naafas fiziologiyasi va ayiruv fiziologiyasi

DOCX 6 pages 31.1 KB Free download

6 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 31.1 KB

File type DOCX

Pages 6

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 6

5-mavzu. nafas fiziologiyasi. ayiruv fiziologiyasi. organizmni kislota-ishqor muvozanati. r e j a : 1. nafas olishning ahamiyati va nafas olish usullarining evolyutsiyasi. 2. nafas olish mexanizmi, havo yo'llarining ahamiyati va o'pkada gazlar almashinuvi. 3. nafas olishda qonning o'rni va nafas olishning boshqarilishi. 4. almashinuvning oxirgi mahsulotlari va uni organizmdan ajralib chiqish yo'llari va ayiruv sistemasini fiziologik taqqoslash. 5. buyraklarning ahamiyati va tuzilishi hamda nefronlar va unda siydiq hosil bo'lishi. 6. buyraklarni qon bilan ta'minlanishi va birlamchi va ikkilamchi siydikning hosil bo'lish mexanizmi 7. buyraklar faoliyatining boshqarilishi nafas olish organizm bilan muhit o'rtasida to'xtovsiz gaz almashinuvi jarayonidir. organizmda sarf bo'lib turadigan energiyani o'rnini to'ldirilgandagina organizm normal ishlay oladi, ya'ni hayot kechira oladi. organizmda oziq moddalarning oksidlanishi natijasida ajralib chiqadigan energiya organizm sarf qilgan energiyaning o'rnini to'ldiradi. odam va hayvonlar organizmida sodir bo'ladigan oksidlanish jarayoning ko'pchiligi kislorod ishtirokida yuzaga chiqish mumkin. shuning uchun organizmga doimo kislorod kirib turishi kerak. ammo oksidlanish jarayonida …

2 / 6

to'qimalarga kislorod va to'qimalardan o'pkaga karbonat angidrid etib borishidir. bir hujayrali organizmlarda diffuz nafas olish mavjud. hujayra po'sti orqali suvda erigan kislorod tsitoplazmadan sizib o'tadi. tuban ko'p hujayralilarda, masalan: chuvalchanglarda, tuban hasharotlarda gazlar almashishi tanani ustki qismidagi hujayralar orqali amalga oshadi. tuban umurtqalar baliqlar, amfibiyalar, sudralib yuruvchilarda maxsus nafas olish organlari mavjud. ular tashqi muhitga bog'liq xolda rivojlanib boradi. suv orqali nafas oluvchi organlarga jabralar kirib, xilma xil tuzilishiga ega. havo orqali nafas oluvchi organlar-traxeya va o'pka kiradi. hamma baliqlarda jabra orqali nafas olish ayrim turlarida jabradan tashqari teri va ichakdan nafas olish mavjud. masalan: cho'rtan baliqning havo pufagida 35% kislorod daryo okuni havo pufagida 88% kislorod, mavjud bo'ladi. suvda yashovchi umurtqalilarda tashqi va ichki jabralar bo'ladi. ko'pchilik hasharotlarda nafas olishning traxeya sistemasi mavjud. repteliya va amfibiyalarda gaz almashinuvi teri orqali 3|2, o'pka orqali 3|1 amalga oshadi. qushlarda nafas olish organlari o'ziga xos. ularda havo xaltalari nafas olishga yordam beradi. …

3 / 6

i davrlarida bu almashinish butun tanani harakati bilan amalga oshgan. kishi nafas olganda oldingi tomonidagi tashqi qovurg'alararo muskullar qisqarib qovurg'alarni ko'tarib turadi. qovurg'alar ko'tarilar ekan, o'z o'qi tevaragida bir oz buriladi, yon tomonga va bir oz oldinga qarab suriladi. to'sh suyagi ham oldinga qarab kengayadi. ko'krak qafasining hajmi yuqoridan pastga qarab ham kengayadi. nafas olishda qovurg'alararo muskullardan tashqari diafragma ham qisqarib, gumbazi yassilanadi. nafas olishda diafragma 3-4 sm pastga tushadi. diafragma 1 sm pastga tushganda ko'krak qafasining hajmi 250-300 ml kengayadi, diafragma 3-4 sm pastga tushganda esa ko'krak qafasining bo'shlig'i deyarli 1000 ml kengayadi. diafragma pastga tushar ekan, qorin bo'shlig'idagi organlarni qisadi va ularni pastga hamda oldinga qarab suradi, natijada qorin bo'shlig'ining devori shishib chiqadi. shu sababli nafas olish va nafas chiqarish vaqtida qorin devori dam shishib, dam ichiga botib turadi. shunday qilib qovurg'alararo muskullar bilan diafragmaning qisqarishi natijasida ko'krak qafasining hajmi kengayadi. tez-tez nafas olganda qovurg'alararo muskullar bilan diafragmadan …

4 / 6

g yirik zarralari burun yo'llari, burun halqum va hiqildoq shilliq pardalariga urilib, ularni qoplab turuvchi shilimshiqqa yopishib qoladi. havo tozalanishining bu mexanizmi shu qadar samaraliki, diametri 4-mikrondan oshmaydigan chang zarrachalarigina ichki nafas yo'llariga o'ta oladi. bronxlar bilan traxeyadagi kiprikli epiteliy faoliyati ham chang zarrachalarining chiqib ketishiga yordam beradi. changning yirik zarrachalari traxeya bilan bronxlarga kirib qolganda refleks yo'li bilan yo'tal tutadi, burunga kirganda esa refleks yo'li bilan aksa tutadi. yo'tal va aksirish nafasni qiyinlashtiruvchi yot zarralar va shilimshiqdan nafas yo'llarini tozolovchi ximiyaviy nafas reflekslaridir. bronxlar devorida ayniqsa, uning mayda tarmoqlari bronxiolalarda uning teshigini toraytiruvi halqasimon muskullar bor. oxirgi bronxiolalarning muskul tolalari qisqarganda ularning teshigi shu qadar torayadiki, bronxiolalarga tutashgan alviolalar nafasda qatnasha olmaydi chunki alveolalarga havo kirmay qoladi. yangi tug'ilgan bolaning o'pkasi ko'krak bo'shlig'ini to'ldirib turadi, ammo keyinchalik ko'krak qafasi o'pka to'qimasiga qaraganda tezroq o'sadi. o'pka bilan ko'krak qafasining shu tariqa barobar o'smasligi natijasida plevra yorig'i yoki plevra bo'shlig'i hosil …

5 / 6

arobar bo'lmay unda elastik tortishuv kuchining miqdori kamroq, ya'ni manfiy bo'ladi. o'pkada gazlarning havodan qonga o'tishi va aksincha qondan havoga o'tishi fizik qonunlarga bo'ysunadi. ammo o'pkaning bir qancha hususiyatlari mavjud. alviolalardagi havo va kapillyarlardan keluvchi qon ikki qavat hujayralar bilan, ya'ni alviola devori va kapillyar devori bilan bir- biridan ajratilgan. gazning qondan ajratib turadigan parda yupqa bo'lganligidan gazlar bemalol o'tib turishiga to'sqinlik qilmaydi. gazlarning yaxshiroq va tezroq o'tishi uchun sharoit bo'lgandagina o'pka kapillyarlaridan qon qisqa muddatda o'tganida alviolalardan qon qisqa muddatda o'tganida alviolalardagi havo bilan qon o'rtasida gazlar to'la almashinib turadi. shunday sharoitlardan biri o'pka yuzasining katta bo'lishidir. agar o'pka yozilsa, yuzasi o'rta xisob bilan 90 m/kv2 teng keladi. o'pkaning juda keng yuzasi kapillyarlar bilan zich qoplangan. qon shu kapillyarlarda juda yupqa qavat bilan yoyiladi. qon bilan havoning birbiriga tegib turgan yuzasi juda katta bo'lganligidan va kapillyarlardan keluvchi qon yupqa qavat bo'lganligidan qon kislorod bilan tez to'yinadi va karbonat angidridni …

Want to read more?

Download all 6 pages for free via Telegram.

Download full file

About "naafas fiziologiyasi va ayiruv fiziologiyasi"

5-mavzu. nafas fiziologiyasi. ayiruv fiziologiyasi. organizmni kislota-ishqor muvozanati. r e j a : 1. nafas olishning ahamiyati va nafas olish usullarining evolyutsiyasi. 2. nafas olish mexanizmi, havo yo'llarining ahamiyati va o'pkada gazlar almashinuvi. 3. nafas olishda qonning o'rni va nafas olishning boshqarilishi. 4. almashinuvning oxirgi mahsulotlari va uni organizmdan ajralib chiqish yo'llari va ayiruv sistemasini fiziologik taqqoslash. 5. buyraklarning ahamiyati va tuzilishi hamda nefronlar va unda siydiq hosil bo'lishi. 6. buyraklarni qon bilan ta'minlanishi va birlamchi va ikkilamchi siydikning hosil bo'lish mexanizmi 7. buyraklar faoliyatining boshqarilishi nafas olish organizm bilan muhit o'rtasida to'xtovsiz gaz almashinuvi jarayonidir. organizmda sarf bo'lib turadigan energi...

This file contains 6 pages in DOCX format (31.1 KB). To download "naafas fiziologiyasi va ayiruv fiziologiyasi", click the Telegram button on the left.

Tags: naafas fiziologiyasi va ayiruv … DOCX 6 pages Free download Telegram