ayiruv tizimining yoshga oid fiziologiyasi va gigienasi

DOCX 7 pages 24.5 KB Free download

7 pages

FaylHub.uz

Download via Telegram

Size 24.5 KB

File type DOCX

Pages 7

Updated Dec 2025

Page preview (5 pages)

Scroll down 👇

1 / 7

5- ma'ruza mavzu: ayiruv tizimining yoshga oid fiziologiyasi va gigienasi. reja: 1. ayruv organlarining organizm faoliyatidagi axamiyati. 2. ichki muhit barqarorligini saqlashda nafas yo`li, ichak yo`li, teri 3. buyrakning tuzilishi va funktsional axamiyati. 4. siydik xosil bo`lish mexanizmi. 5. siydik tutaolmaslik (eniurez) kasalligi va uni oldini oldini olish. 6. terining axamiyati, tuzilishi va funktsiyalari. 7. teri kasalliklari va chiniqtirish. tayanch tushunchalar. ichki muhit, ayruv organlari, ekskretor organ, nefron, osmatik bosim, fil’tratsiya, reabeorbtsiya, eniurez, teri kasalliklari, chiniqtirish. tirik organizm ichki muhit barkarorligini saqlash uchun, organizmga kirgan oziqa moddalar, suv, havo va boshqa moddalarning almashinish qoldiqlarini tashqi muhitga chiqarib turishi shart. chunki moddalar almashinuvi qoldiqlari siydikchil, siydik kislota, kreotinin va shunga o`xshash moddalar miqdori qonda ortib ketsa, organizm zaharlanadi. organizmga dori sifatida yoki boshqa vaziyatda kiritilgan yot moddalardan tashqari, organizm ichki muhiti muvozanatini saqlash uchun keraqli moddalarni chiqarishi ham shart. organizmdan tashqariga ajraluvchi chiqindi moddalarni ekskretlar deb ataladi. ajratuvchi organlarni ekskretor deyiladi. …

2 / 7

hqari bir necha hayotiy muhim vazifalarni bajarishda ishtirok etadi: qon va boshqa ichki muhit suyo`qliklarining hajm muvozanatini saqlashda; bu suyo`qliklarni osmatik muvozanatini saqlashda; kislota-asos muvozanatini saqlashda; qonda miqdori ortib ketgan organik moddalarning ortiqchasini chiqarib tashlashda; oqsil, yog` va uglevodlar almashinuvida; qon bosimi, eritrotsitlarning hosil bo`lishi, qonning ivishi va boshqa jarayonlarda ishtirok etadi; buyrak bolalarda kattalardagiga qaraganda pastroqda turadi, shunda ham o`ng buyrak chap buyrakka qaraganda sal pastroqda joylashgan. buyrak tuzilishiga ko`ra loviyaga o`xshaydi. buyrak kesib ko`riladigan bo`lsa, unda ikki qavat borligi ko`zga tashlanadi: tashki- po`stloq qavati va ichki-miya (magiz) qavati borligi ko`zga tashlanadi. buyrak stro`qturasi nefronlar deb ataladigan juda mayda, mikrosqop tuzilishiga ega bo`lgan, siydik hosil bo`lishida mo`staqil katnashuvchi murakkab tuzilmalardan iborat. nefron buyrak tuzilishining funktsional birligi bo`lib, bir necha qismdan iborat bo`ladi. buyrakning po`st qavatida shumlyanskiy kapsulasi bo`ladi. bu kapsula qo`shaloq devorli nixoyatda kichiq (mikrosqopik) kosachadan iborat. kosacha devorlari bir qavat hujayralardan tuzilgan. kapsuladan kanalcha boshlanadi, bu kanalcha buralib-buralib, …

3 / 7

l’pigiy qoptokchasida bosim ortiqroq bo`ladi. shuning natijasida, qon tarkibidagi suv, mineral tuzlar, ayrim oqsil birikmalari kapsula devoridan silqib o`tadi. bu jarayonni fil’tirlanish jarayoni deyiladi. fil’tirlanish natijasida xosil bo`lgan suyo`qlikni dastlabki siydik deyiladi. dastlabki siydik tarkibiy qismiga ko`ra qon plazmasiga yakin turadi. shuning uchun dastlabki siydik biralmchiva ikkalamchi burama naylardan o`tish jarayonida, nay devorlaridagi qon kapilyarlariga organizmga zarur bo`lgan moddalar (suv, aminokislotalar, mineral tuzlar va boshqa moddalar) qaytadan suriladi. bu jarayonni reabsorbtsiya jarayoni (kayta so`rilish) deyiladi. shu yo`l bilan qon osmatiku bosimi va tarkibiy qismi muvozanati saqlanadi. kanalchalarda qayta so`rilish jarayonidan keyin qolgan suyo`qlik, ikqilamchi siydik yoki oxirgi siydik deyiladi. oxirgi siydik buyrak jomidan siydik yo`llari orqali qovuqqa to`shib yig`iladi va ma`lum hajmda yig`ilgandan so`ng reflektor ravishda organizmdan jinsiy bezlar siydik nuli orqali tashqariga ajratiladi. odam bir kunda 1,5 l. siydik ajratadi. oxirgi siydik 1,5 l. bo`lishi uchun, fil’tirlanadigan birlamchi siydik taxminan 100 l. bo`lishi, shundan 98,5 litri qaytadan qonga so`rilishi …

4 / 7

h g`ayri ixtiyoriy suratda bo`lsa, keyinchalik esa, boshqaruvchi asab mexanizmlari etilib, tarbiya berilgan sayin, siydik chiqarish akti ixtiyoriy bo`lib qoladi. biroq, tunda siydikni tuta olmaslik odati ba`zi bolalarda saqlanib qoladi. bu hodisa bola hayotining to`g`ri tartibga solinmasligiga uyqudan oldin ovqat eyishi, ko`p suyo`qlik. ichish sabab bo`lishi mumkin. tunda siydik tuta olmaslik o`g`il bolalarda qiz bolalardagiga nisbatan ko`prok ko`zatiladi va 10 yoshdan keyin yoki balog`atga etish davrida barxam topadi. bolalarda siydik tuta olmaslik kasalini eniurez kasalligi deyiladi. eniurez kasalligi tug`ma yoki hayotda orttirilgan bo`lishi mumkin. hayotda ortirilganlariga sabab ko`pincha buyrakni, kovuqni va siydik yo`llarini shamollashi bilan bog`lik bo`ladi. shuning uchun bolani yurgaqlaganda, belaganda tagini xo`l bo`lib qolmaslik extiyot choralarini ko`rish zarur. teri-odam tanasini tashqaridan qoplagan a`zo bo`lib, u organizmni himoya qiladi va turli fiziologik faoliyatlani bajaradi. terining satxi odamning yoshi, jinsi qarab 1,5-2,0 m2 chamasida o`rta hisobda – 1,73 m2 bo`ladi. epidermie, derma va teri osti, yog` qatlamlaridan iborat. teri qon, …

5 / 7

k, elektrik, kimyoviy ta`sirlanishi natijasida yo`zaga chiqadi. haroratni sezish issiq va sovuqni sezuvchi retseptorlarning ko`zgalishiga bog`lik. odamning terisi orqali bir kechayu kundo`zda 7,0-9,0 g. so2 ajratilib, 3,0-4,0 g. kislorod o`zlashtiriladi. bu miqdor gaz almashinuvini 2% teng bo`ladi. ter orqali olinadigan nafas issiq, haroratda, ovqat yeyilgandan keyin, jismoniy ish vaqtida va boshqa sharoitlarda jadallashadi. teri moddalar almashinuvida ancha keng ishtirok etadi. gazlar almashinuvidan tashqari oqsillar, yorlar, uglevodlar, vitaminlar almashinuvida muhim rol’ o`ynaydi. teri boshqa a`zolarga nisbatan ko`p mikdorda suv yig`adi va qonga ajratadi, teri orqali yuqotiladigan suv nafas bilan chiqariladigan suv miqdoridan ikki barobar ko`p. tuzlar muvozanatida ham terini axamiyati katta. ter bezlari mahsuloti bo`lmish, ter modda almashinuvi qoldiqlarini chiqarib tashlashda ma`lum axamiyatga ega. ter ta`mi sho`r bo`lgan rangsiz tiniq suyuqlik. xona haroratida katta yoshli odam bir kunda 400-600 ml. ter ajratadi. tarkibida: 99 % suv, siydikchil moddalar, siydik kislotasi, amiak va boshqa moddalar bo`ladi. teri asosan 2 qavatdan: o`stki yo`za …

Want to read more?

Download all 7 pages for free via Telegram.

Download full file

About "ayiruv tizimining yoshga oid fiziologiyasi va gigienasi"

5- ma'ruza mavzu: ayiruv tizimining yoshga oid fiziologiyasi va gigienasi. reja: 1. ayruv organlarining organizm faoliyatidagi axamiyati. 2. ichki muhit barqarorligini saqlashda nafas yo`li, ichak yo`li, teri 3. buyrakning tuzilishi va funktsional axamiyati. 4. siydik xosil bo`lish mexanizmi. 5. siydik tutaolmaslik (eniurez) kasalligi va uni oldini oldini olish. 6. terining axamiyati, tuzilishi va funktsiyalari. 7. teri kasalliklari va chiniqtirish. tayanch tushunchalar. ichki muhit, ayruv organlari, ekskretor organ, nefron, osmatik bosim, fil’tratsiya, reabeorbtsiya, eniurez, teri kasalliklari, chiniqtirish. tirik organizm ichki muhit barkarorligini saqlash uchun, organizmga kirgan oziqa moddalar, suv, havo va boshqa moddalarning almashinish qoldiqlarini tashqi muhitga chiqarib turishi sh...

This file contains 7 pages in DOCX format (24.5 KB). To download "ayiruv tizimining yoshga oid fiziologiyasi va gigienasi", click the Telegram button on the left.

Tags: ayiruv tizimining yoshga oid fi… DOCX 7 pages Free download Telegram