ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlari

DOCX 17 стр. 910,7 КБ Бесплатная загрузка

17 стр.

FaylHub.uz

Скачать через Telegram

Размер 910,7 КБ

Тип файла DOCX

Страницы 17

Обновлено Дек 2025

Предварительный просмотр (5 стр.)

Прокрутите вниз 👇

1 / 17

ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlari kirish 1. ayiruv jarayonlarining umumiy fiziologik asoslari 2. ayiruv tizimining yoshga oid o‘zgarishlari 3. ayiruv tizimi faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmida moddalar almashinuvi jarayonida hosil bo‘ladigan ortiqcha va zararli mahsulotlar muntazam ravishda chiqarib tashlanib turadi. bu hayot uchun zarur fiziologik jarayon ayiruv yoki ekskretsiya deb ataladi. ayiruv tizimi yordamida organizm ichki muhiti doimiy ravishda yangilanadi, bu esa hujayralar faoliyati uchun qulay sharoit yaratadi.ayiruv tizimi asosan buyraklar, o‘pka, teri va ichaklardan iborat. har bir a’zo o‘ziga xos chiqindi moddalardan organizmni tozalaydi. buyraklar siydik ajratib, suv-tuz muvozanatini saqlaydi. o‘pka karbonat angidridni chiqaradi, teri orqali suv, tuz va ayrim toksik moddalar ajraladi, ichak orqali esa ovqat hazmi natijasidagi qoldiqlar tashqariga chiqariladi. ushbu jarayonlar organizmni zaharli moddalardan himoya qiladi va ichki muhit barqarorligini ta’minlaydi.inson hayoti davomida ayiruv tizimi faoliyati bir xil darajada bo‘lmaydi. uning rivojlanishi, faoliyati va susayishi yosh bosqichlariga qarab o‘zgaradi. yangi tug‘ilgan …

2 / 17

rning rivojlanish jarayonlarini nazorat qilishda ayiruv tizimining o‘ziga xos xususiyatlarini bilish zarur.shunday qilib, ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlarini o‘rganish inson organizmining rivojlanish qonuniyatlarini anglash, sog‘lom turmush tarzini shakllantirish va fiziologik muvozanatni saqlashda muhim ilmiy-amaliy ahamiyat kasb etadi. ayiruv jarayonlarining umumiy fiziologik asoslari odam organizmining hayotiy faoliyati moddalar va energiya almashinuvi jarayonlariga asoslangan bo'lib, bu jarayonlar natijasida zararli va chiqindi moddalar hosil bo'ladi. ayiruv jarayonlari ushbu moddalarni organizm tashqarisiga chiqarish orqali ichki muhitning barqarorligini ta'minlaydi. fiziologik jihatdan ayiruv tizimi organizmning gomeostazini saqlashda markaziy o'rin tutadi, chunki u nafaqat chiqindi moddalarni ajratish, balki zarur moddalarni (suv, mineral tuzlar, oziq moddalar) qayta so'rilishini ham nazorat qiladi. moddalar almashinuvi natijasida hosil bo'lgan siydikchil (mochevina), siydik kislota, kreatinin, karbonat angidrid va boshqa zaharli birikmalar qonga o'tib, ayiruv organlari orqali tashqariga chiqariladi. bu jarayonlar uzluksiz sodir bo'lib, ularning buzilishi uremiya, suvtuz muvozanati buzilishi va boshqa patologik holatlarga olib keladi. ayiruv tizimining umumiy fiziologik asoslari moddalar almashinuvi, …

3 / 17

chiqindilarni (mochevina, siydik kislota, kreatinin) va ortiqcha suv, tuzlarni ajratadi. har bir buyrak og'irligi 140-150 gramm atrofida bo'lib, loviya shaklida, qorin bo'shlig'ining orqa devorida, bel umurtqalari atrofida joylashgan. buyrak tuzilishi ikki qismdan iborat: tashqi po'stloq qavat (qalinligi 4-13 mm) va ichki mag'iz qavat (12-15 ta piramida shaklida). po'stloq qavatda nefronlarning bir qismi, mag'iz qavatda esa yig'uvchi tizim joylashgan. har bir buyrakda taxminan 1 million nefron mavjud bo'lib, nefron siydik hosil qilishning asosiy struktural birligidir. nefron quyidagilardan tashkil topgan: shumlyanskiy-boumen kapsulasi (voronka shaklida, ikki qavatli yupqa parda), malpigi tugunchasi (kapillyarlar to'plami), birinchi va ikkinchi tartibdagi egri-bug'ri kanalchalar, genli halqasi (to'g'ri kanalcha). nefronlarning umumiy uzunligi 120 km ga yaqin, devor sathi esa 40 m² ni tashkil etadi. buyrak qon aylanishi xususiy: buyrak arteriyasi orqali kirgan qon birinchi kapillyar to'rsimoni (malpigi tugunchasi) va ikkinchisi (kanalchalar atrofini o'raydigan) orqali o'tadi, bu esa filtratsiya va reabsorbsiyani ta'minlaydi. buyrakning asosiy vazifasi – filtratsiya (qondan birlamchi siydik …

4 / 17

i ajratadi, bu esa buyrak yukini kamaytiradi. teri ayiruvi gidroksikarbonat angidrid va urea kabi moddalarni ham o'z ichiga oladi. o'pka ayiruvda gazsimon chiqindilarni ajratishda asosiy rol o'ynaydi: nafas olish jarayonida karbonat angidrid (co₂) va suv bug'ini tashqariga chiqaradi. o'pka alveolalari orqali kuniga 200-300 ml suv va 20-25 litr co₂ ajratiladi. bu jarayon nafas olish tizimining gaz almashinuvi bilan uzviy bog'liq bo'lib, qonning ph muvozanatini saqlaydi. ichak ayiruvda ovqat hazm qoldiqlari, og'ir metall tuzlari, o't pigmentlari va boshqa chiqindi moddalarni najas orqali ajratadi. ichak devori shilliq qavati orqali suv va elektrolitlarni so'rib oladi, qolgan qoldiqlarni qattiqlashtiradi. yo'g'on ichakda oziq moddalar so'rilishi bilan birga, ortiqcha moddalar (masalan, xlorid ionlari) chiqariladi, qalin ichakda esa suv reabsorbsiyasi sodir bo'ladi. ichak mikrobiotasi ham chiqindi moddalarni fermentatsiya qilib, qisqa zanjirli yog' kislotalarini hosil qiladi, bu metabolizmga hissa qo'shadi. ushbu organlarning vazifalari bir-biri bilan muvofiqlashtirilgan: masalan, terlash kuchayganda buyrak siydik miqdorini kamaytiradi, o'pka co₂ ni tezroq chiqaradi. …

5 / 17

ilish jarayonlari har bir organning o'ziga xos mexanizmlariga asoslangan bo'lib, ular filtratsiya, diffuziya, sekresiya va reabsorbsiya kabi fazalarni o'z ichiga oladi. buyrak orqali chiqarilish siydik hosil qilish jarayoni orqali amalga oshiriladi, bu jarayon uch fazaga bo'linadi: glomerulyar filtratsiya, kanalchalar reabsorbsiyasi va sekresiyasi. glomerulyar filtratsiyada malpigi tugunchasidagi kapillyarlar bosim farqi (gidrostatik bosim 55 mm sim. ust., kolloid-osmotik bosim 30 mm sim. ust.) tufayli qon plazmasining 1/5 qismi kapsulaga o'tadi, natijada birlamchi siydik hosil bo'ladi (oqsil va hujayralar yo'q). kanalchalar reabsorbsiyasida proksimal tubulda glukoza, aminokislotlar, natriy, xlor va suvning 80-90% qayta so'riladi; distal tubulda esa aldosteron ta'sirida natriy va suv, adg ta'sirida suv reabsorbsiya qilinadi. sekresiya fazasida h⁺ ionlari va organik kislotalar kanalchalar hujayralari tomonidan faol tashiladi. natijada ikkilamchi siydikda mochevina (30 g/kun), siydik kislota (0,7 g/kun), kreatinin (1,5 g/kun) va tuzlar konsentratsiyalashadi. siydik miqdori 1-2 litr/kun, zichligi 1010-1030 g/l, ph 4,5-8,0 oralig'ida bo'ladi. jarayon nefronlarning navbat bilan ishlashi (har biri 15 …

Хотите читать дальше?

Скачайте все 17 страниц бесплатно через Telegram.

Скачать полный файл

О "ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlari"

ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlari kirish 1. ayiruv jarayonlarining umumiy fiziologik asoslari 2. ayiruv tizimining yoshga oid o‘zgarishlari 3. ayiruv tizimi faoliyatiga ta’sir etuvchi omillar xulosa foydalanilgan adabiyotlar kirish inson organizmida moddalar almashinuvi jarayonida hosil bo‘ladigan ortiqcha va zararli mahsulotlar muntazam ravishda chiqarib tashlanib turadi. bu hayot uchun zarur fiziologik jarayon ayiruv yoki ekskretsiya deb ataladi. ayiruv tizimi yordamida organizm ichki muhiti doimiy ravishda yangilanadi, bu esa hujayralar faoliyati uchun qulay sharoit yaratadi.ayiruv tizimi asosan buyraklar, o‘pka, teri va ichaklardan iborat. har bir a’zo o‘ziga xos chiqindi moddalardan organizmni tozalaydi. buyraklar siydik ajratib, suv-tuz muvozanatini saqlaydi. o‘pka karb...

Этот файл содержит 17 стр. в формате DOCX (910,7 КБ). Чтобы скачать "ayiruv jarayonlarining yoshga oid xususiyatlari", нажмите кнопку Telegram слева.

Теги: ayiruv jarayonlarining yoshga o… DOCX 17 стр. Бесплатная загрузка Telegram