tashkil etadi. o'ts – 3,5-5 l, sportchilarda esa 6 l va undan ortiq. nafas sikli – 10-20 daq/marta, nafas hajmi 6-8 l, zararli (o'lik) bo'shliq (120-150ml). nafasni daqiqalik hajmi nafas havo hajmi x nafas son/daq, odam tinch turgan holatda 10-14 marta daqiqasiga nafas olganda daqiqalik nafas hajmi 6-8 l. buni tarkibiga o'lik bo'shliqdagi (120-150ml) havo hajmi ham kiradi. nafas sikli nafas olish va chiqarish, nafas olish fazasidan iborat. nafas siklining quyidagi komponentlari: nafas olish va chiqarishni davomiyligidan ularni chuqurligidan havo bosimini o'zgarishidan va nafas yo'llarida havoni o'tish tezligining munosabati pattern nafasni xarakterlaydi. pattern nafas tashqi va ichki omillarning ta'siriga bog'liq. organizm bilan tashqi muhit o'rtasidagi gaz almashinuvi jarayonida o'pka ventilyatsiyasi katta ahamiytga ega, chunki bu jarayon tufayli alveolalardagi havo tarkibi yangilanib turadi. o'pka ventilyatsiyasi tezligi nafasning tezligi va chuqurligiga bog'liq. o'pka ventilyatsiyasi nafas muskullarini (qisqarishi va bo'shashishi) bilan ta'minlanadi. nafas muskullarining ishi o'pkalarning elastiklik …

3 / 8

0 5,00 80,00 nafas chiqaish havosi alveolalar va zararli (o'lik) bo'shliq havo aralashmasidan iborat, tarkibi atmosfera havo tarkibidan keskin farq qiladi. shuning uchun nafas havosida alveolyar havoga qaraganda kislorod ko'proq karbonat angidrid esa kamroq. o'pka ventilyatsiyasida kislorod va karbonat angidrid gazlarining alveolalardagi parsial bosimining nisbiy doimiyligini, turg'unligini saqlab turadi. atmosfera havosidagi bosim 760 mm.sim.ust. teng bo'lganda (2-jadval). 2-jadval atmosfera va alveolyar havosidagi kislorod va karbonat angidrid gazlarining parsial bosimi atmosfera bosimida alveolyar havosida kislorod atm. bosimi po2 karbonat angidrid po2 kislorod bosimi po2 karbonat angidrid po2 159 mm.sim.ust. 0,3 mm.sim.ust. 102 mm.sim.ust. 40 mm.sim.ust. o'pka ventilyatsiyasining xarakteri nafas yo'lining turli qismlaridagi gazlarning bosimini farqi (gradienti) bilan aniqlanadi. alveolalardan kislorod qonga va karbonat anhgidrid faqat erigan xolda qondan alveolalarga diffuziya yo'li bilan o'tadi. gazlarni diffuziyalanish kuchi alveola – kapillyar membranalarining tashqi va ichki tomonlaridagi kislorod va karbonat angidrid gazlarining partsial bosim farqidir. gazlarning bosimi turli muhitda bir xil emas (3-jadval). 3-jadval …

4 / 8

ng eruvchanligi kislorodga nisbatan 20-25 marta katta, shuning uchun uning bosimi 40 mm.sim.ust ga teng. qonning nafas funksiyasi to'qimalarga etarli darajada kislorod etkazishdan iborat. kislorod (0,3 hajmi%) va gemoglabin bilan kimyoviy birikkan (20 hajmi%) holda oksigemoglabin hosil bo'ladi. 100 ml qondagi kislorodni gemoglabin bilan birkkan miqdorini qonning kislorodli hajmi deb ataymiz. u 20 ml kislorodga teng. odamda 750 g gemoglabin bo'lsa qonning kislorodli hajmi taxminan 1l ga teng. gemoglabinni kislorod bilan to'yinishi foizini bosim kattaligiga bog'liqligi – oksigemoglabin dissotsiasiyasi (parchalanish)ni egri chizig'i deb ataladi. a – arteriyadagi oksigemoglabin b – venadagi hbo2 odam tinch holatidagi oksigemoglabin dissotsiatsiyasi egri chizig'iga ko'ra kislorod bosimi kamayishi bilan oksigemoglabin dissotsiatsiyalanadi ya'ni oksigemoglabinni foizli miqdori kamayadi, tiklangan ya'ni kislorodni ajratgan gemoglabin oshadi. turli sharoitlarda, faollik holatlarda to'yingan gemoglabin kamayishi mumkin (gipoksemiya). gipoksemiyaning sabablari turli-tuman. gipoksemiya alveolalarda kislorod bosimini kamayishi (ixtiyoriy ravishda nafas olmay turish, kislorod bosimi kam bo'lgan nafas olgani) jismoniy yuklamalar bajarilganda hamda o'pkalarning …

5 / 8

uni gemoglabindan ajralishini engillashtiradi. tinch holatda odamlarda nafas bilan bir daqiqada 230-250 ml karbonat angidrid tashqi muhitga chiqariladi. nafas chiqarilganda qondan taxminan ion vodorodga teng miqdorda karbonat angidrid ajraladi. demak nafas organizm ichki muhiti qonning kislotali ishqoriy holatini boshqarishda ishtirok etar ekan. qon va to'qimalar orasida ham gazlar diffuziya bilan almashinadi. ular orasidagi gaz almashinuvi kislorod va karbonat angidridning kapillyarlar va to'qima suyuqligidagi bosimlari farqiga ko'ra sodir bo'ladi. qon va gaz to'qima suyuligi orasidagi gaz almashinuvi yana to'qimani gaz almashinish yuzasiga, eritrotsitlar miqdoriga, qon oqish tezligiga bog'liq. arteriya qonidagi kislorodning hammasi to'qimaga to'liq o'tmaydi. to'qimalarga oqib kelgan arteriya qonidagi (hajmi 20 %) kislorod va venadagi esa (hajmi 13 %) kislorod farqi arterio – venoz kislorod farqi (hajmi 7 %) deb ataladi. arterio – venoz kislorod farqi (avkf) qonning nafas funksiyasini ifodalovchi muhim ko'rsatkichdir. arterio – venoz kislorod farqi 100 ml qonni to'qimalarga qancha kislorod etkazishini ko'rsatadi. to'qimalarga qon orqali kelgan …

Want to read more?

Download all 8 pages for free via Telegram.

Download full file

About "nafas fiziologiyasi"

3-ma'ruza. nafas fiziologiyasi reja: 1. nafas jarayoni haqida tushuncha 2. nafas jarayonining boshqarilishi tayanch iboralar: nafas, nafas olish fazasi (inspiratsiya), nafas chiqarish (ekspiratsiya), nafas tsikli, partsial bosimi, o'lik bo'shliq , o'pka ventilyatsiyasi, o'pkaning tiriklik sig'imi (o'ts). nafas – organizmning o2 ni kirishini, uni to'qimalarda oksidlanish-qaytarilish jarayonlarida ishlatilishini va organizmdan co2 gazini ajralib chiqishini ta'minlaydigan fiziologik jarayonlar majmuasidan iborat. nafas o'pkalar yordamida o2 ni to'qimalarga, to'qimalardan esa co2 ni tashlishi hamda to'qima va qon orasidagi gaz almashinuvini ro'yobga chiqaradi. tasqi nafasni – odamlarda kekirdak, bronxlar, bronxiolalar va alveolalar ta'minlaydi. alveolalarning umumiy soni 700 mln, ularning yuza...

This file contains 8 pages in DOC format (63.0 KB). To download "nafas fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: nafas fiziologiyasi DOC 8 pages Free download Telegram